3 Thực hiện được thí nghiệm ảo để tìm hiểu thí nghiệm về sự giãn nén của không khí khi vật dao động.. đọc SGK, quan sát tranh ảnh dựa trên sự hướng dẫn của GV đểtham gia các hoạt động tr
MỤC TIÊU
1 Năng lực khoa học tự nhiên
Nhận thức khoa học tự nhiên
(1) Giải thích được sự truyền sóng âm trong không khí.
(2) Thực hiện thí nghiệm tạo sóng âm, chứng tỏ được sóng âm có thể truyền được trong chất rắn, lỏng, khí.
(3) Thực hiện được thí nghiệm (ảo) để tìm hiểu thí nghiệm về sự giãn nén của không khí khi vật dao động.
Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học (4) Đề xuất phương án và thực hiện thí nghiệm tạo sóng âm.
Tự chủ và tự học là khả năng quan trọng, giúp học sinh chủ động tìm kiếm thông tin và tích cực tham gia vào quá trình học tập Học sinh cần biết cách đọc sách giáo khoa, quan sát tranh ảnh và làm theo sự hướng dẫn của giáo viên để tham gia hiệu quả vào các hoạt động học tập, đặc biệt là trong việc mô tả sóng âm.
Luôn nỗ lực để đạt được kết quả tốt nhất trong việc quan sát, thu thập, xử lý dữ liệu và thực hiện thí nghiệm.
THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Bộ dụng cụ thí nghiệm tìm hiểu sự truyền sóng âm trong nước gồm (07 bộ/khối), gồm:
+ Đồng hồ báo thức (1 cái/bộ); bể nước nhỏ (1 cái/bộ); cốc thủy tinh (1 cái/bộ); màng nhựa (1 cái/bộ); dây buộc (1 cái/bộ); bộ giá đỡ (1 cái/bộ).
- Trò chơi “ Lắng nghe, phân tích”:
+ Chuông (1 cái/bộ); trống lắc (1 cái/bộ); thanh sắt (1 cái/bộ), hộp kín (1 cái/bộ).
- Bộ dụng cụ thí nghiệm nói chuyện qua điện thoại dây gồm 1 bộ dụng cụ điện thoại dây (1 bộ/2HS).
- Bộ dụng cụ gõ âm thoa (1 bộ/2 HS).
- Mượn phòng máy của trường (Lưu ý: Cài đặt sẵn ứng dụng PhET trên từng máy tính).
- Thí nghiệm về sự giãn nén của không khí trên phần mềm thí nghiệm ảo PhET.
Video 2: Thí nghiệm về sự giãn nén của không khí trên phần mềm thí nghiệm ảo PhET
- Thí nghiệm tuyền âm trong môi trường nước:
Video 1: Thí nghiệm truyền âm trong nước
Hình 1: Nói chuyện điện thoại dây
Hình 3: Phần mềm thí nghiệm ảo PhET
- Phiếu học tập (1 phiếu/HS):
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: HOẠT ĐỘNG CHẠY TRẠM ĐỂ TÌM HIỂU VỀ
RUNG ĐỘNG CỦA VẬT KHI PHÁT RA ÂM
Tên các thành viên trong nhóm:
Trạm 1: Quan sát sự rung động của chai nước lưng và trống da khi tạo âm.
Trạm 2: Quan sát sự rung động của đàn dây và dây cao su khi tạo âm.
Trạm 3: Quan sát sự rung động của thanh sắt mảnh, ly thủy tinh và vỏ bút bi khi tạo âm.
- Phiếu đánh giá hoạt động nhóm (1 phiếu/HS):
PHIẾU ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG NHÓM
Họ và tên sinh viên: Lớp: Nhóm: _
STT CÁC TIÊU CHÍ ĐIỂM TỐI ĐA
1 Sẵn sàng, vui vẻ nhận nhiệm vụ được giao 1.0
2 Thực hiện tốt nhiệm vụ nhiệm vụ được giao 4.0
Chủ động chia sẻ, trao đổi thông tin với các thành viên trong nhóm.
4 Tôn trọng và lắng nghe các thành viên khác góp ý 1.0
5 Đưa ra lập luận thuyết phục được nhóm 2.0
2 Đối với học sinh: Vở ghi (1 quyển/HS), SGK (1 quyển/HS).
TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A BẢNG TÓM TẮT TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động học Mục tiêu Nội dung PPDH,
Giúp HS xác định được vấn đề cần học tập, tạo tâm thế hứng thú, sẵn sàng tìm hiểu kiến thức mới.
HS tham gia trò chơi
“Lắng nghe, phân tích” để tìm hiểu bài học mới.
Tìm hiểu sự tạo âm
HS thực hiện hoạt động chạy trạm nhằm nghiên cứu rung động của vật khi phát ra âm thanh và hoàn thành các câu hỏi trong phiếu học tập số 1.
Dạy học theo trạm, hợp tác
Tìm hiểu sự truyền âm trong chất rắn
(2), (5) HS quan sát hình ảnh GV trình chiếu, thông tin SGK để làm thí nghiệm và trả lời các câu hỏi của
GV đặt ra về sự
Dạy học trực quan, hợp tác
Hoạt động ứng dụng CNTT
(có sử dụng hình ảnh, truyền âm trong chất rắn video)
Tìm hiểu sự truyền âm trong chất lỏng
Học sinh quan sát video thí nghiệm do giáo viên chuẩn bị, kết hợp với hình ảnh và thông tin từ sách giáo khoa, nhằm trả lời các câu hỏi của giáo viên liên quan đến sự truyền âm trong chất lỏng.
Dạy học trực quan, hợp tác
Hoạt động ứng dụng CNTT
(có sử dụng hình ảnh, video)
Tìm hiểu sự truyền âm trong chất khí
HS quan sát hình ảnh GV trình chiếu, thông tin SGK để làm thí nghiệm và trả lời các câu hỏi của
GV đặt ra về sự truyền âm trong chất khí.
Dạy học trực quan, làm thí nghiệm
HS hoạt động theo nhóm đôi thực hiện thí nghiệm trên các ứng dụng thí nghiệm ảo mà
GV đã giới thiệu để tìm hiểu sự
Dạy học thí nghiệm, thuyết trình
Hoạt động ứng dụng CNTT sử dụng phần mềm thí nghiệm ảo PhET nhằm nghiên cứu hiện tượng giãn nén của không khí khi vật dao động Phần mềm PhET cung cấp môi trường mô phỏng thực tế, giúp người học dễ dàng quan sát và phân tích sự thay đổi của không khí trong quá trình dao động Việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện của người học.
(40 phút) nén, giãn không khí khi vật dao động và trả lời các câu hỏi theo yêu cầu của GV hỏi
HS dùng kiến thức đã được học để làm luyện tập trên Google Forms.
Hoạt động ứng dụng CNTT
(có sử dụng Google Forms)
Hoạt động 1: Mở đầu (5 phút) nhằm giúp học sinh xác định vấn đề học tập và tạo tâm thế hứng thú để khám phá kiến thức mới Trong hoạt động này, học sinh sẽ tham gia trò chơi “Lắng nghe, phân tích” để tìm hiểu bài học Sản phẩm của hoạt động là câu trả lời của học sinh trong trò chơi, qua đó khuyến khích sự tham gia và tương tác.
*Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập
Giáo viên áp dụng phương pháp dạy học qua trò chơi và kỹ thuật đặt câu hỏi để tổ chức hoạt động "Lắng nghe, phân tích" cho học sinh.
Giáo viên hướng dẫn học sinh về luật trò chơi bằng cách sử dụng tay để tạo ra âm thanh từ ba đồ vật trong hộp kín đã chuẩn bị sẵn Học sinh sẽ lắng nghe và phân tích ba âm thanh, bao gồm tiếng bấm chuông, tiếng trống lắc và tiếng gõ vào thanh sắt, sau đó trả lời các câu hỏi do giáo viên đưa ra.
“Các em hãy suy nghĩ và đoán vật bên trong hộp, đồng thời nghĩ cách âm thanh này có thể được tạo ra ?”
*Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ
Giáo viên lần lượt tác động lên ba đồ vật trong hộp kín, tạo ra âm thanh của chuông, trống lắc và thanh sắt, giúp học sinh nghe rõ từng âm thanh để cải thiện khả năng nhận diện âm thanh.
- Giáo viên yêu cầu học sinh hoạt động cá nhân lắng nghe kỹ và ghi nhớ đặc điểm âm thanh để so sánh và phân tích.
- Học sinh tập trung lắng nghe từng âm thanh do giáo viên tạo ra.
- Học sinh có 2 phút suy nghĩ cá nhân để đoán vật bên trong hộp và trả lời câu hỏi
“Các em hãy suy nghĩ và đoán vật bên trong hộp, đồng thời nghĩ cách âm thanh này có thể được tạo ra ?”.
*Bước 3 Báo cáo, thảo luận
GV mời đại diện học sinh trả lời câu hỏi về âm thanh Tiếng bấm chuông phát ra khi ấn nút chuông, làm cho cơ chế bên trong rung và tạo âm thanh Tiếng trống lắc xuất hiện khi hạt bên trong va vào vỏ trống Cuối cùng, tiếng gõ thanh sắt được tạo ra khi một vật cứng va chạm với bề mặt của thanh sắt.
- Các HS khác lắng nghe nhận xét, bổ sung và phản biện các ý kiến.
*Bước 4 Kết luận, nhận định, đánh giá
- GV tổng hợp kiến của HS, tiết lộ đồ vật trong hộp và đưa ra kết quả chính xác nhất.
GV nhận xét và tuyên dương học sinh, đồng thời giải thích chi tiết cách tạo ra từng âm thanh Giáo viên cũng liên hệ những kiến thức này với mục tiêu cần đạt trong bài học mới, giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung bài học.
- GV ghi tên chủ đề và tên bài học lên bảng:
“Chủ đề: ÂM THANH Bài học: MÔ TẢ SÓNG ÂM”.
- HS ghi tên chủ đề và tên bài học vào vở.
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (110 phút)
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu sự tạo âm trong 25 phút nhằm đạt mục tiêu (2), (5), (6) Học sinh sẽ tham gia chạy trạm để khám phá rung động của vật khi phát ra âm thanh và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số 1 Sản phẩm cuối cùng là câu trả lời của học sinh trong phiếu học tập này.
*Bước 1 Giao nhiệm vụ học tập
GV sử dụng kết quả của hoạt động mở đầu để khơi gợi tư duy của HS về khái niệm nguồn âm Sau khi lắng nghe âm thanh từ nhiều đồ vật khác nhau, GV đặt câu hỏi: “Nguồn âm là gì?” Gợi ý trả lời là những vật phát ra âm thanh, ví dụ như tiếng bấm chuông, tiếng trống lắc và tiếng gõ thanh sắt.
- Để chuẩn bị cho hoạt động chạy trạm, giáo viên sẽ tổ chức 3 trạm thí nghiệm với các dụng cụ đã được chuẩn bị sẵn
+ Trạm 1: gồm một chai nước lưng (không đầy) và một trống da nhỏ.
+ Trạm 2: gồm có một cây đàn dây nhỏ và một dây cao su
+ Trạm 3: gồm một thanh sắt mảnh, một ly thủy tinh, và một vỏ bút bi.
GV chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm bắt đầu tại một trạm được chỉ định và lần lượt di chuyển đến các trạm tiếp theo theo hướng dẫn Mỗi nhóm sẽ có khoảng 3 - 5 phút tại mỗi trạm để thực hiện thí nghiệm và hoàn thành nhiệm vụ.
GV giới thiệu phương pháp chạy trạm, trong đó học sinh sẽ lần lượt tham gia các trạm thí nghiệm để khám phá sự rung động của vật khi phát ra âm thanh Tại mỗi trạm, các em sẽ thực hiện thí nghiệm, quan sát và ghi chép kết quả vào bảng trong phiếu học tập số 1.
- GV phát phiếu học tập và cho các nhóm và giải thích nhiệm vụ của từng trạm:
+ Trạm 1: Quan sát sự rung động của chai nước lưng và trống da khi tạo âm.
+ Trạm 2: Quan sát sự rung động của đàn dây và dây cao su khi tạo âm.
+ Trạm 3: Quan sát sự rung động của thanh sắt mảnh, ly thủy tinh và vỏ bút bi khi tạo âm.
HOẠT ĐỘNG CHẠY TRẠM ĐỂ TÌM HIỂU VỀ RUNG ĐỘNG CỦA VẬT
Tên các thành viên trong nhóm:
Câu 1: Có sự khác biệt nào trong sự rung động của các vật ở các trạm thí nghiệm không?
Câu 2: Sự thay đổi độ căng của dây đàn hoặc dây cao su có ảnh hưởng gì đến âm thanh phát ra không?
Câu 3: Tại sao sự dao động của các vật lại tạo ra âm thanh?
*Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ
- Các nhóm lần lượt di chuyển qua từng trạm theo thứ tự đã quy định.
- Mỗi nhóm thực hiện các bước sau tại mỗi trạm:
+ Làm cho các vật tại trạm phát ra âm (ví dụ: gõ, kéo, rung).
+ Quan sát kỹ bộ phận phát ra âm và rung động của vật.
+ Ghi lại đặc điểm của dao động và âm thanh vào phiếu ghi chép.
+ (Các nhóm tiếp tục luân phiên theo vòng tròn đến khi hoàn thành cả 3 trạm).
- GV bao quát lớp hỗ trợ HS (nếu có).
*Bước 3 Báo cáo, thảo luận
- Sau khi hoàn thành chạy trạm, các nhóm quay về vị trí ban đầu.
- GV mời đại diện từng nhóm lên trình bày kết quả ở phiếu học tập (phụ lục 2) (Gợi ý trả lời:
+ Câu 1: Có sự khác biệt nào trong sự rung động của các vật ở các trạm thí nghiệm không?
Sự dao động của các vật thể khác nhau có thể mạnh hoặc yếu, phụ thuộc vào loại vật liệu, độ căng và hình dáng của chúng Chẳng hạn, dây đàn phát ra âm thanh mạnh mẽ hơn khi được kéo căng, trong khi ly thủy tinh chỉ rung nhẹ khi bị chạm vào.
+ Câu 2: Sự thay đổi độ căng của dây đàn hoặc dây cao su có ảnh hưởng gì đến âm thanh phát ra không?
Khi độ căng của dây đàn hoặc dây cao su tăng, âm thanh phát ra sẽ trở nên cao hơn, trong khi khi độ căng giảm, âm thanh sẽ trở nên trầm hơn.
+ Câu 3: Tại sao sự dao động của các vật lại tạo ra âm thanh?
Sự dao động của vật tạo ra các sóng âm lan truyền trong không khí, và khi sóng âm đến tai người, chúng được cảm nhận là âm thanh.)
*Bước 4 Kết luận, nhận định, đánh giá
- GV nhận xét đánh giá phần trình trình của các nhóm.
- GV kết luận chốt lại kiến thức: Các vật phát ra âm đều dao động.
