(Tiểu luận) lý luận của chủ nghĩa mác lênin về mối quan hệ giữa vật chất và ýthức sự vận dụng của đảng ta trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường ở việtnam hiện nay

Những thành tựu đạt được của quá trình vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức vào sự nghiệp đổi mới kinh tế thị trường ở Việt Nam...10 3.5... Nếu như các nhà triết học c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Viện Đào tạo Quốc tế

BÀI TẬP LỚN HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Đề tài: Lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin về mối quan hệ giữa vật chất và ý

thức Sự vận dụng của Đảng ta trong quá trình xây dựng Kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Văn Thuân

Họ và tên sinh viên: Bùi Bích Phương

Lớp chuyên ngành: Khởi nghiệp và phát triển kinh doanh Khóa: 64

Mã sinh viên: 11225156

Hà Nội, 2023

Nô Di dung

LỜI MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: 3

1.1.Mục tiêu: 3

1.2.Nhiệm vụ nghiên cứu: 4

3 Ph m vi nghiên c u c a đêề tài: ạ ứ ủ 4

4 Kêết cấếu bài t p l n: ậ ớ 4

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 4

1 Khái ni m v t chấết và ý th c ệ ậ ứ 4

1.1 Vật chất 5

1.2 Ý thức 5

2 Mốếi quan h gi a v t chấết và ý th c ệ ữ ậ ứ 5

2.1 Vật chất có trước và quyết định ý thức 5

2.2 Ý thức có sau và tác động trở lại vật chất 6

2.3 Ý nghĩa phương pháp luận 7

CHƯƠNG 2: SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 8

3 Kinh têế th tr ị ườ ng là gì? 8

3.1 Khái niệm kinh tế thị trường 8

3.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường 9

3.3 Nội dung đã vận dụng của Đảng trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường 9

3.4 Những thành tựu đạt được của quá trình vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức vào sự nghiệp đổi mới kinh tế thị trường ở Việt Nam 10

3.5 Những hạn chế còn tồn tại 12

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Triết học Mác Lenin là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên,

xã hội và tư duy- thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các lực lượng xã hội tiến bộ trong nhận thức

và cải tạo thế giới Nếu như các nhà triết học cổ đại quy vật chất về một vài dạng

cụ thể và cho rằng nó là khởi nguyên của thế giới thì Lenin đã đưa ra một phương pháp định nghĩa toàn diện về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức và kết luận rằng vật chất quyết định sự tồn tại của ý thức Phạm trù triết học này gắn liền với đời sống xã hội của con người và có quan hệ mật thiết với kinh tế thị trường nước ta hiện nay

Theo C Mác, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch

sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trên con đường phát triển và nền kinh tế TBCN chính là nền kinh tế thị trường phát triển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơn chính là nền kinh tế cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tế XHCN Để chuyển lên nấc thang này, nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở thành phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội

Bản thân là một người công dân của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, một sinh viên yêu nước, ham thích với bộ môn Triết học Mác-Lênin, em mong rằng thông qua bài luận tìm hiểu về mối quan hệ giữa vật chất với ý thức, và xây dựng ý nghĩa phương pháp luận chung, có thể vận dụng để liên hệ thực vào công cuộc đổi mới của đất nước Việt Nam ta hiện nay

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

1.1.Mục tiêu:

- Trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng; ý nghĩa phương pháp luận

- Giúp sinh viên khẳng định những nền tảng khoa học và cách mạng của chủ nghĩa duy vật biện chứng; đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình

- Giúp sinh viên cảm thấy hứng thú hơn với môn học

1.2.Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hiểu được quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất, các hình thức, phương thức tồn tại của vật chất; nguồn gốc, bản chất của ý thức; mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

- Nắm được những nội dung cơ bản của phép biện chứng duy vật; ý nghĩa phương pháp luận trong nhận thức và thực tiễn

- Biết vận dụng nguyên tắc phương pháp luận rút ra từ nội dung lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng; ý nghĩa phương pháp luận

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

- Gói gọn trong việc tìm hiểu, phân tích, làm rõ về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Từ đó chỉ ra Đảng ta đã vận dụng mối quan hệ ấy như thế nào đối vưới sự phát triển của nền kinh tế thị trường

4 Kết cấu bài tập lớn:

- Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo bài luận được kết cấu thành 2 nội dung :

+ Nội dung 1: Lý luận chung về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức +Nội dung 2: Sự vận dụng của Đảng ta trong quá trình xây dựng Kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý

THỨC

1 Khái niệm vật chất và ý thức

1.1 Vật chất

Vật chất là phạm trù triết học để chỉ tất cả những gì tồn tại có thực và khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức Vật chất là cái mà con người có thể cảm biết được bằng các giác quan khi nó trực tiếp hoặc gián tiếp tác động lên các giác quan của con người Vật chất bao gồm cả những đối tượng mà con người

đã nhận thức được lẫn những đối tượng mà con người chưa nhận thức được 1.2 Ý thức

Ý thức theo định nghĩa của triết học Mác-Lenin là một phạm trù song song với phạm trù vật chất Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan vì tùy vào lăng kính phản ánh của từng người, ta thu được hình ảnh khác nhau Theo đó, ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người và có sự cải biến và sáng tạo tùy theo chủ thể Không phải sự vật như thế nào sẽ được phản ánh vào bộ não y nguyên như vậy Bên cạnh đó, tính sáng tạo của ý thức được biểu hiện rất phong phú Trên cơ sở vật chất có sẵn, ý thức có thể tạo ra những hiểu biết mới về sự vật, hoặc có thể tưởng tượng ra những gì không có trong thực tế Ý thức xét theo chiều ngang bao gồm: tri thức, tình cảm, ý chí Trong đó tri thức là bộ phận quan trọng nhất Ý thức xét theo chiều dọc gồm: tự ý thức, tiềm thức và vô thức

2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Theo quan điểm triết học của Mác – Lênin, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau Trong đó vật chất là cái có trước và quyết định ý thức Ý thức là cái có sau và tác động tích cực trở lại vật chất

2.1 Vật chất có trước và quyết định ý thức

a Vật chất là nguồn gốc của ý thức

Ý thức được hình thành từ một dạng vật chất có tổ chức cao nhất là bộ óc người nên ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não Ý thức con người chỉ xuất hiện cách đây vài triệu năm nhưng con người là kết quả của cả một quá trình tiến hóa lâu dài và phức tạp của thế giới vật chất Khoa học tự nhiên hiện đại với các thành tựu đã chứng minh rằng giới tự nhiên có trước con người; vật chất là tính thứ nhất và là cái có trước; ý thức là tính thứ hai và là cái có sau Ý thức là sản phẩm của bộ óc con người mà con người do giới tự nhiên, vật chất sinh ra nên vì lẽ

đó, nguồn gốc của ý thức cũng chính là từ thế giới vật chất Ý thức là sự tương tác giữa bộ não con người và thế giới khách quan nên phải có thế giới xung quanh là

tự nhiên và xã hội bên ngoài con người mới tạo ra được ý thức Ví dụ phải có vật chất là một chiếc siêu xe đẹp trước thì mới có hình ảnh chiếc xe đẹp trong bộ não,

ý thức của con người

b Vật chất quyết định sự vận động, thay đổi của ý thức

Ý thức là sự phản ánh vật chất nên ý thức là cái phản ảnh còn vật chất là cái được phản ánh Vì thế khi cái được phản ánh thay đổi thì cái phản ánh sẽ thay đổi theo Con người không ngừng vận động và phát triển cả thể chất lẫn tinh thần thì đương nhiên ý thức cũng phát triển cả về nội dung cũng như cách thức phản ánh Ví dụ trước đây khi chưa được tiếp cận với Internet, con người hoàn toàn mơ hồ, không

có khái niệm về mạng xã hội, công nghệ điện tử Từ khi có sự ra đời của Internet,

nó đã kết nối vạn vật, con người biết tận dụng nó trong nhiều lĩnh vực đời sống từ thương mại, chính trị, giáo dục, văn hóa, xã hội, giải trí… Vật chất là tiền đề cho

sự tồn tại và phát triển của ý thức nên khi vật chất thay đổi thì sớm muộn gì ý thức cũng thay đổi theo

c Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Ý thức là sự phản ánh hiện thực thế giới khách quan vào trong bộ óc con người Trong đó, nội dung của ý thức mang tính khách quan, do thế giới khách quan quy định hay nói cách khác, vật chất nào thì ý thức ấy Ý thức là ý thức của con người – một thực thể năng động sáng tạo – ra đời trong quá trình con người hoạt động cải tạo thế giới Sự phát triển của hoạt động thực tiễn là động lực mạnh mẽ nhất quyết định tính phong phú và độ sâu sắc nội dung của ý thức con người qua các thế hệ, thời đại Ví dụ câu chuyện của cậu bé Dina Sanichar ở Ấn Độ được bầy sói nuôi lớn trong rừng xanh suốt 6 năm Khi cậu bé được đưa về trại trẻ mồ côi, cậu phải thích nghi với thế giới văn minh loài người, vượt qua trở ngại giữa hành vi con người và bản năng động vật Tức là khi trở về cuộc sống loài người, cậu bé hoàn toàn không có ý thức vì từ bé tới lớn, vật chất hay thực tại khách quan của cậu là trong rừng xanh cùng động vật hoang dã

2.2 Ý thức có sau và tác động trở lại vật chất

Sau khi phản ánh thế giới vật chất vào trong bộ não của con người, ý thức được vật chất sinh ra nhưng ý thức có quy luật vận động phát triển riêng Ý thức có tính độc lập tương đối, không lệ thuộc vào vật chất mà tác động ngược trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người Nhờ có hoạt động thực tiễn của con người,

ý thức mới cải tạo, thay đổi được hoàn cảnh, điều kiện vật chất Ý thức có vai trò chỉ đạo hoạt động của con người, tùy theo ý thức phản ánh đúng hay sai sẽ quyết

Discover more

from:

Document continues below

Triết 1

Đại học Kinh tế…

999+ documents

Go to course

Sơ đồ tư duy Triết chính thức

Triết 1 99% (114)

7

PHÂN TÍCH QUAN NIỆM DUY VẬT BIỆN… Triết 1 100% (44)

12

Tiểu luận triết học Ý thức và vai trò của t… Triết 1 99% (91)

25

tóm tắt triết học Mac Lenin

Triết 1 100% (39)

58

TIỂU LUẬN TRIẾT 1 Triết 1 100% (34)

19

NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI

11

định hoạt động của con người là hiệu quả hay không hiệu quả, đúng hay sai, thành công hay thất bại Đặc biệt chúng ta đang sống trong bối cảnh toàn cầu hóa, thời đại của thông tin, công nghệ hiện đại, tri thức khoa học đã trờ thành lực lượng sản xuất trực tiếp nên ý thức có vai trò cực kì to lớn, giúp trang bị tri thức cho con người về thực tại khách quan Từ đó con người đề ra những mục tiêu, phương hướng hoạt động, lựa chọn phương pháp, xây dựng kế hoạch, để thực hiện mục tiêu của mình theo định hướng của ý thức

A Ý thức phản ánh đúng điều kiện vật chất

Khi ý thức phản ánh đúng vật chất thì sẽ thúc đẩy đối tượng vật chất phát triển Nếu ý thức phản ánh đúng hiện thực khách quan, con người sẽ hiểu bản chất quy luật vận động của các sự vật hiện tượng Từ đó có thể dự đoán hiện thực một cách chính xác, hình thành các định hướng đúng đắn , xây dựng những lý luận động viên, cổ vũ cho con người hành động Khi con người có nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có ý chí, có nghị lực phù hợp với các quy luật thực tại khách quan, con người có thể vượt qua những thử thách khó khăn để đạt được mục tiêu của mình Cũng như dân tộc ta đã hào hùng chiến thắng hai cuộc kháng chiến ác liệt chống

Mỹ và chống Pháp nhờ đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn đường lối đúng đắn, đào tạo lý luận cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và đào tạo cán bộ lý luận chính trị, bởi như Lênin khẳng định “không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng”

B Ý thức phản ánh không đúng điều kiện vật chất

Nếu ý thức phản ánh không đúng vật chất, sai lạc, xuyên tạc hiện thực thì sẽ kìm hãm đối tượng vật chất phát triển Trong thời gian dịch bệnh COVID 19 đang ngày càng diễn biến phức tạp với những chủng loại mới, đến cả vaxin cũng không thể nào ngăn chặn được triệt để, nếu chúng ta không nhận thức được tầm nguy trọng của dịch bệnh, các địa phương không trung thực trong việc thống kê số liệu kiểm soát tình hình dịch bệnh thì chính phủ, trung ương không thể đưa ra những biện pháp, quyết sách hữu hiệu

Xã hội ngày càng phát triển, vai trò của ý thức ngày càng to lớn Tuy nhiên, tính năng động sáng tạo của ý thức mặc dù rất to lớn nhưng không thể vượt quá những quy định của những tiền đề vật chất đã xác định Ý thức phải dựa vào các điều kiện khách quan và năng lực chủ quan của các chủ thể hành động Ví dụ muốn bay chúng ta phải dùng các phương tiện, công cụ hỗ trợ, không thể ép con người bay bằng tứ chi Tất cả phải dựa vào điều kiện khách quan từ môi trường Trái đất và năng lực của loài người

Triết 1 100% (35)

2.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Trên cơ sở quan điểm về bản chất vật chất của thế giới; bản chất năng động, sáng tạo của ý thức và mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức có thể rút ra

ý nghĩa phương pháp luận là: trong mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn đòi hỏi phải xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng và hành động theo khách quan đồng thời phát huy tính năng động chủ quan

Xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng quy luật khách quan là xuất phát từ tính khách quan của vật chất, có thái độ tôn trọng hiện thực khách quan mà căn bản

là tôn trọng quy luật; nhận thức và hành động theo quy luật khách quan Trong nhận thức và hành động con người phải xuất phát từ thực tế khách quan để xác định mục đích, đề ra đường lối, chủ trương, chính sách, kế hoạch, biện pháp; phải lấy thực tế khách quan làm cơ sở, phương tiện; phải tìm ra những nhân tố vật chất,

tổ chức những nhân tố ấy thành lực lượng vật chất để hành động Phát huy tính năng động chủ quan là phát huy vai trò tích cực, năng động, sáng tạo của ý thức và nhân tố con người trong việc vật chất hóa tính tích cực, năng động, sáng tạo ấy Điều này đòi hỏi con người phải tôn trọng tri thức khoa học, mặt khác phải tích cực học tập, nghiên cứu để làm chủ tri thức khoa học đồng thời phải tu dưỡng rèn luyện bản thân mình về đạo đức, ý chí, nghị lực

Đảm bảo nguyên tắc tính thống nhất biện chứng giữa tôn trọng khách quan và phát huy năng động chủ quan trong hoạt động thực tiễn đòi hỏi phải khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí, chủ nghĩa kinh nghiệm, coi thường tri thức khoa học trong hoạt động nhận thức và thực tiễn

CHƯƠNG 2: SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

3 Kinh tế thị trường là gì?

3.1 Khái niệm kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà ở đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế, nhiều loại hình sở hữu cùng tham gia, cùng vận động và phát triển trong một cơ chế cạnh tranh bình đẳng và ổn định Theo Xmit (Adam Smith), với lí thuyết “bàn tay vô hình" thì nền kinh tế thị trường là nền kinh tế tự điều tiết, vận động theo quy luật của thị trường, hầu như không có sự can thiệp của Nhà nước Kinh tế thị trường được hiểu dưới góc độ khác là có sự can thiệp trực tiếp của Nhà nước “bàn tay hữu hình" mà đại diện cho thuyết này là Kâynơ (J M Keynes) với “Lí thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ" Dựa trên cơ chế là cạnh tranh, bình đẳng và ổn định, kinh tế thị trường sẽ hoạt động bằng cách sử dụng các lực lượng cung và cầu Để

dựa vào đó xác định mức giá cả và số lượng phù hợp cho các hàng hóa, dịch vụ có trong nền kinh tế

3.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường

a Ưu điểm

Kinh tế thị trường tạo xu thế liên doanh, liên kết đẩy mạnh giao lưu kinh tế, các nước đang phát triển có cơ hội được tiếp xúc được chuyển giao công nghệ sản xuất, công nghệ quản lý từ các nước phát triển để thúc đẩy công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế ở nước mình Trong thương mại quốc tế, mức độ thị trường hóa nền kinh tế có thể được sử dụng làm tiêu chí trong xác định điều kiện thương mại giữa hai bên Kinh tế thị trường là nơi để phát hiện, đào tạo, tuyển chọn, sử dụng những người có năng lực tốt, nâng cao quy trình quản lý kinh doanh, cũng là nơi

để đào thải những nhà quản lý chưa đạt được hiệu quả cao Nền kinh tế thị trường tạo ra động lực để các doanh nghiệp có thể đổi mới, phát triển mình, bởi khi các doanh nghiệp đó muốn cạnh tranh và đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường thì đòi hỏi

họ phải đổi mới về công nghệ, về quy trình sản xuất, quản lý, về các sản phẩm của mình

b Nhược điểm

Cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường có thể dẫn tới bất bình đẳng trong xã hội và quan niệm Người giàu sẽ sử dụng lợi thế về tài sản để chiếm hữu ngày càng nhiều của cải và quyền lực hơn, trong khi người nghèo sẽ ngày càng nghèo hơn Cuối cùng sẽ dẫn tới phân chia giai cấp: thiểu số người giàu nắm quyền lực cai trị xã hội, còn đa số là người nghèo có đời sống khó khăn Chênh lệch giàu nghèo quá mức sẽ dẫn tới nguy cơ bất ổn xã hội khi người nghèo đấu tranh (nhiều khi bằng bạo loạn, lật đổ) để có cuộc sống tốt hơn

Không phải lúc nào cơ chế hoạt động của kinh tế thị trường cũng tạo ra sự cân đối về giá cả và hàng hóa Vốn dĩ thị trường có rất nhiều biến động như chiến tranh, dịch bệnh, thiện tai, cấm vận…Tất cả những điều này có thể là nguyên nhân dẫn tới khủng hoảng kinh tế Ngoài ra, vì mục tiêu lợi nhuận, các doanh nghiệp sẽ

mở rộng sản xuất, kinh doanh Khi tình trạng cung lớn hơn cầu kéo dài sẽ khiến khủng hoảng kinh tế

3.3 Nội dung đã vận dụng của Đảng trong quá trình xây dựng nền kinh

tế thị trường

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Đảng ta chủ trương: “huy động ngày càng cao mọi nguồn lực cả trong và ngoài