(Luận văn thạc sĩ) quản lý dạy học tại các trường trung học phổ thông huyện đắk glong tỉnh đắk nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018

LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018”

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THANH BÌNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN ĐẮK GLONG TỈNH ĐẮK NÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Đắk Nông, năm 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN VĂN TUÂN

Hà Nội năm 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung

học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, kết quả

nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình hoặc tài liệukhác

Tác giả

Nguyễn Thanh Bình

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nhận và triển khai nghiên cứu đề tài, hoànthành luận văn tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy, côHọc viện Khoa học xã hội thuộc viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam Trước hết,tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng đào tạo, quý thầy cô khoa Khoahọc Giáo dục

Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Văn Tuân - Trường Đại học thủ

đô Hà Nội đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em trong thời gian nghiên cứu để hoànthành luận văn và có thể áp dụng trong quá trình công tác

Xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Sở GD&ĐT Đăk Nông, Bangiám hiệu các trường THPT trên địa bàn huyện Đắk Glong tỉnh Đắk nông (trườngTHPT Đắk Glong, THPT Lê Duẩn, PTDTNT THCS&THPT huyện Đắk Glong) đãtạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình khảo sát, thu thập thông tin phục vụquá trình nghiên nghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu song luận văn khôngthể tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong tiếp tục nhận được góp ý của quý thầy

cô và đồng nghiệp

Đắk Nông, tháng 11 năm 2021.

Tác giả

Nguyễn Thanh Bình

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 6

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm công cụ của đề tài 7

1.3 Lý luận về giáo dục trung học phổ thông 12

1.4 Quản lý hoạt động dạy học trong trường THPT theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 24

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo định hướng chương trình GDPT năm 2018 30

Chương 2 : THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở HUYỆN ĐẮK GLONG, TỈNH ĐẮK NÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 35

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông 35

2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng 37

2.3 Thực trạng giáo dục và hoạt động dạy học tại các trường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông 37

2.4 Thực trạng quản lý dạy học tại các trường THPT ở Đắk Glong 49

2.5 Đánh giá thực trạng dạy học và quản lý hoạt động dạy học 57

Chương 3 : BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở HUYỆN ĐẮK GLONG, TỈNH ĐẮK NÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 62

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 62

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học, theo định hướng chương trình

GDPT 2018 tại các trường THPT ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông 63

3.3 Khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 74

Quản lý việc đổi mới công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 74

Quản lý việc đổi mới công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 75

KẾT LUẬN 77

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài đề tài

Giáo dục và đào tạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển củamỗi con người và của toàn xã hội Giáo dục được coi là một nhân tố tích cực tạo nênnguồn nhân lực Phát triển giáo dục trở thành “quốc sách hàng đầu” của nhiều quốcgia

Ngày nay, nhân loại đang sống trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 với

sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo Đặc điểm này đãđặt ra những yêu cầu rất cao đối với nguồn nhân lực là: phải có trình độ học vấncao, có tay nghề vững vàng, có tính năng động, sáng tạo, linh hoạt để thích nghi,đáp ứng được những yêu cầu của tiến trình phát triển xã hội Vì vậy, việc nâng caochất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao

và những phẩm chất cần thiết đáp ứng yêu cầu của nền sản xuất hiện đại là vấn đềđang đặt ra cho các quốc gia phải quan tâm giải quyết

Ở nước ta, trên cơ sở thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, giáo dục cònhướng vào quá trình đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài Đây là đội ngũ lao độngnòng cốt có trình độ khoa học, nắm vững công nghệ sản xuất hiện đại, có các phẩm chấtcần thiết của người lao động trong xã hội văn minh trên tất cả mọi lĩnh vực kinh tế, vănhóa, xã hội v.v…đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước

Thế giới ngày nay coi giáo dục là con đường cơ bản nhất để giữ gìn và pháttriển văn hóa để khỏi tụt hậu Toffler đã khẳng định: “Một dân tộc không được giáodục - dân tộc đó sẽ bị loài người đào thải; một cá nhân không được giáo dục - cánhân đó sẽ bị xã hội loại bỏ”

Giáo dục có nhiệm vụ quan trọng là xây dựng một trình độ văn hóa cho toàn

xã hội bằng cách phổ cập giáo dục phổ thông với trình độ ngày càng cao cho thế hệtrẻ và mọi người Ngày nay, trình độ dân trí cao là một tiêu chí để đánh giá sự giàumạnh của một quốc gia Giáo dục là lực lượng sản xuất trực tiếp, đầu tư cho giáodục là đầu tư cho phát triển Thực tiễn cho thấy, nguyên nhân thành công của nhiềuquốc gia là có sự đầu tư và chăm lo đặc biệt đến sự phát triển giáo dục Ngày nay,giáo dục được coi là quốc sách hàng đầu, tức là phải được thể hiện trong chính sáchquốc gia, thể hiện trong chiến lược phát triển đất nước

Lao động của nhà giáo, của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là lao động sưphạm đòi hỏi có sự sáng tạo và phải có năng lực cao, có phẩm chất nghề nghiệp đểgiáo dục con người Người thầy có nhiệm vụ giáo dục, giảng dạy theo mục tiêu,nguyên lý giáo dục, thực hiện đầy đủ chất chương trình giáo dục để rèn luyện chohọc sinh tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo, có phương pháp tự học tốt, có

kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn Điều đặc biệt là cần làm cho họcsinh hình thành được tình cảm, niềm vui và hứng thú trong học tập

Chất lượng giáo dục đang là vấn đề khá nóng bỏng mà cả xã hội đang đề cậpđến Nhưng muốn nâng cao chất lượng dạy học, ngoài sự nỗ lực và tự giác củangười giáo viên đứng lớp, thì việc quản lý của hiệu trưởng đóng một vai trò vô cùngquan trọng Hiệu trưởng nhà trường cần có những giải pháp quản lý phù hợp thì mớithúc đẩy được quá trình nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và chất lượnggiáo dục nói chung

Hiện nay, các trường THPT của huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông đều lànhững trường mới thành lập hoặc được chia tách từ các trường khác Chính vì thế

mà đội ngũ giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy, một số ít giáoviên có kinh nghiệm thì đã được bổ nhiệm lên làm quản lý Và cũng chính đội ngũcán bộ quản lý này cũng thực sự chưa có kinh nghiệm trong quản lý nhà trường nóichung và công tác quản lý hoạt động dạy học nói riêng

Thực trạng cho thấy trong những năm qua, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THPTtrên địa bàn huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông còn thấp, tỷ lệ học sinh đậu vào cáctrường đại học, cao đẳng lại càng thấp Hậu quả ấy xuất phát từ chất lượng dạy vàhọc mà trong đó công tác quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng giữ vai trò vôcùng quan trọng

Địa bàn huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông và học sinh Đắk Nông có nhiềuđặc thù riêng nên cần phải có thêm những biện pháp quản lý đặc thù phù hợp vớiđối tượng thì mới nâng cao được chất lượng dạy học

Từ những lý do trên, người nghiên cứu chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy

học tại các trường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018” làm đề tài nghiên cứu với hy

vọng góp một phần công sức vào việc không ngừng nâng cao chất lượng dạy học tạicác trường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Một số đề tài gần đây nghiên cứu về Quản lý HĐDH, chất lượng giảng dạy,phương pháp dạy học của các tác giả trong cả nước đã làm sáng tỏ một số vấn đề về

lý luận, thực tiễn và đề ra các biện pháp QL nâng cao chất lượng dạy học ở nhữnggóc độ khác nhau

Tiếp thu có chọn lọc từ những tư liệu đó, tác giả luận văn này tìm kiếmnhững cơ sở lý luận, tìm hiểu thực trạng QL hoạt động giảng dạy tại các trườngTHPT ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông và đề xuất những biện pháp QL có tínhkhả thi, phù hợp với tình hình thực tiễn giáo dục địa phương theo xu hướng đổi mớicăn bản, toàn diện, thực hiện chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 nhằm nângcao chất lượng dạy học tại các trường THPT ở địa phương

3 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại các trườngtrung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông hiện nay nhằm đề xuấtbiện pháp quản lý để nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng chương trìnhgiáo dục phổ thông 2018

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng tại các trường THPTđáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung khảo sát số lượng 9 cán bộ quản lý, 71 giáo viên và 500 đanghọc tập 03 trường THPT ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông

Đề tài tập trung nghiên cứu tại các trường THPT: THPT Đắk Glong, THPT

Lê Duẩn, Phổ thông DTNT THCS & THPT huyện Đắk Glong của tỉnh Đắk Nông

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Việc quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học phổ thông ở huyệnĐắk Glong, tỉnh Đắk Nông còn nhiều hạn chế, bất cập Nếu áp dụng sáng tạo và phùhợp những biện pháp quản lý được đề xuất trong đề tài nghiên cứu này như: “quản

lý việc thực hiện nội dung chương trình; quản lý đồng bộ việc đổi mới phương pháp

dạy học; đổi mới quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh” thì sẽ nângcao chất lượng dạy học tại các trường trong thời gian tới.

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, trong khi nghiên cứu, đề tài này sẽ sử dụng các phương pháp sau đây:

Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phân tích hoá, tổng hợp hoá, hệ thống hóa, khái quát hóa các văn bản chỉthị, các tài liệu, các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài… nhằm xác định nộihàm của các khái niệm cơ bản, xây dựng những nguyên tắc, xác định đường lối vàphương tiện nghiên cứu, hình thành giả thuyết khoa học, xây dựng khung lí luận của đềtài nghiên cứu Sử dụng mạng Internet trong tra cứu, tìm tài liệu

Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Sử dụng phiếu hỏi để điều tra thực

trạng quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong,tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018

+ Phỏng vấn nhóm và phỏng vấn sâu cá nhân: Phỏng vấn nhóm, phỏng vấn

cá nhân để thu thập thêm những thông tin về Quản lý hoạt động dạy học tại cáctrường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông theo định hướngchương trình giáo dục phổ thông 2018

- Phương pháp quan sát: Tiến hành dự các buổi học có liên quan đến hoạt

động Quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong,tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018 nhằm trực tiếptìm hiểu thông tin về đối tượng nghiên cứu

Khảo sát và phân tích thống kê trong nghiên cứu định lượng

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để phân tích về định lượng và địnhtính của kết quả nghiên cứu Sử dụng bảng tính Excel để xử lí, tính toán số liệu thuđược của đề tài

6 Ý nghĩa lý lận và thực tiễn

Nghiên cứu chỉ rõ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lý vềhoạt động dạy học của các trường trung học phổ thông tại huyện Đắk Glong, tỉnhĐắk Nông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Nghiên cứu đã đề xuất sáu biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy

và học tại các trường Trung học phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học trong trường trung

học phổ thông theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học

phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáodục phổ thông 2018

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học

phổ thông ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông theo định hướng chương trình giáodục phổ thông 2018

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG

TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Quản lý giáo dục là vấn đề lớn với nhiều khó khăn và phức tạp, phức tạp hơnkhi mà nó diễn ra trong nền kinh tế thị trường với nhiều biến động Nâng cao chấtlượng dạy học là mục tiêu hướng tới của QL dạy học Vì vậy, trên thế giới đã có rấtnhiều tác giả nghiên cứu về hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học trong nhàtrường P.V.Zimin, M.I.Kođakốp, N.I.Saxerđôlốp đã nhận định: “Công tác quản lýhoạt động giảng dạy, giáo dục trong nhà trường là khâu then chốt trong hoạt độngquản lý trường học”

Về phương pháp dạy học (PPDH), ngay từ thời cổ đại, tư tưởng về PPDH đãđược Xôcrat (469-399 trước CN) đề xuất áp dụng phương pháp đàm thoại trong dạyhọc Khổng Tử (551-479 trước CN) nhà triết học – nhà giáo dục phương Đông đãcoi trọng tính tích cực của học sinh trong dạy học Các tư tưởng ấy vẫn trường tồn

và có giá trị lớn trong thời đại ngày nay đối với tiến trình đổi mới PPDH mà tất cảchúng ta đang quan tâm

Về chương trình giảng dạy, theo John Deway (1859-1925), nhà sư phạmngười Mỹ đã đưa ra phương hướng cách tân giáo dục Ông cho rằng phải đưa vàovốn tri thức của học sinh những tri thức ngoài sách giáo khoa và lời giảng của giáoviên, đề cao hoạt động đa dạng của HS, đặc biệt là hoạt động thực tiễn Quan điểm

ấy đã đánh dấu một bước tiến mới trong cách tân giáo dục trên toàn thế giới và cógiá trị cho đến ngày nay

Quản lý hoạt động dạy học (QLHĐDH) trong nhà trường phổ thông khôngchỉ chú trọng đến việc quản lý phương pháp dạy học (PPDH), quản lý (QL) nộidung chương trình mà còn phải đặc biệt chú trọng đến các hoạt động chuyên môncủa nhà trường, của giáo viên, phát triển đội ngũ giáo viên Có như thế thì công tácgiáo dục của nhà trường mới đạt hiệu quả, nhà trường mới thực hiện trọn vẹn sứmệnh của mình

1.1.2 Ở Việt Nam

Khi nhận thức được tầm quan trọng của công tác QLGD thì cũng đã có nhiềucông trình nghiên cứu về nó nhằm đóng góp cho lý luận và thực tiễn như tác giảPhạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Lê, Thái Duy Tuyên, Nguyễn Thị

Mỹ Lộc, Trần Kiểm, Hà Sỹ Hồ, Nguyễn Ngọc Quang, Hoàng Chúng, Phạm ThanhLiêm, Võ Quang Phúc…

Nhiều tác giả đi sâu nghiên cứu về quản lý hoạt động giảng dạy, trong đó cácvấn đề liên quan như: tổ chức quản lý tốt các hoạt động giảng dạy trong nhà trường,bao gồm: QL nội dung chương trình đào tạo, QL xây dựng và phát triển CSVC,điều kiện, phương tiện dạy học, QL việc chuẩn bị giờ lên lớp, phân công giảng dạy,bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho GV

Những năm gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới căn bản, toàn diện giáodục đào tạo nói chung và đổi mới nội dung, phương pháp nói riêng, các nhà nghiêncứu giáo dục học, tâm lý học như (Vũ Văn Tảo, Trần Đức Xước, Đỗ Đình Hoan,Phạm Viết Vượng, Nguyễn Văn Đản, Đặng Thành Hưng) đã đi sâu nghiên cứu vềđổi mới nội dung dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học vớithực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm HĐDH

1.2 Một số khái niệm công cụ của đề tài

1.2.1 Dạy học

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Dạy học là một chức năng xã hội, nhằmtruyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biếnkiến thức, kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [10,tr8]

Dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm, với nội dung khoa học, đượcthực hiện theo một phương pháp sư phạm đặc biệt, do nhà trường tổ chức, thầy giáothực hiện nhằm giúp học sinh nắm vững hệ thống kiến thức khoa học và hình thành

hệ thống kỹ năng hoạt động, nâng cao trình độ học vấn, phát triển trí tuệ và hoànthiện nhân cách Dạy học là con đường cơ bản để thực hiện mục đích giáo dục xãhội Học tập là cơ hội quan trọng nhất giúp mỗi cá nhân phát triển và thành đạt

Xét trong quá trình tổng thể của giáo dục: dạy học là một bộ phận của quátrình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa giáoviên và học sinh, nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ

xảo, hoạt động nhận thức và thực tiễn để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan,phát triển nhân cách, phát triển năng lực sáng tạo và các phẩm chất của người học.

Như vậy, hoạt động dạy học là một trong những hoạt động giao tiếp sư phạmmang ý nghĩa xã hội Chủ thể của hoạt động dạy học bao gồm người dạy và ngườihọc, họ tiến hành các hoạt động khác nhau, song song tồn tại và phát triển trongcùng một quá trình nhưng không hề đối lập nhau mà được thống nhất và hỗ trợ chonhau Kết quả học tập của học sinh được đánh giá không chỉ là kết quả của hoạtđộng học mà còn là kết quả của hoạt động dạy, kết quả dạy của thầy không thể đánhgiá tách rời kết quả học tập của trò

1.2.2 Quản lý

Quản lý là một hiện tượng xuất hiện rất sớm cùng với sự phát triển của xãhội loài người, là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời từ nhu cầu của mọichế độ xã hội, mọi quốc gia và mọi thời đại

F.W Taylor cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác làm

và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”.H.Koontz khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó bảo đảm phối hợpnhững nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm hay tổchức”[2,tr13]

Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có địnhhướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý về mặt văn hóa, chính trị, kinh tế,

xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp

và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển củađối tượng” [10,tr9] Vậy, có thể nói quản lý là một quá trình định hướng, quá trình

có mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạtđược mục tiêu nhất định

Từ các ý chung của các định nghĩa và xét quản lý với tư cách là một hànhđộng, có thể định nghĩa rằng: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích củachủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra”[10,tr15]

Từ các định nghĩa trên chúng ta có thể rút ra những nhận xét như sau:

Quản lý bao giờ cũng là loại tác động có hướng đích, có mục tiêu xác định.Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa bộ phận chủ thể quản lý và đối tượngquản lý, đây là quan hệ ra lệnh – phục tùng, không đồng cấp, có tính bắt buộc

Quản lý bao giờ cũng là quản lý con người.

Quản lý là sự tác động phù hợp với quy luật khách quan

Quản lý xét về mặt công nghệ nó chính là sự vận động của thông tin

Quản lý có khả năng thích nghi giữa chủ thể và đối tượng quản lý

Quản lý có thể xem là một quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thểquản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung Quá trình tác độngnày được vận hành trong môi trường xác định

Thông qua quá trình kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra ta thấy khái

niệm “quản lý” có thể được hiểu như sau: Quản lý là sự tác động có ý thức thông qua kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt đến mục tiêu đúng ý chí của người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan.

Như vậy, quản lý là một hoạt động đặc biệt, có tính sáng tạo Hoạt động quản

lý cũng phát triển không ngừng từ thấp đến cao, gắn liền với quá trình phát triển Đó

là sự phân công, chuyên môn hóa lao động quản lý Sự phân công chuyên môn hóalao động quản lý là cơ sở hình thành các chức năng quản lý

1.2.3 Quản lý nhà trường

Nhà trường là một thiết chế xã hội thể hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lựcphục vụ cho sự duy trì và phát triển của xã hội Thực chất của quản lý giáo dục làtạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động của nhà trường được vận hành theo đúngmục tiêu Trường học là những tế bào quan trọng của hệ thống giáo dục Những tếbào có hoạt động tốt, hiệu quả, đúng mục tiêu thì hệ thống giáo dục mới thực hiệnđược những mục tiêu xã hội giao phó Vì vậy, để trường học vận hành và phát triểnthì cần phải quản lý Quản lý nhà trường có thể hiểu như một bộ phận của quản lýgiáo dục nói chung

Bản chất của việc quản lý nhà trường phổ thông là quản lý hoạt động dạyhọc, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dầntiến tới mục tiêu giáo dục

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lốicủa Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theonguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngànhgiáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh” [11,tr71]

Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý nhà trường là quản lý hoạt độngdạy và học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác đểdần dần tiến tới mục tiêu giáo dục”[24,tr34].

Như vậy, quản lý nhà trường chính là quản lý giáo dục nhưng trong mộtphạm vi xác định cuả một đơn vị giáo dục nền tảng, đó là nhà trường Vì thế quản lýnhà trường phải vận dụng tất cả các nguyên lý chung của quản lý giáo dục để đẩymạnh mọi hoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo

Quản lý nhà trường về cơ bản khác với quản lý các lĩnh vực khác Ở đây,những tác động của chủ thể quản lý là những tác động của công tác tổ chức sư phạmđến đối tượng quản lý nhằm giải quyết những nhiệm vụ giáo dục của nhà trường

Đó là hệ thống tác động có phương hướng, có mục đích, có một quan hệ qua lại lẫnnhau, phụ thuộc lẫn nhau

Quản lý nhà trường được quy định bởi bản chất lao động sư phạm của ngườigiáo viên, bản chất của quá trình dạy học, giáo dục Trong đó mọi thành viên củanhà trường vừa là đối tượng quản lý vừa là chủ thể tự hoạt động của bản thân mình.Sản phẩm tạo ra của nhà trường là nhân cách người học sinh được hình thành trongquá trình học tập, tu dưỡng rèn luyện và phát triển theo yêu cầu của xã hội và được

xã hội thừa nhận

Tóm lại: Quản lý nhà trường là một bộ phận của Quản lý giáo dục (QLGD).Quản lý nhà trường, suy cho cùng là hệ thống những tác động có mục đích, có kếhoạch, hợp quy luật của chủ thể QL nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúngđường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhàtrường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà điểm hội tụ là quá trình dạy học giáo dục thế

hệ trẻ Người QL nhà trường phải làm sao cho hệ thống các thành tố vận hành liênkết chặt chẽ với nhau, đưa đến kết quả mong muốn

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học (HĐDH) làm cho học sinh (HS) nắm vững tri thức khoa họcmột cách có hệ thống, cơ bản, có những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết trong học tập, laođộng và trong đời sống Hoạt động này làm phát triển tư duy độc lập sáng tạo, hìnhthành những năng lực cơ bản về nhận thức và hành động của học sinh, hình thành ở họcsinh thế giới quan khoa học, nhân sinh quan, và những phẩm chất đạo đức

Quản lý hoạt động dạy học là quá trình người hiệu trưởng hoạch định, tổchức, điều khiển, kiểm tra hoạt động dạy học của giáo viên nhằm đạt được mục tiêu

đã đề ra Trong toàn bộ quá trình quản lý nhà trường thì quản lý hoạt động dạy họccủa hiệu trưởng là hoạt động cơ bản nhất, quan trọng nhất

Quản lý hoạt động dạy học thực chất là quản lý quá trình truyền thụ tri thứccủa đội ngũ giáo viên và quá trình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh;

QL các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện phục vụ hoạt động dạyhọc của cán bộ QL nhà trường

Quản lý HĐDH là nội dung, cách thức, cách giải quyết một vấn đề cụ thể nào

đó của chủ thể quản lý Trong quản lý giáo dục, biện pháp quản lý là tổ hợp nhiềucách thức tiến hành của chủ thể quản lý nhằm tác động đến đối tượng quản lý đểgiải quyết những vấn đề trong công tác quản lý, làm cho hệ quản lý vận hành đạtmục tiêu mà chủ thể quản lý đã đề ra và phù hợp với quy luật khách quan Trongnhà trường, biện pháp quản lý hoạt động dạy và học là những cách thức tổ chức,điều hành kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy và học của cán bộ, giáo viên và học sinhnhằm đạt được kết quả cao nhất đã đề ra

1.2.5 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học

Biện pháp quản lý là sự tác động, chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội vàhành vi hoạt động của con người để chúng phát triển hợp với quy luật, đạt đượcmục đích đề ra và đúng ý chí của người quản lý

Biện pháp quản lý là những cách thức cụ thể để thực hiện phương pháp quản

lý Vì đối tượng quản lý phức tạp nên đòi hỏi các biện pháp quản lý phải đa dạng,linh hoạt, phù hợp với đối tượng quản lý

Vậy, chúng ta có thể khái quát lại như sau: Biện pháp quản lý là cách làm,cách giải quyết hợp lý từng vấn đề, từng công việc, từng hoàn cảnh, điều kiện, tìnhhuống cụ thể…do chủ thể quản lý lựa chọn và ra quyết định nhằm thực thi các côngviệc cần thiết, hoặc xử lý các vấn đề đặt ra, từ đó giúp hệ thống, đơn vị đạt đượcmục tiêu quản lý

Biện pháp QL hoạt động dạy học của người hiệu trưởng (HT) là cách thứctiến hành của hiệu trưởng để tác động đến những lĩnh vực trong quản lý hoạt độngdạy học nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học để thực hiện được mục tiêu giáodục đã đề ra

1.3 Lý luận về giáo dục trung học phổ thông

1.3.1 Trường trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.3.1.1 Vị trí trường trung học phổ thông

Điều 2, Chương I, Điều lệ trường trung học phổ thông ban hành kèm theothông tư 32/2020/TT-BGDĐT, ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ Giáo dục và Đàotạo quy định: “Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dụcquốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông Trường có tư cách pháp nhân và cócon dấu riêng” THPT là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, là giai đoạnquan trọng mà học sinh cần phải tích luỹ đầy đủ những kiến thức phổ thông cơ bản,toàn diện để chuẩn bị học lên (đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp) hoặc đivào cuộc sống xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Ở độ tuổi từ 15 - 18, học sinh THPT có

đủ các điều kiện về tâm - sinh lý, trí tuệ và thể chất để phát triển nhân cách toàndiện Chất lượng học tập ở bậc học này quyết định năng lực làm việc, tư duy sángtạo, kỹ năng sống của mỗi con người

1.3.1.2 Mục tiêu giáo dục trung học phổ thông

Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả củagiáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thôngthường về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung họcchuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

Xác định đúng đắn mục tiêu giáo dục có vai trò, ý nghĩa quan trọng trongviệc hoàn thành các mục tiêu xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Mục tiêugiáo dục như là một phần của định hướng, chỉ đường cho các khuôn mẫu phát triển

và làm nền tảng cho sự vận động của tình hình hiện tại đi đến tương lai

Ngoài ra những mục tiêu cụ thể được xác định nhằm duy trì kết quả phổ cậpgiáo dục tiểu học trong cả nước năm 2000, phổ cập trung học cơ sở năm 2010, phổcập THPT năm 2020 Bảo đảm phần lớn thanh, thiếu niên trong độ tuổi ở thành thị

và vùng nông thôn học hết THPT, trung học chuyên nghiệp hoặc đào tạo nghề Tạođiều kiện cho mọi người, ở mọi lứa tuổi được học tập thường xuyên, suốt đời

1.3.1.3 Nội dung giáo dục trung học phổ thông

Khoản 2,3 điều 30 Luật Giáo dục quy định: Giáo dục trung học phổ thôngcủng cố, phát triển nội dung đã học ở trung học cơ sở, hoàn thành nội dung giáo dụcphổ thông; bảo đảm chuẩn kiến thức phổ thông cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp

cho học sinh, có nội dung nâng cao ở một số môn học để phát triển năng lực, đápứng nguyện vọng của học sinh.

Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đốitượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác,khả năng tư duy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học;tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục.”

Nội dung giáo dục THPT là “phải củng cố, phát triển những nội dung đã học

ở trung học cơ sở, hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông Ngoài nội dung chủ yếunhằm bảo đảm chuẩn kiến thức phổ thông, cơ bản, toàn diện và để phát huy năng lực, đápứng nguyện vọng của học sinh”

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, đổi mới nội dung giáo dụcnhằm loại bỏ những nội dung không thiết thực, bổ sung những nội dung cần thiếttheo hướng bảo đảm kiến thức cơ bản cập nhật với tiến bộ của khoa học và côngnghệ, tăng nội dung khoa học - công nghệ ứng dụng, tăng cường giáo dục kỹ thuậttổng hợp và năng lực thực hành ở bậc học phổ thông, tăng cường giáo dục công dân,giáo dục tư tưởng đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác - Lênin, đưa việc giảngdạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứa tuổi và từng bậc học, coitrọng hơn nữa các môn khoa học xã hội - nhân văn, nhất là tiếng Việt, lịch sử dântộc, địa lý và văn hoá Việt Nam

Như vậy, nội dung giáo dục THPT được đổi mới phải mang tính chất phổthông, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp, gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với

sự phát triển về tâm sinh lý học sinh

Để thực hiện những mục tiêu và nội dung đổi mới giáo dục THPT theo tinhthần của chương trình GDPT 2018, yêu cầu xây dựng đội ngũ giáo viên chuẩn hoá,

có chất lượng cũng như tăng cường việc đào tạo, sử dụng đội ngũ giáo viên càng trởnên cấp bách

1.3.1.4 Kế hoạch giáo dục ở bậc trung học phổ thông

Kế hoạch giáo dục là một văn bản có tính pháp lý của Nhà nước do Bộtrưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành trong toàn quốc, mọi cơ sở giáo dục, cán

bộ quản lý, giáo viên phải thực hiện nghiêm túc

Kế hoạch giáo dục quy định: Thành phần các môn học, trình tự dạy các môn

ở từng lớp, số giờ dành cho từng bộ môn học trong tuần, trong năm, cầu trúc thờigian của năm học, khoa học giáo dục là tài liệu quan trọng nhất nhằm xác định nội dung,mức độ học vấn phổ thông và tổ chức các hoạt động giáo dục góp phần thực hiện mụctiêu đào tạo của cấp học, bậc học Định hướng mang tính nguyên tắc khi xây dựng kếhoạch giáo dục trong thời gian tới:

Kế hoạch giáo dục phải phản ánh mục tiêu giáo dục toàn diện bao gồm những yêu cầu về giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, lao động kỹ thuật.

Kế hoạch giáo dục phải phản ánh tính hài hoà, cân đối giữa các mặt giáo dục bảo đảm tính hệ thống, kế tiếp Xác định hệ thống môn học với thời lượng phù hợp, bảo đảm coi trọng nội dung giáo dục, khoa học tự nhiên, xã hội và nhân văn,

mỹ thuật, hướng nghiệp ngày càng được cập nhật hoá, tích hợp trong các mônhọc

Mục tiêu, nội dung, phương pháp, kế hoạch giáo dục là những thành tố của

hệ thống giáo dục và chúng có quan hệ hữu cơ, gắn bó và tác động qua lại lẫn nhau.Đối với mục tiêu giáo dục không những phải đổi mới nội dung, phương pháp, kếhoạch giáo dục mà còn phải xây dựng đội ngũ giáo viên có năng lực, đủ tài đức đểthực hiện mục tiêu đó, nhất là trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Sự phát triển của giáo dục phổ thông với đặc trưng về tổ chức sư phạm như

cơ cấu hệ thống, nội dung đào tạo, tổ chức các điều kiện đào tạo, nếu có sự quản lýtốt sẽ có tác dụng thúc đẩy các nhân tố tích cực, hạn chế các diễn biến tiêu cực củakinh tế - xã hội

1.3.2 Yêu cầu và xu thế phát triển trường THPT hiện nay

Trong bối cảnh thế giới cũng như trong khu vực và nước ta hiện nay đặt ra cho giáo dục trung học những yêu cầu mới Trước hết đó là những vấn đề như sau:

Sự bùng nổ tri thức khoa học và công nghệ Đây là xu thế đưa nhân loại đếnnền văn minh trí tuệ Nhờ vào lượng thông tin khoa học - công nghệ, nhờ vào côngnghệ cao như vi điện tử, tin học, sinh học, tự động học, vật liệu mới xã hội thông tin

sẽ tạo ra một nền “công nghiệp sinh thái” Vì vậy, tác giả Hoàng Đức Nhuận trongbài: “Bàn về vai trò giáo dục của nhà trường trong việc hình thành và phát triểnnhân cách con người Việt Nam” đề nghị phải xem lại học vấn THPT, cấu trúc lạichương trình và nội dung dạy học, phải phát triển cho được ở học sinh phương pháp

tư duy sáng tạo

Con người sẽ thay đổi những quan niệm cơ bản đối với thiên nhiên và xãhội Sự tiến bộ xã hội không chỉ đo bằng công nghệ hoặc mức sống vật chất, màbằng cả chỉ tiêu đạo đức, thẩm mỹ, môi trường, văn hoá, tinh thần… Con người sẽ

là trung tâm của sự phát triển Sự phát triển phải là của dân, do dân tham gia thựchiện, sự phát triển vì nhân dân, vì hạnh phúc con người, xem con người là động lựcphát triển của xã hội Đảng ta đã đề ra mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh”

Nền kinh tế thế giới cũng như khu vực đi đến một khuôn khổ toàn cầu Bất

kể đất nước nào nếu thu nhận được những bài học của thị trường, tạo lập đượcnhững phẩm chất cho phép cạnh tranh trong một thế giới kinh tế không biên giới thìmới có cơ hội thành công Giáo dục được nhận thức như một động lực, một đòn bẩycho sự phát triển kinh tế

Thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau Ngày nay các quốc gia không còntách biệt nhau mà càng ngày càng liên kết trong một cộng đồng khu vực giáo dục,yêu cầu sử dụng vệ tinh cho giáo dục từ xa, nhu cầu xây dựng trường quốc tế, đaquốc gia

Sự hợp tác đa phương, song phương ngày càng mở rộng, làn sóng đua tranh,sàng lọc ngày càng gay gắt Xuất hiện trạng thái đa văn hoá trên nền văn hoá truyềnthống Trong quan hệ quốc tế, hợp tác trí tuệ rất quan trọng Hợp tác quốc tế về trítuệ là nét điển hình trong thế giới ngày nay

Bối cảnh thế giới sẽ xuất hiện những khủng hoảng trầm trọng như: nạn ônhiễm môi trường sinh thái, sự bùng nổ dân số, xung đột sắc tộc, dân tộc và tôngiáo, sự đói nghèo, lạc hậu, dịch bệnh và ngu dốt đã ảnh hưởng đến nền giáo dụcnói chung và GDTH nói riêng trong tình hình mới hiện nay

Ở nước ta, từ năm 1986 trở lại đây, thời gian mặc dù chưa dài, nhưng conngười Việt Nam bước đầu bộc lộ một số đặc điểm nhân cách của mình trong điều kiện

mở cửa Chuyển sang cơ chế mới, mỗi con trước hết phải chịu trách nhiệm về công việccủa mình Cho nên biết tính toán hiệu quả kinh tế, sự đòi hỏi mức tiêu dùng hàng ngàycàng cao, chấp nhận ganh đua, chấp nhận giàu nghèo Vì vậy tạo ra sự hăng say lao động,học tập thay cho trung bình chủ nghĩa, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh THPT và sinh viên

Về vai trò của giáo dục trên thế giới cũng như trong nước ngày càng đượckhẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, “Giáo dục là chìa khoá mở cửa tiếnvào tương lai”, “Giáo dục là con đường cơ bản để thực hiện công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước’

Bác Hồ cũng đã dạy: “Không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gìđến kinh tế, văn hoá” Do đó, học tập là đặc trưng nổi bật của cuộc sống hiện tại vàtương lai Mỗi con người phải có một trình độ học tập nhất định, một tay nghề nhấtđịnh, trên cơ sở đó mới có thể tự rèn luyện để thích nghi và sáng tạo trong cuộcsống đang có nhiều biến đổi

Ở nước ta, sự chuyển đổi nền kinh tế, cùng với sự đổi mới trên mọi lĩnh vực

đã có ảnh hưởng rất lớn đến mọi mặt của đời sống xã hội Thực tiễn đòi hỏi ngành giáodục và đào tạo nói chung và giáo dục trung học (GDTH) nói riêng phải kịp thời đổi mớimục tiêu, nội dung, phương thức đào tạo Tất cả những vấn đề trên đòi hỏi phải nhìnnhận lại những vấn đề cơ bản của GDTH nước ta: Cần khắc phục và giải quyết sự sa sút

về chất lượng, sự thiếu trung thực trong thi cử, nạn dạy thêm, học thêm tràn lan, sựkhông phù hợp với tình hình biến đổi khoa học - xã hội của đất nước hiện nay Nhữngvấn đề bức xúc được thể hiện ở chỗ:

Chất lượng học tập của học sinh nhìn chung còn thấp

Những điều kiện phục vụ cho dạy và học vừa thiếu vừa yếu kém đã ảnh hưởng không tốt đến kết quả học tập

Không đa dạng và thiếu cân đối về loại hình trường trung học Suốt cả một thời gian dài, dạy nghề chỉ là hình thức, hoàn toàn lý thuyết, rất xa rời thực tế

Chưa có sự phân hoá trong nội dung dạy học ở cấp THPT đã ảnh hưởng không tốt đến vấn đề hướng nghiệp cho học sinh

Giáo dục trung học nước ta trong hơn nửa thế kỉ qua, đã có những đóng gópxứng đáng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, sự nghiệp cáchmạng của nhân dân ta đã bước sang một thời kỳ mới Những yêu cầu mới của cáchmạng đòi hỏi cần phải thay đổi cơ cấu, nội dung và phương pháp GDTH.

Như đã trình bày, hệ thống giáo dục trong giai đoạn mới biến đổi nhanhchóng về khoa học, kỹ thuật, kinh tế - xã hội, hoạt động dạy và học phải luôn tựđiều chỉnh để thích ứng Giáo dục trung học có vai trò quan trọng đối với việc thúc

đẩy tốc độ phát triển kinh tế xã hội, đất nước, thực hiện 3 mục tiêu giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Trong những năm tới, GDTH cần

được đổi mới theo hai phương hướng sau:

Góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội, thực hiện mục tiêucông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh,bình đẳng, hạnh phúc thông qua việc nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục.Đồng thời góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh, nhằm đào tạo ranhững con người năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết những vấn đề cuộcsống đặt ra cho cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội

Hoà nhập GDTH trên thế giới nhất là ở khu vực trong bối cảnh một thế giới

mở cửa, hợp tác để giải quyết những vấn đề mang tính toàn cầu

Để thực hiện sứ mệnh trọng đại này, trong quá trình đổi mới GDTH cần phảigiải quyết những vấn đề sau đây:

Tăng cường khả năng mở rộng quy mô đào tạo để đáp ứng những yêu cầuphát triển sản xuất, góp phần thực hiện bình đẳng trong cơ hội hưởng thụ giáo dục

Bảo đảm hiệu quả và chất lượng GDTH trong tình hình đất nước còn nghèo,khả năng tài chính của đất nước đầu tư cho giáo dục còn hạn hẹp

Đa dạng hoá các hình thức tổ chức GDTH để vừa bảo đảm cơ hội học tậpcho mọi người, vừa đáp ứng những yêu cầu của một nền kinh tế đang phát triển, tạo

dựng đội ngũ giáo viên, đặc biệt là xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là hếtsức quan trọng và có ý nghĩa chiến lược rất lớn Họ có vai trò quyết định cho sựphát triển nền giáo dục quốc dân trong tương lai.

1.3.3 Chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.3.3.1 Chủ trương và mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới

Chất lượng dạy học là sự sống còn của mỗi nhà trường trong giai đoạn hiệnnay, thực hiện tốt việc nâng cao chất lượng dạy học là việc làm có tính quyết định

để xóa bỏ những “tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” góp phầnđưa nền giáo dục Việt Nam hòa nhập với nền giáo dục khu vực và thế giới

Nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày 09/12/2000 của Quốc hội về đổi mớichương trình giáo dục phổ thông đã tán thành đề nghị của Chính phủ về chủ trươngđổi mới giáo dục phổ thông Theo đó mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáodục phổ thông là xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáokhoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đápứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam; tiếp cận trình độ giáo dụcphổ thông ở các nước phát triển và thế giới

Việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông phải quán triệt mục tiêu, yêucầu về nội dung, phương pháp giáo dục ở các bậc học, cấp học quy định trong luậtgiáo dục; khắc phục những mặt còn hạn chế của chương trình, sách giáo khoa(SGK) hiện hành; tăng cường tính thực tiễn, kỹ năng thực hành, năng lực tự học; coitrọng kiến thức khoa học xã hội và nhân văn; bổ sung những thành tựu khoa học vàcông nghệ hiện đại phù hợp với khả năng tiếp thu của HS Bảo đảm sự thống nhất,

kế thừa và phát triển của chương trình giáo dục; tăng cường tính liên thông giữagiáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học; thực hiện phân luồngtrong hệ thống giáo dục quốc dân để tạo sự cân đối về cơ cấu nguồn nhân lực; bảođảm sự thống nhất về chuẩn kiến thức và kỹ năng, có phương án vận dụng chươngtrình, SGK phù hợp với hoàn cảnh và địa bàn khác nhau Đổi mới chương trìnhSGK, phương pháp dạy học (PPDH) phải được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp

và đổi mới trang thiết bị dạy học (TBDH), tổ chức đánh giá, thi cử, chuẩn hóatrường sở, đào tạo, bồi dưỡng GV và công tác QLGD

1.3.3.2 Thực hiện chương trình, sách giáo khoa mới

SGK theo chương trình GDPT 2018 là một trong những nội dung tâm điểmcủa đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo Chương trình và SGK phảiđảm bảo sự phát triển hài hòa về đức, trí, thể, mỹ, chú ý tới định hướng nghềnghiệp, hình thành và phát triển những năng lực cần thiết cho người lao động mới

Về nội dung, SGK và chương trình sẽ đảm bảo kiến thức cơ bản cần thiết, tinh giảm

và cập nhật với sự phát triển của khoa học công nghệ, kinh tế xã hội, tiến độ vớitrình độ phát triển của chương trình giáo dục phổ thông của các nước phát triểntrong khu vực và được soạn thảo với hướng đẩy mạnh đổi mới phương pháp giáodục giúp HS biết cách tự học, phát hiện và chủ động giải quyết vấn đề, tăng cườngviệc vận dụng thực hành và sáng tạo

Thời lượng dạy học và hoạt động giáo dục trong nhà trường phổ thông cầntăng cường thời lượng nghỉ trong quá trình học tập, nhằm tăng cường các hoạt độngvui chơi, sinh hoạt tập thể góp phần làm giảm sự căng thẳng không cần thiết, xâydựng môi trường học tập thân thiện, học sinh tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức.Các môn học trong nhà trường cũng được tích hợp lại theo hướng liên môn, từngchủ đề để phát huy tính sáng tạo của người học

1.3.3.3 Phương pháp dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông 2018

Ngoài việc đổi mới nội dung dạy học, tăng cường cơ sở vật chất (CSVC),TBDH thì vấn đề PPDH cũng luôn đặt ra cho các nhà giáo dục những suy nghĩ.Theo nguyên Thứ trưởng Bộ GD & ĐT Nguyễn Vinh Hiển: “Có nhiều thành tốquyết định chất lượng quá trình dạy học Trước hết là mục tiêu, nội dung, PPDH,thiết bị và CSVC, tổ chức và hình thức dạy học, thi, kiểm tra đánh giá Trong quátrình đổi mới chương trình SGK, chúng ta xác định rõ mục tiêu, trong đó nhấn mạnh

là dạy học phải góp phần đào tạo ra những con người có lý tưởng, có phẩm chất đạođức, năng động, sáng tạo, có năng lực tự học và thiết tha với học tập suốt đời Đổimới PPDH phải thực hiện được những mục tiêu đó” Đổi mới và hiện đại hóa PPDH

ở bậc THPT cần có một số hướng chính sau:

Một là, cần phổ biến áp dụng PPDH mới phù hợp với nội dung dạy học, điềukiện dạy học và với đội ngũ GV Chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động, thầygiảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận trithức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách hệ

thống và có tư duy phân tích, tổng hợp, phát triển đươc năng lực của mỗi cá nhân;tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của HS, trong quá trình học tập, hoạt động tựquản trong nhà trường và tham gia các hoạt động xã hội.

Hai là, người lãnh đạo cần tổng kết một cách toàn diện về hiệu quả, tính khảthi của các PPDH đã triển khai để trên cơ sở đó có kế hoạch bồi dưỡng cho GVtrong hè, cũng như tham gia các khóa đào tạo về PPDH đạt hiệu quả cao hơn, vàcũng trên cơ sở đó, có những quy định nghiêm ngặt về việc triển khai các phươngpháp dạy học thích hợp (ví dụ như chia nhóm, sử dụng TBDH, CNTT…)

Ba là, nội dung, hình thức thi cử Nếu nội dung thi coi trọng việc nắm bắt cáckiến thức cơ bản trên cơ sở một phương pháp tư duy khoa học thì không thể tồn tạiPPDH kiểu học để thi mà buộc HS phải học theo đúng quá trình nhận thức nhưchương trình GDPT 2018 quy định

Bốn là, để phục vụ tốt cho việc sử dụng phương pháp mới, CBQL nhà trườngcần đáp ứng tốt CSVC, PPDH và triển khai hiệu quả ứng dụng CNTT hổ trợ dạy học

Đổi mới PPDH cần gắn liền với đổi mới về kiểm tra đánh giá (KTĐG) quátrình dạy học cũng như đổi mới việc KTĐG thành tích học tập của HS Cần bồidưỡng cho HS những kỹ thuật thông tin phản hồi, nhằm tạo điều kiện cho HS thamgia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học Trong đánh giá thành tích học tập của HSkhông chỉ chú ý đến kết quả mà chú ý cả quá trình học tập

Đánh giá thành tích học tập theo quan điểm phát triển năng lực không giới hạnvào khả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dung tri thức trong việc giảiquyết các nhiệm vụ phức hợp Hiện nay PPDH mới đang là trung tâm chú ý của các cấpquản lý cũng như của HT nhà trường Trong thời đại ngày nay, khi khoa học công nghệđang phát triển mạnh mẽ, khi hội nhập đang trở thành xu thế toàn cầu, thì việc đào tạonguồn nhân lực năng động, sáng tạo là điều kiện tồn tại của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc

Vì vậy, PPDH phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, là tưtưởng chiến lược đào tạo con người của giáo dục Việt Nam

PPDH mới không phải là thay đổi toàn bộ PPDH đã có, mà phải trên cơ sởphát huy những yếu tố tích cực của PPDH hiện nay, từng bước áp dụng nhữngPPDH tiên tiến và phương tiện dạy học hiện đại nhằm thay đổi cách thức dạy học,thay đổi phương pháp học tập của HS, chuyển từ học tập thụ động sang học tập tích

cực, chủ động sáng tạo, từng bước chuyển dần PPDH theo hướng biến quá trình đàotạo thành quá trình tự đào tạo, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học.

Để thực hiện tốt PPDH mới cần một khoảng thời gian dài vì đây là hoạtđộng sáng tạo hàng ngày của cả thầy và trò Vì vậy, PPDH mới có kết quả, phải cóđịnh hướng đúng Các hoạt động đổi mới PPDH rất phong phú, đa dạng nhưng nhìnchung diễn ra theo ba hướng chính:

Tiếp cận theo quan điểm Tâm lý - Giáo dục: Bản chất của quan điểm này là

tìm mọi cách phát huy năng lực nội sinh của người học, phát triển sức mạnh trí tuệ,tâm hồn, ý chí của họ Đây là phương pháp tiếp cận đã có bề dày lịch sử lâu dài vàvẫn giữ vai trò chủ đạo, quyết định sự thành công của công cuộc đổi mới PPDHhiện nay vì nó tác động trực tiếp đến người học

Tóm lại, khi nói đến PPDH theo chương trình GDPT mới phải nhìn nhận vấn

đề một cách linh hoạt theo ba hướng chính, đó là phát triển năng lực nội sinh củaHS; đổi mới quan hệ thầy trò và đưa công nghệ hiện đại vào nhà trường Ba địnhhướng trên đây rất khái quát, cho phép hình dung bức tranh chung về đổi mới PPDH

đa dạng trên thế giới hiện nay

Cách dạy của thầy theo chương trình GDPT 2018, cần hướng đến làm thayđổi tính chất hoạt động nhận thức của HS: chuyển từ tái hiện sang sáng tạo đây làđiều đầu tiên mà nhà giáo dục cần tập trung giải quyết Hiện nay, hoạt động nhậnthức của HS trong quá trình dạy học chủ yếu vẫn là vận dụng trí nhớ, là khả năng táihiện Nhưng mục tiêu mà dạy học cần phải đạt được là hình thành năng lực sáng tạocho HS Vì vậy, then chốt của việc đổi mới PPDH là phải hướng tới tăng cường cácphương pháp sáng tạo, bằng việc tổ chức các hoạt động học tập của HS trong quátrình dạy học Điều đáng lưu ý là giữa tái hiện và sáng tạo có mối liên hệ rất chặtchẽ Không thể sáng tạo được nếu không tái hiện tốt, tái hiện tốt là cơ sở là nền tảngcho hoạt động sáng tạo

Cách học của trò theo chương trình GDPT mới cũng cần được thay thế bằngviệc tăng cường hoạt động tự học của HS, tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ độngsang học tập chủ động, nhằm biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo Chútrọng rèn luyện phương pháp học tập cho HS không chỉ là một biện pháp nâng caochất lượng và hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Trong các PPDH thìcốt lõi là phương pháp tự học, tự học ngay cả trên lớp học có sự hướng dẫn của GV

Vì vậy, chúng ta cần đặc biệt coi trọng hoạt động tự học có tính sáng tạo với tự họctái hiện một cách hợp lý trong quá trình dạy học Việc nắm vững lý thuyết chỉ là đểbiết, để nhận thức bản chất hiện tượng, sự kiện, điều quan trọng hơn là cần hànhđộng cải tạo thực tiễn.

Ngày nay các phương tiện kỹ thuật hiện đại đã trở nên phổ biến, có tiềmnăng to lớn về tri thức và phương pháp làm việc, cho phép tổ chức nhiều hình thứchoạt động dạy học phong phú và có hiệu quả Vì vậy, việc sử dụng các phương tiện

kỹ thuật hiện đại vào dạy học phải được xem là một nội dung quan trọng trong việc

tổ chức điều khiển tối ưu quá trình nhận thức tích cực của HS, tạo ra trong quá trìnhdạy học một nhịp độ, phong cách và trạng thái tâm lý mới Các tài liệu, phương tiệntrực quan, các thiết bị thực hành, thí nghiệm giúp HS học tập hứng thú, tăng cường

sự chú ý; rèn luyện các đức tính kiên trì, cẩn thận; tư duy và hoạt động nhanh nhạy,chính xác mà còn giúp HS bổ sung, đánh giá, kiểm tra lý thuyết với thực tiễn.CBQL trên cơ sở điều tra, đánh giá số lượng và chất lượng CSVC và phương tiệndạy học để lập kế hoạch bổ sung, mua sắm và xây dựng CSVC, phương tiện dạyhọc lâu dài Bên cạnh đó công tác của lãnh đạo còn bao gồm việc GV sử dụng vàbảo quản CSVC, TBDH bằng cách tác động về vai trò quan trọng của nó đối vớicông tác dạy học; xây dựng quy chế sử dụng và bảo quản TBDH; bồi dưỡng cho

GV năng lực sử dụng phương tiện, kỹ thuật mới trong dạy học; chỉ đạo các bộ phậnliên quan như: phòng thí nghiệm thực hành, phò ng nghe nhìn, thư viện, sân bãi hoạtđộng có hiệu quả; tạo điều kiện và động viên GV và HS sưu tầm, làm đồ dùng dạyhọc; kiểm tra việc thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy học,kiểm tra sổ sách, tài sản, dự giờ, đánh giá tỷ lệ và chất lượng sử dụng … để độngviên uốn nắn quá trình sử dụng và bảo quản

nhằm phục vụ tốt hơn hoạt động dạy học Ứng dụng CNTT không đồng nhất vớiPPDH mới CNTT chỉ là phương tiện tạo thuận lợi cho triển khai PPDH tích cực,chứ không phải là điều kiện đủ của PPDH này Để một giờ có ứng dụng CNTT trởthành một giờ học có phát huy tính tích cực của HS, GV phải khai thác tính hiệuquả dựa trên yếu tố đảm bảo các yêu cầu đặc trưng của PPDH tích cực mà mình lựachọn Hai trong các đặc trưng cơ bản của PPDH tích cực là: HS được tạo cơ hộihoạt động tích cực và kiến thức là do HS kiến tạo với sự giúp đỡ của GV Hiện nayhầu hết các bài giảng có ứng dụng CNTT đều thiên về khả năng khai thác CNTTcủa chính người dạy chứ không phải của người học GV thường không đòi hỏi HSphải biết khai thác CNTT mà chỉ mong muốn các em thừa hưởng được kết quả vậndụng của GV Việc HS không trực tiếp khai thác CNTT để tiến hành các hoạt đôngliên quan tới bài dạy làm giảm đi hiệu quả học tập tiếp thu kiến thức Vì vậy, ngườilãnh đạo không những chỉ dừng lại hoạt động giảng dạy của GV ở việc tăng cườngđầu tư trang thiết bị CNTT hiện đại tạo điều kiện tốt cho công tác đổi mới PPDH màbên cạnh đó người GV cần phải chú trọng đến kỹ năng ứng dụng CNTT vào bàigiảng Soạn bài như thế nào và giảng bài ra sao để thật sự CNTT là phương tiệnhiện đại tích cực hỗ trợ công tác dạy học chứ không phải để thay thế “đọc chéptruyền thống thành chiếu chép hiện đại”.

1.3.3.5 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo chương trình GDPT 2018

Theo Thông tư số 26/2020/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều củaQuy chế đánh giá, xếp loại học sinh THCS và học sinh THPT ban hành kèm theoThông tư 58/2011/TT-BGDĐT Việc kiểm tra đánh giá (KTĐG) quá trình dạy học.Cần bồi dưỡng cho HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho

HS tham gia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học Trong đánh giá thành tích họctập của HS không chỉ đánh giá kết quả mà chú ý cả quá trình học tập Đánh giáthành tích theo quan điểm phát triển năng lực không giới hạn vào khả năng tái hiệntri thức mà chú trọng khả năng vận dụng tri thức trong việc giải quyết các nhiệm vụphức hợp Trong xu hướng xây dựng các bài tập cũng như các bài thi, kiểm tra theoquan điểm phát triển năng lực có thể chia thành ba mức độ chính như sau:

Tái hiện: Trọng tâm là tái hiện, nhận biết các tri thức đã học.

Vận dụng: Trọng tâm là việc ứng dụng tri thức đã học để giải quyết các

nhiệm vụ trọng tâm, những tình huống khác nhau: phân tích tổng hợp, so sánh đểxác định các mối quan hệ của các đối tượng

Đánh giá: Trọng tâm là vận dụng tri thức, kỹ năng đã học để giải quyết các

nhiệm vụ phức hợp, giải quyết các vấn đề, đánh giá các giá trị Cần sử dụng phốihợp các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau Kiểm tra viết và bàitập thực hành Kết hợp giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan Hiệnnay Việt Nam chúng ta đang có xu hướng chọn hình thức trắc nghiệm khách quancho các kỳ thi, trắc nghiệm khách quan có những ưu điểm riêng đối với các kỳ thi.Tuy nhiên trong đào tạo thì không được lạm dụng hình thức này, vì nhược điểm cơbản của trắc nghiệm khách quan là khó đánh giá được khả năng sáng tạo cũng nhưnăng lực giải quyết những vấn đề phức hợp

Tóm lại, người lãnh đạo cần có những biện pháp cụ thể trong công tác chỉđạo Theo nguyên thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển: “Trước hết phải quán triệt tinhthần đổi mới kiểm tra đánh giá đến các cấp giáo dục, giáo viên, thậm chí là toàn xãhội Phải tập huấn giáo viên về năng lực ra đề, lập dàn ý sao cho quán triệt địnhhướng đổi mới kiểm tra, đánh giá” Thực tế cũng đã nhiều nơi tiến hành nhưng GVvẫn chưa vận dụng tốt Cần kiểm tra để giúp đỡ, yêu cầu và điều chỉnh kịp thời đốivới đội ngũ GV Trong chỉ đạo đổi mới KTĐG, các cán bộ QLGD cần có các biệnpháp cụ thể như: Các trường cần xây dựng ngân hàng câu hỏi và bài tập trên cơ sở

đó tổng hợp thành những đề thi; kiểm tra phù hợp với mục tiêu, với yêu cầu, điềukiện cụ thể của mỗi nhà trường và trình độ HS Tăng cường kiểm định, kiểm trachất lượng với các tiêu chí đánh giá chất lượng giảng dạy cụ thể, rõ ràng

1.4 Quản lý hoạt động dạy học trong trường THPT theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông 2018

1.4.1 Vai trò, nhiệm vụ của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học

1.4.1.1 Vai trò của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học

Trong quản lý hoạt động dạy học, HT là người trực tiếp chỉ đạo tổ chức thựchiện chương trình, và KTĐG kết quả học tập của HS và những vấn đề khác liênquan đến hoạt động dạy học theo quy định của Bộ GD&ĐT ban hành

Hoạt động dạy học chính là nhiệm vụ chính yếu trong công tác giáo dục củanhà trường, vì vậy đòi hỏi người HT phải là người tạo động lực cho các thành viêntrong hội đồng sư phạm nhà trường phát huy hết khả năng, tư duy tích cực nhằm đạtđược mục tiêu dạy học như mong muốn.

1.4.1.2 Nhiệm vụ của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học

Trong nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản, đặc trưng chotrường học; mặt khác, để cho công tác quản lý nhà trường đạt hiệu quả mong muốn,người hiệu trưởng cần phải có các điều kiện cần thiết về nguồn lực: nhân lực, vậtlực, tài lực, trong đó đội ngũ giáo viên là nguồn lực quan trọng nhất, mang tínhquyết định trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục

Để quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường, người hiệu trưởng cần tậptrung vào hai việc: nâng cao nhận thức về bản chất của hoạt động dạy học, quản lýđổi mới hoạt động dạy học

Xây dựng chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo của nhà trường, xác địnhtầm nhìn, sứ mạng của nhà trường Hiệu trưởng cần quản lý những nội dung trọngtâm sau:

Phân công chủ nhiệm và giảng dạy cho GV; xếp và quản lý thời khóa biểu; tổchức hội giảng, thi giáo viên giỏi; quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn; quản lý thựchiện quy chế chuyên môn; quản lý việc kiểm tra hoạt động sư phạm của tổ chuyênmôn; dự giờ hoạt động sư phạm của giáo viên; quản lý thực hiện chương trình vàviệc thực hiện kế hoạch dạy học; quản lý việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp; quản

lý việc KTĐG kết quả học tập của HS; quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ chohoạt động dạy học; quản lý công tác phụ đạo học sinh yếu, kém; quản lý công tác thiđua, khen thưởng học sinh

1.4.2 Nội dung công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT

Trong các nội dung quản lý nhà trường quản lý hoạt động giảng dạy là nội dungquan trọng và trọng tâm nhất của người quản lý Tuy nhiên theo quan điểm hệ thống -cấu trúc của lý luận dạy học thì hoạt động giảng dạy của GV là một hệ thống mà bêntrong nó có rất nhiều thành tố cấu thành nên, các thành tố này có sự tương tác, hỗ trợcho nhau Mặt khác, hoạt động giảng dạy của GV là một hệ thống liên quan đến nhiềuthành tố như: mục đích, nhiệm vụ dạy học; hoạt động học tập của HS, các phương pháp

và phương tiện dạy học; kết quả dạy học Theo đó, các nội dung

quản lý hoạt động giảng dạy ở trường THPT bao gồm các nội dung sau và đây cũngchính là những nội dung cơ bản đã được qui định trong Điều lệ trường THPT.

1.4.2.1 Quản lý việc thực hiện kế hoạch, chương trình dạy học

Kế hoạch dạy học là văn bản do Nhà nước ban hành, trong đó quy định cácmôn học, trình tự giảng dạy, học tập các môn, số giờ dành cho mỗi môn (trong mộttuần, học kỳ, năm học) Người GV trên cơ sở thực hiện kế hoạch phân phối chươngtrình của Bộ GD & ĐT áp dụng cho bộ môn của mình có kế hoạch cụ thể cho việcsoạn giảng, lên lớp và KTĐG quá trình học tập của HS trong một năm học Việc lập

kế hoạch bộ môn giảng dạy giúp GV định hướng cụ thể quá trình dạy học, kiểm soáttiến độ thực hiện phân phối chương trình theo tiến độ thời gian từ đó có kế hoạchđiều chỉnh phù hợp Bên cạnh đó, GV cần nhận thức được rằng tất các môn học đãđược đưa vào trong kế hoạch dạy học là chuẩn những kiến thức rất cần thiết trongđào tạo một cấp học nhất định vì thế GV cần thực hiện đúng quy định phân phốichương trình, không được tùy tiện cắt giảm tiết, điều đó ảnh hưởng đến chất lượngchương trình đào tạo đã quy định

Người HT cần hướng dẫn phó HT và chỉ đạo các tổ trưởng bộ môn, GV lập

kế hoạch dạy học vào đầu năm học; đồng thời theo dõi, động viên, kiểm tra, điềuchỉnh, bổ sung cho phù hợp với sự thay đổi cụ thể của từng giai đoạn

Chương trình dạy học là văn bản có tính pháp lệnh của nhà nước về nhữngbài học đòi hỏi GV và học sinh phải hoàn thành trong một thời gian nhất định, nhằmgiúp HS có những kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết đáp ứng yêu cầu và mục tiêugiáo dục Căn cứ vào chương trình dạy học để nhà nước chỉ đạo và giám sát hoạtđộng dạy học của nhà trường, đồng thời là căn cứ pháp lý để CBQL quản lý tốtcông tác giảng dạy của GV

1.4.2.2 Quản lý việc phân công giảng dạy cho giáo viên

Phân công giảng dạy cho giáo viên trong nhà trường là một nội dung quan trọnghàng đầu, việc phân công phải nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học Để làm tốtviệc này, trước hết hiệu trưởng phải thật sự sáng suốt và công tâm, tuyệt đối không đểlợi ích của bất kỳ một cá nhân nào tác động ảnh hưởng đến việc phân công

Phân công giảng dạy phải đòi hỏi người quản lý phải hiểu biết sâu sắc năng lựcchuyên môn của từng cán bộ, giáo viên kết hợp với các yếu tố quan trọng khác nhưquyền lợi của học sinh, hoàn cảnh và nguyện vọng, thâm niên công tác của giáo viên

Phân công khoa học, hợp lí nhằm phát huy tối ưu nguồn nhân lực giáo viên,yếu tố chủ chốt, quyết định chất lượng dạy học Theo tác giả Nguyễn Văn Lê:

Phân công để chuyên môn hóa tức là chỉ dạy một môn và dạy theo lớp để chịutrách nhiệm với lớp và nắm vững chương trình toàn cấp sau một thời gian nào đó

Phân công mang tính chất kèm cặp tức trong một khối lớp phải có một sốgiáo viên giỏi dạy để làm nòng cốt cho các giáo viên khác

Phân công giáo viên dạy lớp song song để làm giảm số giáo án trong tuần vàtăng thời gian chuẩn bị cho mỗi giáo án

Theo tài liệu dự án SREM thì: Phân công giảng dạy phải xuất phát từ yêu cầucủa việc giảng dạy và quyền lợi học tập của toàn thể học sinh Phân công giáo viêntrước hết phải vì sự tiến bộ của tập thể sư phạm, tạo điều kiện người giỏi kèm ngườichưa có kinh nghiệm, người còn yếu, đồng thời chú ý đúng mức đến khả năng tiếpthu kiến thức của học sinh

Các hình thức phân công:

Chuyên dạy một khối lớp trong nhiều năm

Dạy mỗi năm một khối lớp

Mỗi năm dạy nhiều khối lớp

Tiêu chuẩn phân công (dựa trên các nội dung sau):

Yêu cầu của việc dạy

Năng lực và sở trường của giáo viên

Thâm niên nghề nghiệp của giáo viên

Nguồn đào tạo của giáo viên

Hoàn cảnh gia đình và nguyện vọng cá nhân

1.4.2.3 Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp

Soạn bài là việc chuẩn bị quan trọng nhất của GV cho giờ lên lớp Chuẩn bịbài lên lớp của GV là việc chuẩn bị hàng ngày cho từng tiết học Bài soạn thể hiện

sự lựa chọn phương pháp thích hợp của GV đối với nội dung kiến thức cần truyềnthụ, mỗi bài học chứa đựng nội dung phạm vi kiến thức khác nhau, do đó trong bàisoạn GV cần lựa chọn những phương pháp thích hợp kết hợp với các phương tiệndạy học nhằm khai thác kiến thức trọng tâm truyền tải đến HS, cần phải lưu ý đếnnhững tình huống sư phạm trong hoạt động thầy trò suốt giờ lên lớp

Chuẩn bị bài trên lớp của GV còn là việc chuẩn bị cho cả một học kỳ, nămhọc Khi bắt đầu nhận phân công chuyên môn, GV nghiên cứu thật kỹ chương trìnhgiảng dạy, tìm tư liệu, thu thập tư liệu, sách tham khảo, xem lại phương tiện dạy họcsẵn có của nhà trường, chuẩn bị đồ dùng dạy học, từ đó lập kế hoạch soạn giảng cho

cả năm học Có thể nói việc chuẩn bị bài dạy trước giờ lên lớp cho cả chương trìnhgiảng dạy hay cụ thể cho một tiết học là yếu tố then chốt quyết định rất lớn sự thànhcông công tác giảng dạy của GV

Chuẩn bị và soạn bài cho giờ lên lớp ảnh hưởng lớn đến chất lượng giờ dạy.Việc chuẩn bị cho giờ lên lớp bao gồm việc chuẩn bị giờ dạy cho cả năm học vàchuẩn bị cho từng tiết dạy cụ thể Thực chất công việc chuẩn bị dài hạn là giáo viênxây dựng cho được kế hoạch dạy học cho bộ môn học trong cả năm Kế hoạch nàyphải thể hiện cụ thể dựa trên cơ sở sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, điều kiện,phương tiện phục vụ cho dạy học Từ đó lựa chọn phương pháp dạy học cho phùhợp

Chuẩn bị cho từng tiết dạy bao gồm việc soạn giáo án hay đề cương bài dạy

và phương tiện phục vụ cho tiết dạy vì soạn bài là việc chuẩn bị quan trọng nhất củagiáo viên cho giờ lên lớp

Soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp là lao động sáng tạo của người giáo viênnhằm tìm tòi, suy nghĩ, lựa chọn, quyết định mục tiêu từ nội dung, phương pháp,phương tiện sao cho phù hợp với từng đặc điểm, đối tượng học sinh của từng đơn

vị trường học, lớp học

Người quản lý của mỗi đơn vị cần quy định các bước soạn bài và chuẩn bịgiờ lên lớp, xây dựng chuẩn kiểm tra đánh giá xếp loại giáo án, kế hoạch bộ môn,

sổ báo giảng

1.4.2.4 Quản lý giờ lên lớp của giáo viên

Giờ lên lớp là hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS được tiếnhành tương tác giữa các yếu tố cơ bản của quá trình dạy học theo đó là mục đích,nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học Giờ dạy học trênlớp thể hiện đầy đủ nhất năng lực chuyên môn và khả năng sư phạm, năng lực hiểubiết xã hội và những phẩm chất khác của GV Trong giờ lên lớp, GV tiến hành cáchoạt động cụ thể theo kế hoạch của bài soạn ở nhà nhằm truyền đạt tới HS phạm vi

kiến thức bài giảng theo mục đích yêu cầu thông qua việc tổ chức hoạt động của

GV và HS

Trong giai đoạn hiện nay, việc tổ chức dạy học trên lớp cần chú trọng nhiềuđến việc đổi mới PPDH và việc KTĐG kết quả học tập của HS Thay đổi PPDH, tổchức hoạt động truyền đạt tri thức thông qua hình thức phát huy tính tích cực chủđộng, sáng tạo của HS "lấy người học làm trung tâm" HS không chỉ lĩnh hội kiếnthức từ nội dung bài giảng của GV mà còn phải rèn luyện được những kỹ năng vậndụng và thái độ nhận thức sau bài học, bên cạnh đó đánh giá kết quả của HS cầnquan tâm chú ý đến quá trình học tập của HS

Giờ lên lớp là hình thức cơ bản, chủ yếu nhất của dạy học phổ thông Giờ lênlớp của giáo viên thể hiện năng lực, kinh nghiệm tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, sửdụng phương tiện, đồ dùng, phương pháp dạy học; nghệ thuật sư phạm trong giảngdạy, giao tiếp trong và ngoài dự kiến, nó giữ vai trò quyết định đến chất lượng dạyhọc Các thuyết, các quan điểm, các phương pháp, thủ thuật dạy học và giáo dục đềuđược thể hiện, phối hợp và cụ thể hóa, thử thách ở đây

1.4.2.5 Quản lý công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS

Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS là một nội dung không kém phầnquan trọng trong nhiệm vụ dạy học của GV Qua kết quả kiểm tra, HS có thể tựđánh giá khả năng tiếp thu kiến thức của mình từ đó có nhận thức đúng đắn để tựđiều chỉnh hoạt động học tập trên lớp của mình một cách tích cực và hiệu quả Đốivới GV, kết quả KTĐG kết quả học tập của HS sẽ giúp GV vừa đánh giá được trình

độ và năng lực nhận thức của HS vừa tự đánh giá bản thân mình về tri thức, trình độchuyên môn, năng lực sư phạm và uy tín đối với HS Trên cơ sở những đánh giá đó,

GV sẽ tự đề ra phương hướng, biện pháp khắc phục, hoàn thiện quá trình dạy học đểđiều chỉnh những lệch lạc, sai sót mà HS đã bộc lộ qua các hình thức kiểm tra đồngthời bản thân cũng tự mình hoàn thiện về trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm vànhân cách người thầy giáo Trong kế hoạch giảng dạy, GV cần có kế hoạch xâydựng lịch KTĐG kết quả học tập của HS theo đúng thời điểm của chương trình đãdạy Lưu ý cải tiến hình thức kiểm tra đánh giá theo quan điểm giáo dục hiện đạiphù hợp với việc đổi mới chương trình SGK Đánh giá kết quả học tập của HS mộtcách có hệ thống, có quá trình

1.4.2.6 Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên

Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của giáo dục Do đó, cán bộ quản

lý thường xuyên bồi dưỡng phẩm chất và năng lực chuyên môn là chủ trương quantrọng của Đảng và Nhà nước Luật Giáo dục quy định: “Nhà nước có chính sách bồidưỡng nhà giáo về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình độ và chuẩn hóa nhàgiáo Nhà giáo được cử đi học nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ,được hưởng lương và phụ cấp theo quy định của Chính phủ”

Theo đó công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ giáo viên có ýnghĩa hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học Thực tiễn chothấy nội dung và hình thức bồi dưỡng giáo viên rất phong phú đa dạng, do vậy cán

bộ quản lý cần nắm rõ cách thức quản lý và tổ chức

Những nội dung quan trọng trong công tác bồi dưỡng là: Xác định mục đích

yêu cầu, đối tượng tham gia bồi dưỡng, đặc biệt là bồi dưỡng về chương trình SGK

Nội dung, hình thức bồi dưỡng gồm: Thăm lớp, dự giờ; Thao giảng, hội

giảng, thi giáo viên giỏi; Tổ chức các chuyên đề thiết thực; Tham gia các lớp, khóađào tạo bồi dưỡng; Tự bồi dưỡng; Đánh giá công tác bồi dưỡng

Những vấn đề cần lưu ý trong công tác bồi dưỡng là: Tính hiệu quả công tác

bồi dưỡng; Phát huy công tác tự bồi dưỡng của giáo viên

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo định hướng chương trình GDPT năm 2018

1.5.1 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh THPT

Muốn hoạt động dạy học trong nhà trường có chất lượng, có hiệu quả thì nhàquản lý cần phải nghiên cứu kỹ đặc điểm tâm sinh lí của học sinh trong độ tuổi,trong cấp học, trong đặc thù của địa bàn để có các biện pháp quản lý phù hợp

Học sinh tại các trường THPT ở huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông là con emcủa các bậc phụ huynh từ nhiều dân tộc, miền quê, nhiều tỉnh thành về lập nghiệp vàsinh sống tại đây Đặc biệt, trong số đó có các học sinh là người dân tộc thiểu số tạichỗ như: người Mạ, người M’Nông nên có nhiều điểm khác biệt về văn hóa vùngmiền, văn hóa truyền thống, quan niệm sống, thói quen, hành vi ứng xử và trình độnhận thức So với người Kinh, thì học sinh người Mạ, người M’Nông có trội hơn vềsức khỏe, thể lực và kỹ năng lao động tốt hơn; sự phát triển nhân cách của các em

đã tương đối ổn định nên sẵn sàng đối diện với cuộc sống tự lập, sẵn

sàng tham gia lao động Học sinh người Mạ, M’Nông có độ nhạy cảm về thính giác

và thị giác cao nên đã giúp các em thuận lợi trong tri giác, dễ phát hiện dấu hiệu đơn

lẻ bề ngoài Vì vậy, tư duy trực quan hình tượng khá tốt Các em rất hăng hái vànhiệt tình với phong trào hoạt động bề nổi như văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao.Phần lớn các em thường có cuộc sống nội tâm với bề ngoài trầm lặng, kín đáonhưng lại ẩn chứa bên trong tình cảm chân thành

Phần đông các em chưa xác định được động cơ và mục đích học tập đúngđắn, chưa có hứng thú trong học tập bởi nhiều lý do như: vì bị mất căn bản từ cấphọc dưới, vì bị yếu kiến thức ở một số bộ môn, vì bất đồng ngôn ngữ, vì hoàn cảnhkinh tế gia đình, vì quan niệm truyền thống của dân tộc thiểu số Đặc biệt, trong tưduy của các em là phần đông chưa có thói quen lao động trí óc, ngại động não, thích

sự suy nghĩ giản đơn Khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát hóa còn kém pháttriển, các em chỉ nắm được những thuộc tính mang tính chất cảm xúc và nhận thứccảm tính Từ đó, dẫn tới việc lĩnh hội và nhận thức bản chất khái niệm của các emgặp nhiều khó khăn, sự định hướng tri giác theo nhiệm vụ đặt ra chưa cao, khả năngkết hợp các tri giác khi quan sát chưa phát triển, các em thường có mặc cảm về bảnthân nên đã ngại phấn đấu để vươn lên

Đối với học sinh là người Kinh ở đây cũng có sự khác biệt, do điều kiện tựnhiên, điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Đắk Glong nên học sinh ở đây đã cónhiều nét tính cách, tâm lý, quan niệm và lối sống rất khác so với học sinh nơi khác

Đó chính là do các em đã được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Tây Nguyên đượcảnh hưởng bởi sự giao thoa về văn hóa của các dân tộc bản địa, dân tộc các vùngmiền khác, chịu ảnh hưởng nhiều bởi điều kiện tự nhiên và xã hội của vùng NamTây Nguyên Ngoài sự khác biệt vừa nêu trên, học sinh tại các trường THPT ởhuyện Đắk Glong cũng như người dân nơi đây choáng ngợp với những đổi thayhàng ngày của địa phương nên bắt nhịp không kịp với cuộc sống mới, tự mình cảmthấy xa lạ với chính mảnh đất đã sinh ra mình, hoặc đã nuôi lớn mình Học sinh bắtđầu tập ăn chơi, đua đòi theo lối sống thành thị nhưng là thành thị nửa mùa vì họchưa đủ độ chín theo đúng nghĩa của người dân thành thị Con cái tỏ ra hiểu biếthơn cha mẹ, tỏ ra sành điệu hơn người, bắt đầu khó dạy bảo kể cả ở nhà cũng như ởtrường Tư tưởng không cần học cũng có thể kiếm sống vì có rất nhiều công việc đểlàm đã xuất hiện trong nhiều học sinh Vì vậy, để hiểu được tâm lý học sinh của

nhà trường có tính đặc thù như các trường THPT ở địa phương là một công việc hếtsức khó khăn, nhưng đó là điều cần thiết phải làm để hoạt động dạy học đạt đượchiệu quả.

1.5.2 Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ quản lý

1.5.2.1 Phẩm chất, năng lực, trình độ quản lý của người hiệu trưởng

Người hiệu trưởng muốn QL tốt nhà trường nói chung, hoạt động giảng dạynói riêng, trước hết phải là người có phẩm chất chính trị vững vàng, biết hy sinhquyền lợi riêng để cống hiến cho sự nghiệp giáo dục, có đạo đức trong sáng, tácphong mẫu mực, đi đầu trong mỗi lĩnh vực hoạt động của nhà trường Người hiệutrưởng phải là người có trình độ nghiệp vụ QL cao, sắc sảo, có vốn hiểu biết xã hộisâu rộng

1.5.2.2 Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của hiệu trưởng

Để QL tốt HĐDH của đội ngũ GV, người hiệu trưởng phải có kiến thức sâurộng về các môn học, nắm vững các PPDH; có kỹ năng phân tích và tổng hợp, đánhgiá chuyên môn của GV Người HT phải tham gia đầy đủ các chuyên đề giảng dạycủa GV, nắm bắt và chỉ đạo sát sao, đúng yêu cầu giảng dạy trong từng giai đoạnđổi mới, nhất là đổi mới PPDH lấy học sinh làm trung tâm, dạy học theo dự án…

Hiệu trưởng phải có năng lực xác định tầm nhìn, mục tiêu sứ mạng: Muốn

quản lý nhà trường, hiệu trưởng phải có năng lực hình thành và tổ chức thực hiệntầm nhìn của nhà trường, nhìn được tương lai của nhà trường Xây dựng và thựchiện tầm nhìn đòi hỏi năng lực lập kế hoạch chiến lược và quy hoạch nhà trường.Thu hút các lực lượng trong và ngoài nhà trường, đặt lợi ích của cộng đồng nhàtrường lên trên lợi ích cá nhân và biết chấp nhận rủi ro khi triển khai đổi mới vàthuyết phục những người khác cùng chấp nhận những khó khăn thách thức, dámnghĩ, dám làm vì mục tiêu phát triển nhà trường

Hiệu trưởng phải có năng lực điều hành nhà trường: Nhà trường là một tổ

chức đặc biệt, nơi mà HS là trung tâm của mọi hoạt động Vì thế, cán bộ quản lýnhà trường cần sử dụng các kiến thức vận hành cơ bản của nhà trường định hướnghoạt động của nhà trường tập trung vào việc học tập vì sự tiến bộ của học sinh Bêncạnh đó, cán bộ quản lý nhà trường cần có năng lực tạo dựng và đảm bảo môitrường học tập an ninh, an toàn, chú trọng đến môi trường học tập thân thiện, họcsinh chủ động sáng tạo Cần thiết lập quan hệ hợp tác và huy động cộng đồng chăm

lo hoạt động giáo dục đào tạo của nhà trường Thiết lập và duy trì bầu không khílàm việc tích cực trong nhà trường, chăm lo xây dựng và phát triển đội ngũ, khơidậy sự sáng tạo, tận tụy của giáo viên, biết khuyến khích giáo viên làm lãnh đạo.

Hiệu trưởng phải có năng lực giao tiếp: Giao tiếp là kỹ năng không thể thiếu

của người lãnh đạo Điều này càng mang tính cần thiết trong môi trường giáo dục.Trong nhà trường phổ thông, quá trình giao tiếp của cán bộ quản lý được biểu hiệnthông qua các quá trình chỉ đạo những hoạt động dạy học, các hoạt động giáo dục

và các hoạt động đoàn thể khác Để điều hành các hoạt động này, cán bộ quản lýphải thực hiện các mối quan hệ giao tiếp với giáo viên, nhân viên, học sinh và phụhuynh học sinh trong nhà trường, giao tiếp với những đồng sự cấp dưới gần gũi vớimình, giao tiếp với lãnh đạo ngành giáo dục, các mối quan hệ với cơ quan banngành đóng trụ sở ở địa phương

1.5.3 Điều kiện, phương tiện dạy học

Có thể nói rằng cơ sở vật chất – thiết bị dạy học là điều kiện và phương tiệnlao động sư phạm của giáo viên và phương tiện học tập của học sinh, là một trongnhững thành tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học Điều kiện,phương tiện đảm bảo hoạt động dạy học tuy không trực tiếp làm thay đổi quá trìnhdạy học của giáo viên và nhận thức học tập của học sinh song nó hết sức quan trọng

vì nó tạo điều kiện để hoạt động dạy học đạt hiệu quả

Các thiết bị dạy học làm thay đổi phương pháp và hình thức dạy học, làm chonội dung dạy học thêm sinh động, diễn cảm và hứng thú hơn, giúp giáo viên tổ chứcđiều khiển tối ưu quá trình nhận thức tích cực của học sinh tạo ra trong quá trìnhdạy học một nhịp độ, phong cách và trạng thái tâm lý mới Các tài liệu, phương tiệntrực quan, các thiết bị thực hành thí nghiệm giúp học sinh học tập hứng thú, tăngcường sự chú ý; rèn luyện các đức tính kiên trì, cẩn thận ; tư duy và hoạt độngnhanh nhạy, chính xác do vậy, học sinh chẳng những có khả năng tiếp thu nhữngkiến thức nhanh, bễn vững, chính xác mà còn được bổ sung, đánh giá, kiểm tra lýthuyết với thực tiễn

Bên cạnh đó, cán bộ quản lý phải thường xuyên yêu cầu giáo viên sử dụng vàbảo quản CSVC, TBDH bằng cách tác động vai trò vị trí quan trọng của chúng Xâydựng quy chế sử dụng và bảo quản thiết bị dạy học bồi dưỡng cho giáo viên nănglực sử dụng phương tiện kỹ thuật mới trong dạy học Chỉ đạo bộ phận liên quan như