đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xhcn luận cứ khoa học cho việc sửa đổi luật thanh tra và hoàn thiện pháp luật về thanh tra

Trong hơn hai năm vừa qua, đã có nhiều văn bản pháp luật quan trọng được ban hành, như các văn bản hướng dẫn Luật Phòng, chống tham nhũng, Nghị định mới về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn

Thanh tra chính phủ

viện khoa học thanh tra

các chuyên đề nghiên cứu

thuộc đề tài trọng điểm cấp bộ:

đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xhcn – luận cứ khoa học cho việc sửa đổi luật thanh tra và hoàn thiện pháp

luật về thanh tra

7282-1

08/4/2009

Hà nội - 2009

MỤC LỤC

Chuyên đề 1 Một số định hướng chủ yếu về tổ chức và hoạt động thanh tra nhằm đáp ứng

yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế ở nước ta 7

Trần Văn Truyền

Ủy viên TW Đảng, Tổng Thanh tra, TTCP

Chuyên đề 2 Quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra trong

giai đoạn hiện nay 14

ThS Đinh Văn Minh Phó Viện trưởng, Viện KHTT

Chuyên đề 3 Đổi mới vị trí, vai trò, chức năng, tổ chức, hoạt động của ngành Thanh tra

phục vụ yêu cầu quản lý và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 26

TS Trần Đức Lượng Phó Tổng Thanh tra, TTCP ThS Đặng Khánh Toàn, Vụ II, TTCP

Chuyên đề 4 Khái niệm, vị trí, vai trò và đặc điểm cơ bản của công tác thanh tra 39

ThS Nguyễn Tuấn Khanh Phòng Nghiên cứu, Viện KHTT

Chuyên đề 5 Đổi mới vị trí, vai trò, chức năng, tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra

trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước 49

PGS.TS Đinh Văn Mậu ThS Nguyễn Thị Phượng Học viện Hành chính Quốc gia

Chuyên đề 6 Tổ chức và hoạt động thanh tra qua các giai đoạn lịch sử 68

TS Nguyễn Văn Thanh Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn

Chuyên đề 7 Đánh giá tình hình giải quyết khiếu nại, tố cáo và vai trò của ngành thanh tra

trong thời gian tới 79

ThS Lê Thị Thuý Phòng Nghiên cứu, Viện KHTT

Chuyên đề 8 Tổ chức và hoạt động thanh tra, giám sát hành chính ở các nước trên thế giới

và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam 98

TS Nguyễn Văn Thanh Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn

Chuyên đề 9 Đổi mới chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt động của các cơ

quan thanh tra nhà nước phục vụ yêu cầu đổi mới công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trước xu hướng thiết lập cơ quan tài phán hành chính 109

TS Lê Tiến Hào Phó Tổng Thanh Tra, TTCP

Chuyên đề 10 Đổi mới hoạt động của ngành Thanh tra để tăng cường thanh tra công vụ

126

ThS Đặng Thanh Tùng Phó chánh Thanh tra Bộ, Nội vụ

Chuyên đề 11 Đổi mới chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt động của ngành

Thanh tra phục vụ yêu cầu tăng cường công tác phòng, chống tham nhũng 132

ThS Lê Văn Lân Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ VI Văn phòng BCĐTW về PCTN

Chuyên đề 12 Đổi mới chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt động của ngành

Thanh tra phục vụ yêu cầu đổi mới công tác tiếp dân .147

Nguyễn Tiến Binh Phó Chánh văn phòng, TTCP

Chuyên đề 13 Đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh tra bộ, ngành từ góc độ Thanh tra

Chuyên đề 15 Hoạt động thanh tra hành chính – thực trạng và giải pháp đổi mới 185

Vũ Văn Chiến Tổng biên tập Tạp chí Thanh tra, TTCP

Chuyên đề 16 Tổ chức cơ quan thanh tra nhà nước tại địa phương - thực trạng và giải

Vụ trưởng, Trưởng bộ phận tham mưu cải cách hành chính,

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch

Chuyên đề 18 Một số vấn đề lý luận về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan

Chuyên đề 20 Vai trò, trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước trong công

tác thanh tra – tình hình và kiến nghị đổi mới 255

ThS Đinh Văn Minh, Phó Viện trưởng, VKHTT

Lê Văn Đức, Phòng Thông tin, tư liệu và thư viện, VKHTT

Chuyên đề 21: Quyền hạn của người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn thanh tra, thành

viên đoàn thanh tra trong hoạt động thanh tra hành chính – tình hình và kiến nghị đổi mới 271

Nguyễn Thái Hồng Phó vụ trưởng Vụ 3, TTCP

Chuyên đề 22 Quyền hạn của người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn thanh tra, thanh

tra viên chuyên ngành trong hoạt động thanh tra chuyên ngành 295

Lê Văn Tăng Chánh Thanh tra Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Chuyên đề 23 Trách nhiệm phối hợp của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong

hoạt động thanh tra – tình hình và kiến nghị đổi mới 318

Vũ Văn Chiến Tổng Biên tập Tạp chí Thanh tra

Chuyên đề 24 Quan hệ giữa cơ quan thanh tra với cơ quan kiểm toán, điều tra, kiểm sát -

thực trạng và giải pháp 323

Nguyễn Ngọc Tản Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế,TTCP

Chuyên đề 25 Quyền và nghĩa vụ của đối tượng thanh tra - tình hình và kiến nghị đổi mới

336

TS Trần Đức Lượng, Phó Tổng Thanh tra,TTCP

ThS Nguyễn Tuấn Anh, Vụ II,TTCP

Chuyên đề 26 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt

động thanh tra 348

TS Trần Văn Sơn Phó Vụ trưởng Vụ II, Văn phòng Chính phủ

Chuyên đề 27 Báo cáo kết quả thanh tra và kết luận thanh tra - thực trạng và kiến nghị đổi

Chuyên đề 29 Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu

nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng - tình hình và kiến nghị đổi mới 387

Ths Nguyễn Huy Hoàng Trưởng Khoa Giáo viên, Trường Cán bộ Thanh tra

Chuyên đề 30 Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thanh tra, giải quyết khiếu nại,

tố cáo và phòng, chống tham nhũng - thực trạng và kiến nghị đổi mới 402

Nguyễn Tuấn Anh Phòng Thông tin, tư liệu và thư viện, Viện KHTT

Chuyên đề 31 Việc tiếp nhận và giải quyết tố cáo hành vi tham nhũng của cơ quan thanh

tra nhà nước – tình hình và kiến nghị đổi mới 423

Trương Quốc Hưng Phòng QLKH, Viện KHTT

Chuyên đề 32 Thanh tra viên và cộng tác viên thanh tra - tình hình và kiến nghị đổi mới

435

Đoàn Hữu Tuyến Phó vụ Trưởng Vụ TCCB, TTCP

Chuyên đề 33 Tổ chức và hoạt động thanh tra nhân dân - thực trạng và giải pháp 450

ThS Nguyễn Văn Kim Phó Cục trưởng Cục I, TTCP

Chuyên đề 34 Tăng cường hiệu lực và sự phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra,

kiểm toán, giám sát trong việc thực hiện công tác kiểm tra, giám sát 472

Nguyễn Tuấn Anh Phòng Thông tin, tư liệu và thư viện, Viện KHTT

Chuyên đề 35 Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức ngành Thanh tra và những yêu cầu

đổi mới chính sách, pháp luật về hoạt động của ngành Thanh tra trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và cải cách hành chính .494

Nguyễn Thị Thu Lan Phòng Nghiên cứu, Viện KHTT

Chuyên đề 36 Phát huy truyền thống vẻ vang của ngành, tiếp tục đổi mới tư duy, phương

thức, phương pháp thanh tra góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước 509

Trần Văn Truyền

Uỷ Viên TW Đảng, Tổng Thanh tra

Chuyên đề 37 Việc nghiên cứu thiết lập cơ quan tài phán hành chính trong điều kiện đổi

mới công tác giải quyết khiếu nại hành chính và vấn đề thanh tra trách nhiệm giải quyết

khiếu nại, tố cáo 514

ThS Nguyễn Tuấn Khanh Phòng Nghiên cứu, Viện KHTT

Chuyên đề 1 MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG CHỦ YẾU VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NHẰM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở NƯỚC TA

Trần Văn Truyền

Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Thanh tra

Tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra là hai vấn đề quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình phát triển từ khi thành lập đến nay Trong thực tế, những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn để luận giải cho quá trình phát triển đó còn đang đặt ra khá phức tạp và bức xúc, cần phải có những định hướng và bước đi

cụ thể cho quá trình hoạt động của ngành Thanh tra trên cơ sở tiếp thu những thành tựu mới của công cuộc đổi mới và phát triển đất nước nhưng cũng phải có

sự kế thừa xứng đáng những kinh nghiệm của các thế hệ của ngành Thanh tra

Về nhận thức có thể hiểu thanh tra là một chức năng, một khâu thiết yếu của quá trình lãnh đạo, quản lý, có nhiệm vụ phát hiện những sơ hở trong quản lý, giúp cho việc hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật để có các biện pháp khắc phục Thanh tra phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân ngăn chặn và phòng ngừa có hiệu quả các hành vi tham nhũng và vi phạm pháp luật Với chức năng trên, xét trong hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước nói chung, cơ quan thanh tra nằm trong các cơ quan hành pháp, cụ thể là các cơ quan quản lý hành chính nhà nước từ đó tạo ra một cơ chế vận hành và quản lý xã hội bằng pháp luật Như vậy, hoạt động của các cơ quan thanh tra vừa hướng ra bên ngoài xã hội vừa tập trung vào chính bên trong bộ máy quản lý nhằm phòng ngừa, phát hiện và kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm pháp luật Chính vì vậy, thanh tra cần được hiểu và nhìn nhận là một công cụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Từ khi ra đời đến nay, qua mỗi giai đoạn lịch sử, tổ chức và hoạt động của Thanh tra Việt Nam không ngừng hoàn thiện, đóng góp tích cực vào công cuộc phát triển chung của đất nước qua các giai đoạn lịch sử

Giai đoạn 1945 - 1954, ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra

đời, ngày 23 tháng 11 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 64/SL thành lập Ban Thanh tra Đặc biệt Với những quyền hạn được trao là rất lớn, như quyền điều tra, hỏi chứng, đình chức, bắt giam, tịch biên, niêm phong và truy tố, Thanh tra không chỉ là một công cụ thường xuyên của chính quyền dân chủ nhân dân mà còn có nhiệm vụ quan trọng góp phần làm yên lòng dân đặng tập hợp, đoàn kết toàn dân, tạo nên sức mạnh của toàn thể dân tộc trong sự nghiệp bảo vệ và gìn giữ chính quyền non trẻ Tận dụng cơ hội, vượt qua mọi khó khăn, thiếu thốn ban đầu, Thanh tra Việt Nam đã tiến hành nhiều cuộc thanh tra lớn, nhỏ hàng năm Kết quả thanh tra đã kịp thời tham mưu giúp Trung ương Đảng và Chính phủ xem xét việc chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách ở

các cấp, các ngành, các địa phương; ngăn ngừa và uốn nắn những lệch lạc xảy ra; sửa chữa và khắc phục khuyết điểm, góp phần thúc đẩy và cải tiến công tác, củng cố quan hệ quân, dân, chính Đảng; đấu tranh chống các tệ nạn quan liệu, quân phiệt, lãng phí, tham ô Sau đó Ban Thanh tra Đặc biệt đã được đổi tên Ban Thanh tra Chính phủ và hệ thống các Ban Thanh tra ở các Bộ cũng được tổ chức lại So sánh với thời kỳ đầu, quyền hạn của Ban Thanh tra Chính phủ đã được quy định phù hợp hơn với vị trí là một cơ quan trong hệ thống hành chính Như vậy, có thể thấy tổ chức bộ máy của Thanh tra Việt Nam trong giai đoạn này bước đầu đã được kiện toàn chặt chẽ và có tính hệ thống hơn

Giai đoạn 1955 - 1975, đây là thời kỳ quan trọng, quyết định đến kết quả

của cuộc cách mạng ở nước ta, với mục tiêu củng cố chính quyền các cấp, phát triển kinh tế và ổn định xã hội ở miền Bắc, đồng thời cung cấp sức người, sức của cho đồng bào miền Nam Mặc dù qua hai lần đổi tên (từ Ban Thanh tra Chính phủ sang Ban Thanh tra Trung ương của Chính phủ và tiếp sau đó là Uỷ ban Thanh tra của Chính phủ) và một lần giải thể (năm 1965), song tổ chức của

hệ thống các cơ quan thanh tra đã dần được ổn định và tăng cường về cơ cấu, chức năng, nhiệm vụ và đội ngũ cán bộ Giai đoạn này cũng đánh dấu lần đầu tiên tổ chức bộ máy của Thanh tra Việt Nam đã được thành lập một cách có hệ thống theo ngành, lĩnh vực và theo cấp hành chính từ Trung ương đến địa phương

Giai đoạn 1975 - 1990, đây là thời kỳ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Mặc dù chúng ta có nhiều thời cơ và thuận lợi, song công tác chỉ đạo, điều hành

đã bộc lộ những hạn chế nhất định, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế Bối cảnh này đặt ra cho Thanh tra Việt Nam những nhiệm vụ hết sức nặng nề nhằm duy trì ổn định xã hội và trật tự, kỷ cương quản lý Chính vì vậy, tổ chức bộ máy và hoạt động của ngành Thanh tra cần có những bước đổi mới cần thiết Bên cạnh

Uỷ ban Thanh tra Nhà nước Trung ương (được đổi từ tên trước đây là Uỷ ban Thanh tra của Chính phủ), ủy ban thanh tra nhà nước cấp tỉnh, thành phố, huyện, quận và tương đương, cũng như hệ thống ban thanh tra nhân dân cấp cơ sở đã được thành lập thống nhất từ Trung ương đến cơ sở Công tác chỉ đạo, bồi dưỡng, hướng dẫn về tổ chức và hoạt động thanh tra của Uỷ ban Thanh tra Nhà nước Trung ương đối với các cơ quan thanh tra cấp dưới cũng đã bước đầu được thực hiện

Giai đoạn 1990 - 2008, đây là thời kỳ đẩy mạnh công cuộc đổi mới ở nước

ta và đi vào xây dựng đất nước theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nhằm thực hiện chủ trương lấy đổi mới kinh tế là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt và từng bước đổi mới chính trị, Thanh tra Việt Nam cũng đã có những đổi mới vững chắc Tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra đã được thể chế hóa trong các đạo luật quan trọng, như Pháp lệnh Thanh tra 1990 và sau này là Luật Thanh tra năm 2004, Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân 1991 sau này là Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 (được sửa đổi năm 2004 và 2005); Pháp lệnh Chống tham nhũng 1998 sau này là Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005

Có thể nói thiết chế và thể chế bộ máy các cơ quan thanh tra không ngừng được kiện toàn từ Trung ương đến địa phương và trên các ngành, lĩnh vực quản lý nhà

nước Công tác cán bộ cũng đã bước đầu được đổi mới, đặc biệt là trong hoạt động đào tạo, bồi dưỡng

Đặc biệt là từ năm 2006 đến nay, đây là thời kỳ thực hiện Nghị quyết Đại

hội X của Đảng với chủ đề “Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của

Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển” Trên tinh thần quyết tâm

thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội X của Đảng, ngành Thanh tra cũng đã

có những đổi mới mang tính đột phá trong tổ chức và hoạt động, cũng như đã đạt được những thành tựu vượt bậc trên các lĩnh vực công tác Cụ thể như sau:

- Công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế được đẩy mạnh, góp phần tạo ra khuôn khổ pháp lý cần thiết cho tổ chức, hoạt động của toàn ngành Thanh tra Tính chiến lược và tính hệ thống trong hoạt động xây dựng thể chế đã được thể hiện một cách rõ nét Bên cạnh các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật, lãnh đạo ngành Thanh tra cũng đồng thời chủ trương tiến hành

rà soát toàn diện, kết hợp với tổng kết thực tiễn nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra Trong hơn hai năm vừa qua, đã có nhiều văn bản pháp luật quan trọng được ban hành, như các văn bản hướng dẫn Luật Phòng, chống tham nhũng, Nghị định mới về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ (Nghị định số 65/2008/NĐ–CP ngày 20/5/2008 của Chính phủ), các văn bản

về công tác cán bộ… Bên cạnh đó, hàng loạt các văn bản, đề án quan trọng cũng đang được soạn thảo và chuẩn bị trình cấp có thẩm quyền thông qua, như Chiến lược quốc gia về phòng, chống tham nhũng đến năm 2020, Luật Khiếu nại và giải quyết khiếu nại, Luật Tố cáo và giải quyết tố cáo, đề án về thành lập cơ quan tài phán hành chính và đặc biệt là chuẩn bị phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về Chống tham nhũng và chỉnh sửa luật thanh tra cho phù hợp với yêu cầu của thời kỳ phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa…

- Công tác tổ chức - cán bộ đã được chú trọng và coi đó là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan thanh tra

Trong thời gian qua, hàng loạt các quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các cục, vụ, đơn vị thuộc Thanh tra Chính phủ

đã được ban hành trong đó là Nghị định số 65/2008/NĐ–CP ngày 20/5/2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Thanh tra Chính phủ là bước đột phá nhằm thực hiện tốt những nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế Ngoài ra, các nghị định khác của Chính phủ quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu

tổ chức của Thanh tra các Bộ, cơ quan ngang Bộ cũng đã được ban hành thống nhất Hệ thống các văn bản quy định về công tác cán bộ, như tiêu chuẩn nghiệp

vụ các ngạch công chức ngành Thanh tra; tiếp nhận, tuyển dụng, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, từ chức, miễn nhiệm và nhận xét, đánh giá cán bộ… cũng đã được ban hành Những văn bản này đã giúp đưa công tác tổ chức - cán bộ của Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra nói chung ngày càng đi vào nền nếp và quy củ

hơn; việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cũng đã được chú trọng hơn nhằm tạo sự chủ động cho các cơ quan thanh tra trong việc triển khai nhiệm vụ công tác

- Công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng được triển khai một cách có trọng tâm, trọng điểm và hiệu lực, hiệu quả hơn

Trong hai năm qua, tính định hướng và tính kế hoạch trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng đã được thể hiện rõ nét Việc xây dựng định hướng công tác cho toàn ngành Thanh tra đã được Thanh tra Chính phủ thực hiện hàng năm trước khi các cơ quan thanh tra xây dựng chương trình, kế hoạch công tác trình cấp có thẩm quyền phê duyệt Đồng thời, việc điều hòa, phối hợp và theo dõi, đánh giá, điều chỉnh kế hoạch công tác của các cơ quan thanh tra cũng đã được đảm bảo để tránh trùng lặp hoặc bỏ trống trên từng lĩnh vực công tác Kết quả đạt được trên các lĩnh vực công tác đã giúp kịp thời khắc phục hạn chế, vướng mắc, duy trì và nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công và trách nhiệm quản lý của các cấp hành chính Mặc dù tình hình khiếu nại, tố cáo trên phạm vi toàn quốc trong thời gian qua vẫn còn diễn biến phức tạp, song về

cơ bản đã được giải quyết kịp thời, hạn chế phát sinh điểm nóng hoặc khiếu nại đông người Công tác phòng, chống tham nhũng được đẩy mạnh, đặc biệt là trong việc nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành nhằm thực hiện thường xuyên các biện pháp phòng ngừa và phát hiện sớm các hành vi, biểu hiện tiêu cực của đội ngũ cán bộ, công chức Ngành Thanh tra ngày càng nhận được sự đồng tình và ủng hộ của xã hội, đặc biệt là trong những phát hiện, kiến nghị có được từ công tác thanh tra

- Công tác chỉ đạo, điều hành trong ngành Thanh tra đã có nhiều chuyển biến, nhất là việc hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ đối với các cơ quan thanh tra cấp dưới và theo dõi, giám sát đối với hoạt động của đoàn thanh tra

Việc xây dựng và tiến tới chuẩn hoá hệ thống các quy trình và biểu mẫu nghiệp vụ của toàn ngành Thanh tra đã và đang tiếp tục được thực hiện Trong bối cảnh hiện tại, khi cơ quan thanh tra còn nhiều phụ thuộc vào cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, thì việc tập trung vào chuẩn hoá hệ thống quy trình, biểu mẫu nghiệp vụ là một hướng đi hết sức đúng đắn nhằm giúp nâng cao tính chủ động và qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động Kết hợp với việc thường xuyên tiến hành kiểm tra, đôn đốc và giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong hoạt động thanh tra của lãnh đạo ngành Thanh tra, công tác điều hành thời gian qua đã bước đầu giúp khắc phục được những tồn tại thuộc về tính hệ thống của ngành Thanh tra

Bên cạnh những thành tựu nổi bật nêu trên, hoạt động của ngành Thanh tra vẫn còn tồn tại không ít những khó khăn, hạn chế cần khắc phục, đặc biệt là trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay Cụ thể như sau:

- Thứ nhất là hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra chưa cao, chưa phát huy được vai trò là công cụ quan trọng và là khâu then chốt góp phần thúc đẩy cải cách hành chính nói riêng và kiện toàn bộ máy nhà nước nói chung

- Thứ hai là chất lượng công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo chưa tương xứng với mục tiêu xây dựng một nền hành chính phục vụ, chuyên nghiệp và hiệu lực, hiệu quả

- Thứ ba là công tác phòng, chống tham nhũng còn chưa thực sự chủ động, thiếu các qui định cần thiết và đội ngũ cán bộ, chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu phức tạp của hoạt động phòng, chống tham nhũng, chưa giúp đưa ra được những biện pháp phòng ngừa sớm tham nhũng từ bên trong bộ máy nhà nước

Để tiếp tục phát huy những thành tựu đạt được, khắc phục những hạn chế, yếu kém còn tồn tại, ngành Thanh tra cần thực hiện một số chủ trương và giải pháp cơ bản sau:

a) Tiếp tục đổi mới quan niệm, nhận thức của ngành các ngành, các cấp về công tác thanh tra để từ đó có cách lãnh đạo, điều hành tổ chức và hoạt động thanh tra phù hợp với chủ trương, đường lối chung của Đảng, Nhà nước

Đây là vấn đề then chốt mang tính quyết định đến việc đổi mới và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra Cùng với việc đẩy mạnh phân công, phân cấp giữa Trung ương và chính quyền địa phương, giữa các cơ quan hành chính cùng cấp và chuyển mạnh sang nền hành chính phục vụ; Cần nâng cao nhận thức về vai trò và vị trí của ngành Thanh tra, xây dựng hệ thống lý luận nghiệp

vụ thanh tra, đổi mới cơ bản quan niệm và nhận thức về công tác thanh tra Bên cạnh việc hoàn thành tốt nhiệm vụ thanh tra kinh tế - xã hội, các cấp, các ngành cần chú trọng và coi thanh tra công vụ - thanh tra chính hoạt động của bộ máy hành chính là một nhiệm vụ quan trọng phải được tiến hành một cách thường xuyên Đồng thời, công tác thanh tra không chỉ nhằm phát hiện những vi phạm pháp luật, những sơ hở trong chính sách, pháp luật hoặc trong quản lý điều hành

mà còn góp phần hỗ trợ, thúc đẩy việc tuân thủ pháp luật một cách thống nhất và nghiêm minh trong xã hội Để thực hiện được chủ trương này, cần tập trung vào một số nhóm giải pháp sau:

- Một là đẩy mạnh công khai, minh bạch trong công tác thanh tra theo hướng quy định rõ, cụ thể những thông tin không được công bố Những thông tin còn lại đều phải được công khai rộng rãi

- Hai là gắn trách nhiệm lãnh đạo triển khai công tác thanh tra ở từng ngành, từng cấp vào trách nhiệm quản lý của người đứng đầu mỗi cấp, mỗi ngành, đặc biệt là trong việc theo dõi, kiểm tra và đôn đốc xử lý sau thanh tra b) Kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống thể chế về công tác thanh tra và các vấn đề có liên quan theo hướng nâng cao vị trí, vai trò, trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan thanh tra

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra thì vị trí, vai trò và quyền hạn của các cơ quan thanh tra phải rõ ràng và tương xứng với chức năng, nhiệm

vụ được giao Trách nhiệm của mỗi cấp, mỗi ngành và mỗi vị trí công tác phải được xác định rõ ràng theo hướng một việc chỉ giao cho một người chịu trách nhiệm Bên cạnh đó, hệ thống thể chế có liên quan đến công tác thanh tra cũng cần được bảo đảm về tính thống nhất và đồng bộ nhằm tránh những trường hợp

có nhiều kết luận khác nhau về cùng một vụ việc Để đạt được điều đó, cần thực hiện một số nhóm giải pháp sau:

- Một là cần xây dựng Đề án về đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra trên

cơ sở phân tích những định hướng cơ bản trong kiện toàn bộ máy nhà nước và phát triển đất nước trong thời gian tới Đề án cần phân tích được những yêu cầu

cụ thể đối với tổ chức và hoạt động thanh tra trong từng giai đoạn phát triển để

từ đó đưa ra lộ trình xây dựng, hoàn thiện thể chế phù hợp, có xác định các nhiệm vụ theo thứ tự ưu tiên, gồm trước mắt, trung hạn và dài hạn

- Hai là cần thường xuyên theo dõi, rà soát các văn bản pháp luật trong các lĩnh vực có liên quan đến công tác thanh tra để đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm bảo đảm tính đồng bộ và tính thống nhất, đặc biệt là đối với các văn bản

do các Bộ, cơ quan ngang Bộ ban hành hoặc trình ban hành

- Ba là cần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện và chuẩn hoá hệ thống các quy trình nghiệp vụ của ngành Thanh tra, từ khâu xây dựng chương trình, kế hoạch, đến thực hiện nhiệm vụ và theo dõi, đánh giá dựa trên kết quả

c) Xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra có năng lực chuyên môn sâu rộng, bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt và ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức trách nhiệm cao

Muốn đổi mới ngành Thanh tra trước tiên cần đổi mới từ chính nhận thức

và hành động của đội ngũ cán bộ, công chức Vì vậy người cán bộ, công chức thanh tra, không chỉ là một chuyên gia trong các lĩnh vực chuyên môn tương ứng mà còn phải là người có phẩm chất đạo đức trong sáng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng nhận biết và đấu tranh cương quyết với những biểu hiện tham nhũng, tiêu cực Đó chính là những yêu cầu cần thiết để tạo nên uy tín của

người cán bộ thanh tra như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Như cái gương

cho người ta soi mặt, gương mờ thì không soi được” Để xây dựng được đội ngũ

cán bộ thanh tra “vừa hồng, vừa chuyên”, cần thực hiện một số giải pháp sau:

- Một là nghiên cứu xây dựng các chính sách ưu đãi nhằm thu hút và tuyển chọn được đội ngũ cán bộ có chất lượng tốt, kết hợp với các phương thức quản

lý, sử dụng và đánh giá công việc phù hợp, như áp dụng phương pháp phân tích,

mô tả công việc hoặc có biện pháp hỗ trợ đời sống vật chất cho cán bộ, công chức…

- Hai là xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực của ngành Thanh tra nhằm kết hợp các giải pháp ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để chuẩn hoá và chuyên nghiệp hoá đội ngũ cán bộ, kết hợp với việc tăng cường chuyển đổi vị trí công tác hoặc luân chuyển nhằm tạo sự chủ động trước những biến động về đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt

- Ba là chuẩn hoá hệ thống chương trình, nội dung đào tạo, bồi dưỡng theo hướng kết hợp giữa nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ với đào tạo nghề cho đội ngũ cán bộ, công chức thanh tra

d) Đổi mới phương thức tổ chức và hoạt động thanh tra theo hướng:

- Một là các cơ quan thanh tra theo cấp hành chính tập trung vào việc thanh tra trách nhiệm hành chính, thanh tra công vụ đối với chính các cơ quan hành chính và đội ngũ cán bộ, công chức hành chính; chủ động thanh tra, kiểm tra các chương trình kinh tế - xã hội trọng điểm nhằm kịp thời phát hiện sai phạm, tiêu cực trong quá trình triển khai thực hiện; tăng cường thanh tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng của thủ trưởng cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực cùng cấp hoặc thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cấp dưới

- Hai là các cơ quan thanh tra chuyên ngành tập trung vào thanh tra việc thực hiện pháp luật của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, đặc biệt là doanh nghiệp và

cá nhân; tăng cường hoạt động thanh tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại và phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra theo ngành, lĩnh vực đối với thủ trưởng các cơ quan thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của người đứng đầu ngành, lĩnh vực cùng cấp

- Ba là cần tăng cường tính trọng tâm, trọng điểm trong công tác thanh tra, đặc biệt là trong công tác phòng, chống tham nhũng nhằm tạo ra sự chủ động cho các cơ quan thanh tra trong việc lập kế hoạch, điều chỉnh kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ một cách có hiệu lực, hiệu quả

Tóm lại, yêu cầu phát triển đất nước đang đặt ra cho ngành Thanh tra những đòi hỏi cấp thiết, cần phải đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra Đây là nhiệm vụ hết sức phức tạp, nặng nề và cần được tiến hành một cách thường xuyên, liên tục Trong quá trình đó, yêu cầu trước tiên là sự quyết tâm của các cấp ủy đảng, lãnh đạo ở các ngành, các cấp Đồng thời, mỗi cán bộ, công chức ngành Thanh tra phải không ngừng rèn luyện, phấn đấu nhằm trau dồi chuyên môn, tu dưỡng đạo đức để trở thành những hạt nhân tích cực của quá trình đổi mới Phát huy những kết quả đạt được, kế thừa truyền thống hơn 63 năm hình thành và phát triển, ngành Thanh tra chắc chắn sẽ ngày càng vững mạnh và có nhiều đóng góp vẻ vang hơn nữa cho đất nước trong công cuộc đổi mới với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh./

Chuyên đề 2 QUÁN TRIỆT VÀ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ CÔNG TÁC THANH TRA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

ThS Đinh Văn Minh

Phó Viện trưởng, Viện KHTT

Học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra vừa là yêu cầu chính trị vừa là yêu cầu đặt ra từ thực tiễn thực hiện nhiệm vụ của ngành thanh tra trong thời kỳ mới nhất là hiện nay khi chúng ta đang đặt vấn đề đổi mới một cách cơ bản tổ chức và hoạt động thanh tra trong thời kỳ hiện đại hoá công nghiệp hoá và đặt trong bối cảnh cải cách bộ máy nhà nước, cải cách hành chính theo những định hướng mới được nêu ra trong các Nghị quyết của Đảng trong thời gian gần đây

Trước hết cần thống nhất một quan niệm đó là nội dung công tác thanh tra

Kể từ ngày thành lập đến nay, dù ngành thanh tra đã có nhiều biến động về tổ chức và hoạt động nhưng về cơ bản trong các văn vản pháp luật cũng như thực tiễn chỉ đạo điều hành của lãnh đạo đảng và Nhà nước, các tổ chức thanh tra Nhà nước luôn có ba mảng hoạt động có tính chất truyền thống, đó là:

- Hoạt động thanh tra các lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội;

- Hoạt động giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân;

- Phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng tiêu cực trong bộ máy nhà nước

Các lĩnh vực công tác này sẽ được nghiên cứu và có sự đổi mới nhất định nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của các tổ chức thanh tra Đó cũng chính là nội dung chủ yếu mà chuyên đề nghiên cứu này đề cập tới

I/ QUÁN TRIỆT, VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ CÁC LĨNH VỰC CÔNG TÁC CỦA NGÀNH THANH TRA

1 Học tập, vận dụng các quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác thanh tra

Trước hết chúng ta cần quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò và vị trí của công tác thanh tra trong việc xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân

của Hồ Chủ tịch Với mục tiêu xây dựng một nhà nước dân chủ “tất cả quyền

bình thuộc về nhân dân” (Điều 1 Hiến pháp năm 1946) thì với Hồ Chủ tịch

Chính phủ phải là công bộc của dân Các công việc của Chính phủ phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi người Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt lợi ích dân lên trên hết thảy Việc gì

có lợi cho dân thì làm Việc gì có hại cho dân thì phải tránh Và để có một Chính phủ như vậy thì luôn phải có sự kiểm soát và giám sát Nhiệm vụ của Ban Thanh tra đặc biệt do Sắc lệnh mà Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành chính là để nhằm kiểm soát bộ máy và các cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước Hoạt động thanh tra chính là một cơ chế để bảo đảm sự hoạt động của bộ máy đó thực sự có

hiệu quả Vậy thì theo quan điểm của Hồ chủ tịch thì chính là công tác thanh tra phải hướng vào phục vụ cho sự vận hành của bộ máy nhà nước qua câu nói nổi

tiếng của Người: “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới” Câu

nói đó của Bác thể hiện tầm tư tưởng và quan điểm của Hồ Chủ tịch về công tác thanh tra, không những Người khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của công tác thanh tra mà còn thể hiện bản chất của hoạt động thanh tra là giải quyết mối

quan hệ "trên dưới" làm cho bộ mày nhà nước ngày càng trong sạch vững mạnh,

hoạt động có hiệu quả thể hiện đúng bản chất nhà nước Việt Nam là nhà nước của dân, do dân và vì dân Ở đây Bác không nói đến quan hệ giữa nhà nước và

nhân dân hay với xã hội nói chung vì với Bác dân không bao giờ là "dưới",

Người luôn răn dạy: cán bộ là công bộc của dân Nói đến thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới là Bác muốn nói đến quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới trong bộ máy chính quyền, thanh tra giúp cho trên hiểu rõ bản thân chủ

trương chính sách của mình đúng hay không đúng còn điều chỉnh, trên "biết

được địa phương nào làm tốt, làm vừa, làm xấu, có làm hay không làm, trên không biết, địa phương tự mình cũng không biết; trên không thấu dưới, dưới không thấu trên

Vì vậy cán bộ thanh tra giúp trên hiểu biết tình hình địa phương và cấp dưới, đồng thời cũng giúp cho cấp địa phương kịp thời sửa chữa uốn nắn nếu làm sai, hoặc làm chậm" Có thể nói, thanh tra, kiểm tra - theo quan điểm của

Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, như một chiếc cầu nối giữa lãnh đạo cơ quan cấp trên và cơ quan cấp dưới, giữa cơ quan ban hành chính sách và cơ quan thực hiện chính sách, giữa trung ương và địa phương, giữa người lãnh đạo, chỉ đạo và người thực hiện

Điều đó khẳng định hoạt động thanh tra không có mục đích tự thân mà là

để phục vụ cho công tác quản lý điều hành của nhà nước ngày càng có hiệu quả, hiệu lực, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn Chính vì vậy công tác thanh tra phải hướng vào việc đánh giá các cơ chế chính và việc thực hiện các cơ chế chính sách đó trong thực tiễn cuộc sống Trong cơ chế pháp luật liên quan đến nhiệm vụ quyền hạn của thanh tra cũng như trong thực tiễn tiến hành các cuộc thanh tra thì đây phải được coi là ưu tiên hàng đầu Điều này càng trở nên cực

kỳ quan trọng khi chúng ta đang trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước, trọng tâm là đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, sự đánh giá cơ chế chính sách qua các kiến nghị của thanh tra là vô cùng cần thiết Chúng ta đang sống trong một thời kỳ phát triển hết sức sôi động từ bản thân quá trình phát triển nền kinh tế thị trường với sức tăng trưởng đáng kể do mọi tiềm năng được phát huy Thêm vào đó là sự hội nhập của Việt nam vào đời sống kinh tế chính trị của thế giới Trong bối cảnh đó, các tiêu chí đánh giá luôn có sự biến động Bản thân các văn bản pháp luật cũng được thay đổi thường xuyên nhưng nhiều khi vẫn không phản ánh hết được thực tiễn mà cuộc sống cần sự điều chỉnh của xã hội Chính vì vậy ngành thanh tra và cụ thể là những người đi thanh tra phải có quan điểm đúng và nhìn nhận các vấn đề với nhãn quan biện chứng, trong sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng để đánh giá chính xác các vấn đề

mà mình thanh tra Từ đó đưa ra các kiến nghị xác đáng để xử lý bản thân

những vấn đề đó đồng thời các giải pháp hoặc dự kiến cho tương lai Thanh tra lấy pháp luật làm chuẩn mực nhưng hơn thế nữa phải thấy được mục đích tối thượng trong quản lý nhà nước là hiệu quả quản lý, tính phục vụ nhân dân để xem xét đánh giá đúng sai, công và tội…Một việc làm nào đó mà chưa đúng với qui định của pháp luật những lại có lợi cho nước, cho dân thì chính qui định

đó cần phải được thanh tra kiến nghị sửa đổi Như vậy thanh tra ngoài việc xem xét việc làm của đối tượng thanh tra còn phải xem xét chính chủ trương chính sách có đúng không có phù hợp với thực tiễn hay không Đây cũng là vấn đề rất phức tạp đòi hỏi người làm công tác thanh tra phải thật sự có năng lực, có thể chỉ ra nguyên nhân của các sai lầm khuyết điểm của đối tượng thanh tra để giúp

họ khắc phục, sửa chữa “thanh tra không phải chỉ đi xem địa phương thực hiện

chỉ thị nghị quyết thế nào Nếu họ làm sai hay gặp khó khăn, còn giúp đỡ họ làm cho đúng với nghị quyết, chỉ thị của trên đưa xuống” Làm được như vậy

thanh tra mới thực sự là “người bạn của dưới” Hiện nay không ít cán bộ trong

và ngoài ngành thanh tra cho rằng quyền lực thanh tra ngày càng bị hạn chế, rằng công tác thanh tra không được coi trọng vì thanh tra chủ yếu là “kiến nghị”, không có quyền xử lý mạnh mẽ như trước kia Hiểu như vậy là chưa đầy

đủ và chưa thấy hết được ý nghĩa quan trọng và vai trò to lớn của thanh tra trong việc đóng góp vào quá trình hoàn thiện cơ chế chính sách thông qua việc thực hiện quyền kiến nghị Vấn đề là ở chỗ quyền kiến nghị đó được thực hiện như thế nào và cơ chế nào để quyền kiến nghị đó được xem xét một cách nghiêm túc Điều này cần xuất phát từ cả hai phía:

Một là cơ quan thanh tra cần phải có những kiến nghị thật xác đáng (kể cả

kiến nghị về sửa đổi cơ chế chính sách và kiến nghị về xử lý qua thanh tra), có căn cứ pháp luật và phù hợp với thực tiễn cuộc sống

Hai là cần xây dựng cơ chế để phát huy hiệu quả hiệu lực của các kiến

nghị của thanh tra Trong đó cần qui định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc xem xét và xử lý một cách nghiêm túc những vấn đề mà thanh tra kiến nghị và có cơ chế để thực hiện vấn đề này một cách có hiệu quả

Chỉ có như vậy thanh tra mới phát huy được vai trò của mình, mới thực sự

là “tai mắt của trên, là người bạn của dưới” như quan điểm của Bác Hồ

Một vấn đề nữa mà hiện nay chúng ta cần nhìn nhận lại để vận dụng đúng

tư tưởng của Hồ Chủ tịch về công tác thanh tra, mục đích thanh tra đã được xác

định là làm cho “trên thấu dưới, dưới thấu trên”, đối tượng của hoạt động

thanh tra là việc thực thi công vụ, nhiệm vụ của cơ quan nhà nước và công chức nhà nước, điều mà được thể hiện rất rõ trong nội dung của Sắc lệnh số 64/SL ngày 23/11/1945 thành lập Ban Thanh tra đặc biệt Qua quá trình phát triển và cùng với sự thay đổi cơ chế quản lý, chúng ta đã có những hoạt động thanh tra ra bên ngoài xã hội (thường được gọi là thanh tra chuyên ngành) thực chất là hoạt động kiểm tra thường xuyền nhằm phát hiện và xử lý vi phạm của các đối tượng

bị quản lý Tại các Hội thảo khoa học nhiều ý kiến cho rằng hiện nay khái niệm

thanh tra đã bị lạm dụng, bị "thanh tra hoá" Từ đó gây nên một quan niệm

không hay về hoạt động thanh tra, cho rằng thanh tra hiện nay là tràn lan, chồng

chéo, gây khó dễ cho các đối tượng bị thanh tra

Trong cuộc họp Chính phủ đầu năm 1949, Chính phủ cho rằng: "Phân biệt

công tác kiểm tra là công việc thường xuyên của người phụ trách và công việc thanh tra có tính đứng trên mà xem xét công việc của một bộ phận" Vì vậy

trong quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra cần nghiên cứu để thanh tra trở lại đúng vị trí của nó là “tai mắt của trên” Tổ chức thanh tra phải gọn nhẹ hơn, tập trung hơn Hoạt động thanh tra phải có trọng tâm trọng điểm và coi trọng các cuộc thanh tra diện rộng để đánh giá cơ chế chính sách…Có sự phân biệt giữa thanh tra với các hoạt động kiểm tra thường xuyên của cơ quan quản lý với mục đích bảo đảm trật tự quản lý và xử lý vi phạm hành chính Vấn đề này

đã bước đầu được xử lý khi chúng ta xây dựng luật thanh tra và cần phải tiếp tục theo định hướng đó trong quá trình hoàn thiện pháp luật về thanh tra những năm tới

2 Học tập, vận dụng các quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo

Giải quyết khiếu nại, tố cáo là hình thức biểu hiện trực tiếp của mối quan

hệ giữa nhân dân với Nhà nước Khi người dân có điều gì oan ức mà được các

cơ quan nhà nước có trách nhiệm xem xét, giải quyết kịp thời và thoả đáng thì người dân sẽ cảm thấy mình nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, thấy mình được tôn trọng, mình là người chủ thực sự của Nhà nước, họ sẽ thấy gần gũi gắn bó, tin yêu chính quyền

Hồ Chủ tịch luôn nhắc nhở trách nhiệm của nhà nước trong việc tiếp nhận

và giải quyết khiếu nại cho dân Người đưa yêu cầu rất cao cho công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của dân Không những phải tiếp nhận và giải quyết kịp thời mà các cấp chính quyền, các cán bộ, công chức “phải giải quyết nhanh, tốt” các khiếu nại đó Với Hồ Chủ tịch, lợi ích của nước, của dân là trên hết, việc của dân là việc hàng đầu, những khiếu nại cần phải đựoc xem xét, thậm chí người dân không kêu nài cũng phải chủ động kiểm tra để xem ý kiến người dân thế nào, có thiệt thòi, thắc mắc gì không

Đề cao trách nhiệm của các cơ quan chính quyền trong việc giải quyết nhanh chóng và có hiệu quả các khiếu nại, tố giác của dân là biểu hiện cụ thể của một nhà nước vì dân mà Hồ Chủ tịch luôn nhấn mạnh: Giải quyết tốt, kịp thời thư khiếu tố của nhân dân là biểu hiện tinh thần phụ trách của các cơ quan nhà nước trước nhân dân, là thiết thực bảo đảm quyền tự do của nhân dân, thoả mãn những yêu cầu thiết thân của nhân dân, nhờ đó mối liên hệ giữa Nhà nước

và nhân dân sẽ được tăng cường

Trong thời gian gần đây có nhiều người lên Trung ương khiếu nại, đặc biệt là có nhiều đoàn đông người đến khiếu nại tại các trụ sở, thậm chí đến nhà riêng các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ở Hà nội Mặc dù cũng có một

số trường hợp người khiếu nại có những đòi hỏi thiếu căn cứ hoặc do bị kích động lôi kéo nhưng phải thấy rằng đa số trường hợp họ bị thiệt thòi, thậm chí quá oan ức

Trên thực tế họ đã ở bước đường cùng, sự thiếu trách nhiệm của các cơ quan chính quyền địa phương, của các cấp các ngành là nguyên nhân chủ yếu của tình trạng khiếu nại vượt cấp lên trung ương Trong mọi trường hợp phải thấy rằng để xảy ra tình trạng đó trách nhiệm chủ yếu thuộc về cơ quan nhà

nước, thuộc về chính quyền cơ sở nơi phát sinh khiếu kiện “Vì các địa phương

không giải quyết tốt cho nhân dân nên họ phải đưa đến” các cơ quan Trung

ương Đó mới là quan niệm đúng thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của một chính quyền vì nhân dân

Vì vậy chúng ta cần làm tốt hơn nữa công tác này với những định hướng

cụ thể sau đây:

+ Đề cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong công tác giải quyết khiếu nại: Đây là vấn đề cực kỳ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân Thực tiễn cho thấy cùng một hệ thống pháp luật như nhau và với những vấn đề nảy sinh như nhau nhưng ở nơi nào, cấp uỷ đảng và chính quyền quan tâm đề cao trách nhiệm trước dân, lắng nghe và quan tâm đầy đủ đến công tác giải quyết kiếu nại tố cáo thì ở đó hiệu quả của công tác nay sẽ cao, nhân dân tin tưởng và tình hình kinh tế xã hội ổn định Ngược lại những nơi nào cấp uỷ và chính quyền thiếu trách nhiệm thì tình hình khiếu nại tố cáo sẽ phức tạp, thậm chí xảy ra điểm nóng, gây bất ổn về chính trị, uy tín của chính quyền giảm sút Vừa qua, Luật khiếu nại, tố cáo sửa đổi đã có qui định xử lý đối với người thiếu trách nhiệm trong việc giải quyết

tố cáo khiếu nại, của công dân nhằm đề cao trách nhiệm của thủ trưởng các cấp các ngành trong công tác này

+ Tập trung giải quyết tốt nhanh khiếu nại ngay từ cơ sở: Đây cũng là một điểm quan trọng trong quan điểm của Hồ Chủ tịch về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo Thực tiễn tổng kết cho thấy điều đó hoàn toàn đúng đắn Tuyệt đại

đa số các vụ việc khiếu nại, tố cáo đều phát sinh từ cơ sở Nếu được giải quyết ngay từ đầu thì hiệu quả sẽ rất cao, không phát sinh phức tạp Chính vì vậy trong quá trình nghiên cứu nhằm đổi mơí phương thức giải quyết khiếu nại, tố cáo thì điều hết sức quan trọng là phải tạo ra nhiều cơ chế để buộc cấp chính quyền cơ sở phải quan tâm giải quyết các khiếu nại, tố cáo từ khi mới phát sinh + Coi trọng đối thoại trong quá trình giải quyết khiếu nại để giải thích hướng dẫn cho dân hiểu chính sách pháp luật và chấp hành nghiêm chỉnh quyết định giải quyết khiếu nại; Đây cũng là một vấn đề hết sức quan trọng thể hiện

sự vận dụng quan điểm của Bác trong công tác giải quyết khiếu nại tố cáo và thực tế đã chứng minh tác dụng hết sức to lớn của việc đối thoại Một mặt nó vừa thể hiện tính dân chủ công khai trong công tác này, mặt khác nó cũng tạo điều kiện để các cơ quan nhà nước nắm bắt được tâm tư nguyện vọng của người dân để giải quyết việc khiếu nại một cách có nhanh chóng và có hiệu quả

3 Học tập, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh chống tham nhũng

Hồ Chủ tịch luôn có thái độ nghiêm khắc đối với các hành vi tiêu cực, lợi

dụng chức quyền để mưu lợi cá nhân Người luôn nhắc nhở làm cách mạng

không phải là “để làm quan phát tài” mà là để “giải phóng dân tộc, làm cho tổ

quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” Chính vì vậy Người coi tham ô lãng

phí quan liêu là kẻ thù của nhân dân, coi tham ô cũng giống như phản quốc

Người từng nói: “Nếu cần có một đảng phái thì sẽ là đảng dân tộc Việt Nam

Đảng sẽ chỉ có một mục đích làm cho dân tộc ta hoàn toàn độc lập, đảng viên của đảng đó sẽ là tất cả quốc dân Việt Nam, trừ những kẻ phản quốc và những

kẻ tham ô ra ngoài” Chính vì vậy Người coi “chống tham ô, lãng phí, quan liêu cũng cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận”

Trong giai đoạn hiện nay, tệ tham nhũng phát triển ngày một tràn lan, đã trở thành một trong bốn nguy cơ đe doạ sự tồn vong của chế độ, việc học tập, vận dụng các quan điểm của Hồ Chí Minh về đấu tranh chống tham nhũng, bệnh quan liêu là hết sức cần thiết,

3.1 Chống tham nhũng phải gắn liền với chống lãng phí và bệnh quan liêu

Hồ Chủ tịch nói: “Vì đâu mà có lãng phí và tham ô? Vì cán bộ phụ trách

lãnh đạo các cấp các ngành quan liêu, không đi sát công việc, cán bộ, quần chúng nhân dân Có thể nói bệnh quan liêu là chỗ gieo hạt vun trồng cho tham ô, lãng phí nảy nở được Vì thế muốn chống tham ô, lãng phí, phải chống bệnh quan liêu”1 Lãng phí tuy không lấy của công đút túi song kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ Có khi tai hại hơn nạn tham ô Mà có nạn tham ô, lãng phí là vì bệnh quan liêu

Vì những người và những cơ quan lãnh đạo từ cấp trên đến cấp dưới không sát công việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cán bộ, không gần gũi quần chúng Đối với công việc thì trọng hình thức mà không xem xét mọi mặt, không vào sâu vấn đề Chỉ biết khai hội, viết chỉ thị, xem báo cáo trên giấy, chứ không kiểm tra đến nơi, đến chốn

Vì những cá nhân, những cơ quan lãnh đạo mắc bệnh quan liêu thành thử

có mắt mà không thấy suốt, có tai mà không nghe thấu, có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắm vững Kết qủa là những người xấu, những cán

bộ kém tha hồ tham ô, lãng phí Thế là bệnh quan liêu đã ấp ủ, dung túng, che chở cho nạn tham ô, lãng phí Vì vậy muốn trừ sạch nạn tham ô, lãng phí, thì

trước mắt phải tẩy sạch bệnh quan liêu” Theo Hồ Chủ tịch thì tham ô lãng phí là

do người lãnh đạo thiếu trách nhiệm thiếu kiểm tra, thanh tra, không coi trọng

kỷ cương kỷ luật Có thể thấy rõ để chống quan liêu thì công tác thanh tra kiểm tra được Hồ Chủ tịch đặc biệt coi trọng vì “thanh tra là tai mắt của trên là người bạn của dưới”

3.2 Đấu tranh chống tham nhũng phải đề cao biện pháp phòng ngừa

Người nói “Trong phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu, giáo dục

là chính, trừng phạt là phụ” Muốn như vậy “phải luôn kiểm soát cán bộ” bởi vì

“giao công việc mà không kiểm tra, đến lúc thất bại mới chú ý đến Thế là không biết yêu dấu cán bộ” Người còn nói: khéo kiểm soát bao nhiêu khuyết

điểm lòi ra hết vả lại khéo kiểm soát về sau khuyết điểm nhất định sẽ bớt đi Rõ ràng theo quan điểm của Người thì biện pháp phòng ngừa là quan trọng nhất và trong phòng ngừa thì việc chủ động thanh tra kiểm tra, kiểm soát là biện pháp hàng đầu

3.3 Phải xử lý nghiêm khắc những kẻ tham nhũng

Thực tiễn đã chứng minh Hồ Chủ tịch với tấm lòng nhân ái cao cả nhưng khi cần vẫn hết sức kiên quyết trừng trị nghiêm khắc những kẻ tham nhũng bởi

vì theo Người đó là những kẻ hại nước hại dân, xấu như bọn Việt gian, mật thám, là kẻ thù của nhân dân Việc xử bắn Trần Dụ Châu, một đại tá quân đội đã từng có công trong kháng chiến là ví dụ điển hình Người đã trải qua những đêm trắng và cũng thật xót xa khi phải xử bắn người đã từng là đồng chí của mình Người dẫn lời Lênin khi Toà án nhân dân Mạc Tư khoa xử nhẹ một vụ án hối lộ,

Lênin không bằng lòng, đã viết: “Không xử bắn lũ ăn của đút, mà xử một cách

pha trò, mềm mỏng nhẹ nhàng như vậy- đó là điều đáng xấu hổ cho những đảng viên cộng sản, cho những người cách mạng Cần phải nêu những đồng chí ăn hối lộ ra để dư luận quở trách và cần phải đuổi họ ra khỏi đảng” Rõ ràng với

Người tham nhũng là điều đáng lên án nhất và cần phải trừng trị nhiêm khắc vì

nó tổn hại đến lợi ích của nhân dân, thanh danh uy tín của Đảng Trừng trị nghiêm khắc chính là để bảo vệ chế độ, bảo vệ thanh danh của Đảng Đây chính

là điều đáng suy nghĩ khi chúng ta soi xét lại việc xử lý tình trạng tham nhũng hiện nay Trong một số trường hợp không phải không có lúc, có nơi chúng ta xử

lý thiếu kiên quyết, không công khai những người có chức quyền tội tham nhũng

vì sợ làm mất uy tín của Đảng và Nhà nước, sợ bị “địch lợi dụng” Nhưng điều

dó đã phản tác dụng vì nó gây mất lòng tin của nhân dân vào Đảng, vào chế độ

4 Học tập, vận dụng các yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với

cán bộ thanh tra trong giai đoạn hiện nay

Công tác thanh tra là công tác cực kỳ quan trọng nên phải do những người

có phẩm chất đạo đức tốt và có uy tín, đặc biệt là những người đứng đầu ngành thanh tra Khi thành lập Ban Thanh tra đặc biệt trong lời căn dặn ông Cù Huy

Cận, Bác đã nói "Bản thân thanh tra không cần nhiều người, lúc này hai người

là đủ, một vị cao tuổi và là vị quan có tiếng là liêm khiết của triều đình cũ, là cụ Bùi; một người thanh niên hăng hái, mà trong nước ai cũng biết tiếng là chú"

Tại cuộc họp Hội đồng Chính phủ ngày 16 tháng 6 năm 1949, một trong những nội dung họp là xem xét quá trình thực hiện công tác thanh tra trong những năm qua, bàn về việc thành lập Ban thanh tra Chính phủ thay thế Ban thanh tra đặc biệt Hội đồng Chính phủ đề nghị người đứng đầu tổ chức thanh tra, tức Tổng

Thanh tra phải là người có tên tuổi, uy tín và danh vọng Bác Hồ từng nói: "Cán

bộ thanh tra như cái gương cho người ta soi mặt, gương mờ thì không soi được" Người đòi hỏi rất cao về đạo đức của người làm công tác thanh tra “Cán

bộ thanh tra phải có đạo đức cách mạng, phải hiểu nhân tình thế thái đã đành, những tự mình phải gương mẫu cho người khác”

Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khoá VIII) bàn về chiến lược cán bộ thời kỳ

đẩy mạng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (với chiến lược cán bộ đến năm 2020) đã khẳng định rằng: Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của đất nước và chế độ; “là cái gốc của mọi công việc”

Hội nghị lần III, Ban chấp hành Trung ương Đảng đã đề ra những tiêu chuẩn chung cho đội ngũ cán bộ về cả ba mặt: phẩm chất chính trị; đạo đức, lối sống; trình độ, kiến thức, năng lực Đảng, Nhà nước đã cụ thể hoá, tiếp thu, phát triển đúng đắn quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiêu chuẩn đối với đội ngũ cán bộ Các tiêu chuẩn chung đó có quan hệ mật thiết với nhau Coi trọng cả đạo đức và năng lực, tức là cả đức và tài, đức là gốc

Xuất phát từ nhận thức, quan điểm trên đây về tiêu chuẩn chung đối với cán bộ trên cơ sở tiếp thu, thấm nhuần quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước đã quán triệt và xây dựng tiêu chuẩn cụ thể đối với người cán

bộ thanh tra Ban Bí thư Trung ương (khoá V) yêu cầu “các cấp uỷ đảng cần lựa chọn những đồng chí có đủ tiêu chuẩn về phẩm chất và năng lực, có kinh nghiệm, được cán bộ, đảng viên và quần chúng tín nhiệm để lãnh đạo tổ chức thanh tra, “có đủ số lượng cán bộ thanh tra có phẩm chất, đạo đức tốt, có kiến thức, kinh nghiệm”2

II/ MỘT SỐ KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra gắn với quá trình hình thành và phát triển tư tưởng của Người về xây dựng Đảng cộng sản và xây dựng nhà nước dân chủ nhân dân ở Việt Nam

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra cho chúng ta cái nhìn sâu sắc hơn, toàn diện hơn hệ thống quan điểm nhận thức của Người về một trong những lĩnh vực quan trọng của quản lý nhà nước Ý nghĩa và tầm quan trọng của lĩnh vực công tác này chính là sự bảo đảm cho bộ máy nhà nước vận hành theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa và giữ được bản chất của một nhà nước của dân, do dân và vì dân

Dù đó là công tác thanh tra kiểm tra, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo hay công tác đấu tranh chống tham nhũng, ở đâu chúng ta cũng tìm thấy cái gốc gác, cội nguồn trong hệ thống quan điểm của Người tư tưởng vì dân, “dân vi bản”, thể hiện một sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa những giá trị văn hoá của nhân loại, dưới ánh sáng của tư duy biện chứng duy vật Macxit, phát triển rực

rỡ trong tầm cao trí tuệ và nhân cách cao cả của cá nhân con người Hồ Chí Minh

Quán triệt tinh thần và quan điểm của người về công tác thanh tra, hơn nửa thế kỷ qua, các thế hệ cán bộ thanh tra viên đã luôn cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, góp phần quan trọng vào sự nghiệp cách mạng chung của dân tộc Tuy nhiên cũng trong quá trình phát triển, không phải không có lúc chúng ta đã phạm những sai lầm khuyết điểm, sự nghiệp cách mạng quanh co

2 Chỉ thị số 38/CT-TW ngày 20/2/1984 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (Khoá V) về tăng cường sự lãnh đạo

khúc khuỷu những biểu hiện lệch lạc Công tác thanh tra có nơi có lúc không được coi trọng đúng mức, những “nét đứt gẫy” trong biểu đồ đi lên, những bước thụt lùi trong quá trình phát triển Điều đó do cả những nguyên nhân khách quan và chủ quan và cũng từ đó chúng ta càng thấy cần phải có một nhận thức và đầy đủ hơn nhất quán hơn về công tác thanh tra thông qua việc nghiên cứu và quán triệt tư tưởng của Hồ Chí Minh để vận dụng kịp thời, sáng tạo trong giai đoạn mới với những yêu cầu mới Những quan điểm tư tưởng của Người về từng lĩnh vực trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đấu tranh chống tham nhũng thực sự vừa mang những giá trị sâu sắc và toàn diện của bề rộng và chiều sâu của lịch sử, vừa luôn giữ được tính thời sự nóng hổi; vừa là những định hướng khái quát chung lại vừa cụ thể soi rọi vào từng công việc thường nhật của người làm công tác thanh tra Chính từ ý nghĩa to lớn của việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh và trên cơ sở kết quả nghiên cứu của Đề tài, chúng tôi đề nghị:

1 Quán triệt tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác thanh tra cho các cán bộ làm công tác thanh tra, trước hết là trong hệ thống các tổ chức thanh tra nhà nước các cấp các ngành, làm cho các cán bộ thanh tra viên nhận thức nguồn gốc, nội dung, giá trị , vai trò của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra; tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ, tự giác của mỗi người, của các cấp các ngành, các địa phương trong việc vận dụng sáng tạo tư tởng Hồ Chí Minh để giải quyết những vấn đề thực tiễn nảy sinh trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đấu tranh chống tham nhũng

2 Nghiên cứu toàn diện và có hệ thống những quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác thanh tra để xác định lại vị trí ví trò và mục tiêu của công tác thanh tra cũng như tổng kết thực tiễn công tác thanh tra qua hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển để rút ra những bài học kinh nghiệm đồng thời nghiên cứu những định hướng lớn cho sự phát triển của ngành thanh tra trong tổng thể cải cách bộ máy nhà nước phù hợp với tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, một nhà nước thực sự là của dân do dân và vì dân Những tư tưởng cơ bản của Hồ chí Minh về xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa là bất di bất dịch nhưng sự vận dụng nó trong điều kiện hoàn cảnh cụ thể hiện nay đòi hỏi phải có sự tìm tòi sáng tạo thích ứng với hoàn cảnh mới của cách mạng Việt Nam

Cũng như vậy công tác thanh tra kiểm tra nói chung và tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra Việt Nam cần được nhìn nhận và đánh giá một cách toàn diện để tìm ra định hướng phát triển cho ngành thanh tra trong thời kỳ hiện đại hoá công nghiệp hoá đất nước và trong xu thế hội nhập hiện nay

Trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra phải luôn giữ vững những định hướng có tính chất cơ bản, những vấn đề có tính nguyên tắc của Người, đồng thời có sự sáng tạo và phát triển không cứng đờ, rập khuôn máy móc

3 Xây dựng một đội ngũ cán bộ thanh tra vừa có phẩm chất đạo đức trong sáng như “tấm gương cho người ta soi mặt” vừa phải là những người giỏi

về chuyên môn nghiệp vụ

Trước hết cần phát động một phong trào rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng theo gương Bác Hồ vĩ đại, đẩy lùi suy thoái đạo đức lối sống trong đội ngũ cán bộ thanh tra viên, xứng đáng với lời răn dạy của Người “cán bộ thanh tra như cái gương cho người ta soi mặt”, ngành thanh tra xứng đáng là

“tai mắt của trên và là người bạn của dưới” Đây thực sự là công việc cần quan tâm và làm thường xuyên và đó cũng chính là vấn đề mà bấy lâu nay chưa được chúng ta coi trọng

Những đợt sinh hoạt chính trị tư tưởng nói chung và của ngành thanh tra nói riêng còn mang nặng tính hình thức, ít hiệu quả Chính vì vậy những biểu hiện lệch lạc trong đạo đức lối sống kể cả trong công tác và sinh hoạt của một

số cán bộ thanh tra viên đã có cơ hội phát triển, nhất là từ khi chúng ta chủ trương thực hiện chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế Đó là hệ quả của việc thiếu

tu dưỡng rèn luyện của bản thân từng cán bộ thanh tra viên nhưng đồng thời cũng là trách nhiệm của chúng ta chưa làm tốt công tác chính trị tư tưởng, theo dõi giúp đỡ cán bộ thanh tra rèn luyện phẩm chất đạo đức lối sống của mình Một số vụ việc về vi phạm pháp luật trong ngành thanh tra thời gian gần đây để lại cho chúng ta những bài học đau xót về công tác quản lý cán bộ cũng như trách nhiệm giáo dục đội ngũ cán bộ đảng viên làm công tác thanh tra vốn là một lĩnh vực công tác đầy khó khăn và nhiều cạm bẫy

Bác Hồ từng nói: giao công cho cán bộ mà không kiểm tra đến khi thất bại mới chú ý đến thế là không biết yêu dấu cán bộ Cán bộ thanh tra là vốn quý của ngành nhất là những cán bộ có nhiều năm lăn lộn công hiến nếu chúng

ta không có các biện pháp giáo dục, không có cơ chế kiểm tra giám sát để xảy

ra những điều đáng tiếc thì chúng ta vừa mất cán bộ mà thanh danh của ngành thanh tra với biết bao thành tích đạt được hơn mấy chục năm qua cũng bị ảnh hưởng

Trong thời gian tới nhất định điều này phải được khắc phục và những lời dạy của Hồ Chủ tịch đối với cán bộ đảng viên nói chung và cán bộ thanh tra nói riêng phải trở thành kim chỉ nam cho việc rèn luyện đạo đức tác phong của người cán bộ thanh tra và của cả ngành thanh tra Đó là đạo đức cách mạng không thể thiếu của người cán bộ thanh tra đồng thời cũng rèn luyện cả tác phong trong công việc mà Người đã từng răn dạy cán bộ thanh tra: phải đến tận nơi, xem tận chỗ; phải khách quan, tỉ mỉ cẩn thận; phải dân chủ và tinh thần làm chủ của nhân dân, phát huy vũ khí phê bình và tự phê bình…

Điều đó đòi hỏi nỗ lực của bản thân mỗi cán bộ thanh tra đồng thời phải trở thành một nội dung trong hoạt động của ngành thanh tra và được thực hiện lâu dài, thường xuyên liên tục; bảo đảm tính khoa học, toàn diện và hệ thống và bảo đảm hiệu quả thiết thực, tránh hình thức

Cùng với việc đẩy mạnh tuyên truyền học tập tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác thanh tra là việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoàn thiện thể chế thanh tra để thanh tra thực sự là “tai mắt của trên, là người bạn của dưới” và xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra trong sạch vững mạnh, “như cái gương cho người ta

soi mặt”, cụ thể là:

1 Sửa đổi Luật thanh tra theo hướng nhấn mạnh hoạt động thanh tra hành chính do các tổ chức thanh tra theo cấp hành chính tăng cường kiểm soát bộ máy và hoạt động của các cán bộ, công chức nhà nước Thanh tra các ngành chủ yếu thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành và cần có sự phân biệt nhất định giữa hoạt động thanh tra và hoạt động kiểm tra thường xuyên của các cơ quan quản lý

2 Xây dựng Luật tố cáo và giải quyết tố cáo trong đó các cơ quan thanh tra trở thành một trong những đầu mối quan trọng trong việc tiếp nhận và xử lý các tố cáo về tham nhũng tiêu cực trong bộ máy nhà nước Đặc biệt cần nghiên cứu và xây dựng mối quan hệ phối hợp, kết hợp giữa hoạt động thanh tra của nhà nước với hoạt động kiểm tra đảng trong việc đánh giá, làm rõ các hành vi sai phạm và xử lý cán bộ, đảng viên có hành vi sai phạm

3 Xây dựng Luật khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong đó đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc tiếp nhận và giải quyết các khiếu nại của dân Đề cao tính dân chủ trong quá trình giải quyết khiếu nại thông qua việc đối thoại với dân, thực sự quán triệt lời dạy của Bác: “đồng bào

có oan ức hoặc vì chưa hiểu chính sách của Đảng và Chính phủ mà khiếu nại

Ta phải giải quyết nhanh, tốt…” Đặc biệt coi trọng việc giải quyết khiếu nại ngay từ địa phương, cơ sở từ khi mới phát sinh Và muốn như vậy thì phải tăng cường công tác thanh tra trách nhiệm của thủ trưởng các cấp các ngành trong công tác giải quyết khiếu nại của công dân

Với định hướng mới về xây dựng cơ quan tài phán hành chính như một cơ chế độc lập và chuyên trách thì có thể và nên trước mắt giao cho các tổ chức thanh tra nhà nước chức năng giải quyết các khiếu nại hành chính của công dân, thay vì thực hiện trách nhiệm xác minh, kết luận, kiến nghị như hiện nay là việc tiếp nhận, thẩm tra xác minh và trực tiếp ban hành quyết định giải quyết Tất nhiên với điều kiện tổ chức thanh tra theo cấp hành chính được tổ chức lại

có sự độc lập với các cơ quan quản lý nhà nước các cấp các ngành

4 Đề cao đạo đức và tác phong làm việc của các cán bộ thanh tra, thực hiện nghiêm túc qui tắc ứng xử của cán bộ thanh tra đã được ban hành để bảo dảm sự liêm chính của đội ngũ cán bộ thanh tra viên, đặc biệt là khi đi tiến hành thanh tra tại địa phương cơ sở và khi tiếp xúc trực tiếp với công dân Làm sao để cán bộ thanh tra thực sự là người bạn của cơ sở, là nơi người dân có thể gửi gắm, trông cậy mỗi khi có oan ức

Nghiên cứu ban hành và thực hiện cơ chế kiểm tra giám sát hoạt động của các đoàn thanh tra thực hiện tốt chức trách công vụ và hoàn thành các nội dung thanh tra, phòng ngừa các hiện tượng tiêu cực trong quá trình tiến hành thanh tra Đồng thời xây dựng cơ chế thẩm định các báo cáo kết quả thanh tra trước khi người ra quyết định thanh tra ký kết luận thanh tra

Xây dựng và thực hiện từng bước Chiến lược đào tạo với một tầm nhìn và phương thức, bước đi bài bản để trong khoảng 10 năm tới có được một đội ngũ

cán bộ thanh tra tinh thông về nghệp vụ, nhất là phải được trang bị những nhận thức mới, kỹ năng mới, công nghệ mới và các kỹ năng khác đáp ứng với yêu cầu mới phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội và diều kiện hội nhập quốc tế

Trước mắt cần cụ thể hoá những yêu cầu về chuyên môn nhiệp vụ với các thanh tra viên theo tinh thần của Luật thanh tra và Nghị định về thanh tra viên trong đó định ra các tiêu chuyển cụ thể đối với từng cấp thanh tra

5 Xây dựng đơn vị chuyên trách về phòng, chống tham nhũng thuộc thanh tra Chính phủ và trong các tổ chức thanh tra khác, từng bước đưa công tác đấu tranh chống tham nhũng trở thành một trọng tâm trong công tác thanh tra Đơn vị này phải gồm những cán bộ thanh tra giỏi nghiệp vụ, có tinh thần đấu tranh chống tham nhũng tiêu cực và cũng phải có những quyền hạn nhất định khi thực hiện trách nhiệm đấu tranh chống tham nhũng, nhất là quyền hạn trong việc xử lý và kiến nghị xử lý những cán bộ, công chức có hành vi tham nhũng

Tuy nhiên qua hơn một năm qua, đã đến lúc cần xác định lại chức năng nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng của ngành thanh tra nói chung và của các đơn vị chuyên trách trong các tổ chức thanh tra nhà nước nói riêng trong công tác phòng, chống tham nhũng Trên cơ sở coi công tác phòng, chống tham nhũng gốm ba mảng công việc: phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng, cần xác định thanh tra có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và phát hiện tham nhũng thông qua;

- Việc thực hiện quyền hạn thanh tra việc thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng của các ngành, các cấp như luật phòng, chống tham nhũng đã qui định

- Hoạt động thanh tra kinh tế-xã hội như hiện nay đang tiến hành qua đó phát hiện các hành vi tham nhũng để kiến nghị xử lý và các hành vi có dấu hiệu tội phạm tham nhũng để chuyển cho các cơ quan tố tụng hình sự giải quyết theo qui định của pháp luật tố tụng hình sự Và điều quan trọng hơn nữa

là thông qua hoạt động thanh tra mà phát hiện ra những sơ hở của cơ chế chính sách về quản lý mà kiến nghị với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để sửa đổi, bổ sung kịp thời khắc phục những sơ hở khiếm khuyết đó nhằm ngăn ngừa tham nhũng;

- Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là các tố cáo hành vi tham nhũng;

- Công tác tổng hợp, báo cáo trong đó có đánh giá tình hình tham nhũng và công tác đấu tranh chống tham nhũng của các ngành, các cấp để từ đó các cơ quan có thẩm quyền có những giải pháp, chính sách vĩ mô đáp ứng yêu cầu của công tác phòng, chống tham nhũng trong từng thời kỳ./

Chuyên đề 3 ĐỔI MỚI VỊ TRÍ, VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA NGÀNH THANH TRA PHỤC VỤ YÊU CẦU QUẢN

LÝ VÀ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

TS Trần Đức Lượng Phó Tổng Thanh tra, TTCP ThS Đặng Khánh Toàn, Vụ II, TTCP

I/ YÊU CẦU CỦA QUẢN LÝ VÀ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ĐỐI VỚI CÔNG TÁC THANH TRA

1 Khái quát công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và yêu cầu đối với công tác quản

lý nhà nước

1.1/ Kinh tế thị trường và việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ảnh trình độ phát triển của văn minh nhân loại, là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa Kinh tế thị trường được phát triển cao dưới chủ nghĩa tư bản nhưng kinh tế thị trường không đồng nghĩa với chủ nghĩa tư bản Thực tiễn hơn 20 năm đổi mới ở nước

ta đã chứng minh đầy sức thuyết phục về việc sử dụng kinh tế thị trường làm phương tiện xây dựng chủ nghĩa xã hội Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế trong đó các thiết chế, công cụ và nguyên tắc vận hành kinh tế thị trường được tạo lập và sử dụng để giải phóng triệt để sức sản xuất, từng bước cải thiện đời sống của nhân dân, kiên trì với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Đây cũng là nền kinh tế thị trường kiểu mới, có tổ chức, có kế hoạch, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Nó hoạt động trên cơ sở kết hợp giữa sự nhận thức tính tất yếu khách quan với phát huy vai trò năng động sáng tạo của chủ thể, nhằm phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và phát triển với tốc độ nhanh, đưa nước ta hội nhập vào nền kinh tế thế giới và trở thành quốc gia phát triển trong thế kỷ XXI

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta khác các nền kinh tế thị trường nói chung ở 4 vấn đề cơ bản:

- Mục đích là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng

cơ sở vật chất-kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp trên cả 3 mặt sở hữu, quản lý và phân phối

- Về sở hữu: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc

- Về quản lý: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước Nhà nước Việt Nam là nhà nước xã hội chủ nghĩa, quản lý nền kinh tế bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách…; phát huy mặt tích cực, hạn chế và khắc phục mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo vệ lợi ích của nhân dân

- Về phân phối: Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất-kinh doanh và thông qua phúc lợi xã hội Tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo đảm xã hội và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển Sau hơn 20 năm đổi mới, đất nước ta đã có bước chuyển đổi mạnh mẽ từ thể chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sang thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đường lối đổi mới của Đảng được thể chế hóa thành Hiến pháp, pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hình thành và phát triển Hoạt động của các loại hình doanh nghiệp và bộ máy quản lý nhà nước được đổi mới một bước quan trọng Các loại thị trường cơ bản đã ra đời và từng bước phát triển thống nhất, đồng bộ trong cả nước, phù hợp với tiến trình hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế quốc tế Nền kinh tế đạt được tốc độ tăng trưởng khá cao, tăng bình quân 7,5% trong giai đoạn 2001-2005 và trên 8% trong các năm 2006, 2007 Cơ cấu ngành kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; cơ cấu vùng kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, phát huy lợi thế so sánh của từng vùng Hoạt động xuất, nhập khẩu ngày càng phát triển mạnh mẽ; vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam tăng mạnh qua từng năm Bên cạnh những thành quả hết sức quan trọng về tăng trưởng kinh tế thì các lĩnh vực xã hội cũng thu được những kết quả đáng kể: tỷ lệ hộ nghèo của cả nước giảm từ 15,47% năm 2006 xuống còn 14,75% năm 2007 Các lĩnh vực xã hội khác như giáo dục đào tạo, y

tế, văn hoá thông tin, thể dục thể thao cũng có những bước tiến quan trọng Mặc dù đã đạt được những thành quả quan trọng trong xây dựng nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhưng hiện nay nền kinh tế thị trường của nước ta mới ở giai đoạn sơ khai Trình độ phát triển của sản xuất hàng hóa còn thấp do phân công lao động xã hội chưa phát triển; việc đầu tư, xây dựng cơ

sở hạ tầng chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển của kinh tế đất nước; một số loại thị trường như thị trường vốn, thị trường bất động sản có sự phát triển nhanh nhưng thiếu tính ổn định; năng lực cạnh tranh của nền kinh tế nước ta còn thấp so với thế giới và khu vực trong khi quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng Mặt khác, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế, xã hội còn nhiều tồn tại như: hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách chưa đồng bộ và nhất quán, việc thực hiện chưa nghiêm; chất lượng của các chiến lược và quy hoạch được xây dựng còn thấp, chậm được bổ sung, điều chỉnh kịp thời; phân

tán, dàn trải, hiệu quả thấp trong lĩnh vực đầu tư công; cải cách hành chính chậm, bộ máy quản lý nhà nước cồng kềnh, hoạt động kém hiệu quả, đội ngũ cán bộ, công chức chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

1.2/ Yêu cầu của công tác quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Trong nền kinh tế thị trường, vai trò quản lý của Nhà nước là rất quan trọng Sự tác động của Nhà nước, một mặt phải hỗ trợ, khơi dậy các tiềm năng

để phát triển kinh tế, mặt khác, thiết lập mặt bằng pháp lý và xác lập cơ chế kiểm tra, kiểm soát hợp lý để nền kinh tế phát triển đúng hướng

Để xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, một trong những vấn đề then chốt ở nước ta hiện nay là phải nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước để thực hiện tốt các chức năng: định hướng hoạt động kinh tế của các chủ thể kinh tế; phối hợp hoạt động của các chủ thể kinh tế; kích thích, tạo động lực cho các chủ thể kinh tế cạnh tranh bình đẳng để cùng phát triển và chức năng kiểm soát, điều tiết nền kinh tế Các nội dung chủ yếu của việc nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước ta hiện nay được thể hiện tập trung trên các mặt sau:

- Nhà nước tạo dựng môi trường pháp lý và cơ chế, chính sách thuận lợi để phát huy các nguồn lực xã hội cho phát triển Nền kinh tế thị trường không thể hoạt động ổn định, có hiệu quả và Nhà nước cũng không thể quản lý tốt nền kinh

tế thị trường nếu không có hệ thống pháp luật phù hợp, hành lang pháp lý an toàn, bình đẳng cho các hoạt động kinh tế, đồng thời phải tạo một kỷ cương để thiết lập trật tự quản lý, chống sự hỗn loạn trong các hoạt động kinh tế và các tội phạm kinh tế như tham nhũng, buôn lậu, trốn thuế…Chính vì vậy, một trong những nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước ta hiện nay là thực hiện có hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng và các tiêu cực khác trong đời sống kinh tế

- Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế thị trường

để đảm bảo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa Nhà nước định hướng sự phát triển của nền kinh tế đất nước bằng các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và cơ chế, chính sách trên cơ sở tôn trọng các quy luật khách quan, các nguyên tắc của thị trường Nhà nước hỗ trợ phát triển nền kinh tế đất nước thông qua việc đầu

tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội quan trọng Bằng việc sử dụng các công cụ chi tiêu ngân sách, quỹ dự trữ, Nhà nước tác động đến nền kinh tế thị trường nhằm đảm bảo nền kinh tế đi theo mục tiêu đã xác định, bảo đảm tính bền vững và tích cực của các cân đối kinh tế vĩ mô, hạn chế các rủi ro

và tác động tiêu cực của cơ chế thị trường Để điều tiết và hướng dẫn thị trường, Nhà nước sử dụng hàng loạt các biện pháp đòn bẩy kinh tế, công cụ tài chính, tín dụng Mặt khác, để thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, đảm bảo sự công bằng đi liền với tăng trưởng kinh tế, Nhà nước thực hiện chức năng phân phối và phân phối lại thu nhập quốc dân thông qua các chính sách thuế, lao động, tiền lương và trợ cấp xã hội…

- Nhà nước tổ chức, sắp xếp lại các đơn vị kinh tế, củng cố lại các doanh nghiệp, tổ chức các vùng kinh tế, các khu công nghiệp, khu chế xuất nhằm tạo ra

cơ cấu kinh tế hợp lý Tách chức năng quản lý hành chính của Nhà nước khỏi chức năng quản lý kinh doanh của doanh nghiệp Thực hiện việc phân công hợp

lý, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước, khắc phục sự chồng chéo, bỏ sót, giảm hiệu lực quản lý của bộ máy nhà nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

- Nhà nước có vai trò quyết định trong việc tạo các điều kiện, môi trường

để thúc đẩy nhanh hơn sự hình thành và phát triển các loại thị trường, cũng như các yếu tố trong từng loại thị trường theo mục tiêu đã được đề ra, đặc biệt khi nước ta đã vào WTO Để vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, công tác quản lý nhà nước càng cần thiết hơn Điều này thể hiện sự can thiệp của Nhà nước phải vừa bảo đảm tốt lợi ích quốc gia trên cơ sở phù hợp với nguyên tắc thị trường, phải tôn trọng tính tất yếu của các quy luật kinh tế khách quan và các định chế kinh tế, thương mại quốc tế

2/ Yêu cầu đối với công tác thanh tra trong việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay

Thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước Đây là quan điểm xuyên suốt trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước ta nói chung, của hệ thống các cơ quan thanh tra nói riêng Thanh tra là một khâu trong chu trình quản lý nhà nước, là phương thức và nội dung quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước Chính vì vậy, khi công tác quản lý nhà nước có sự đổi mới theo yêu cầu từ thực tế khách quan, thì tất yếu công tác thanh tra cũng phải có sự thay đổi cho phù hợp với yêu cầu mới của công tác quản lý nhà nước Việc phát triển và quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay đặt ra những yêu cầu rất cao đối với tất cả hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước Đối với công tác thanh tra, các yêu cầu đó là:

Thứ nhất, công tác thanh tra phải đóng vai trò quan trọng trong việc giúp

cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất trong việc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đó là xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, rõ ràng, minh bạch, phù hợp với yêu cầu phát triển khách quan của nền kinh tế và đảm bảo được tính công bằng cho các chủ thể kinh tế Tuy nhiên, hiện nay hệ thống luật pháp ở nước ta còn rất thiếu và nhiều văn bản pháp luật lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu của đời sống xã hội Mặt khác, có những văn bản pháp luật, cơ chế chính sách khi đi vào thực tế đã phát sinh những sơ hở, dễ bị lợi dụng để trục lợi, làm ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế của đất nước Chức năng cơ bản của thanh tra là, xem xét, đánh giá việc chấp hành chính sách, pháp luật của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có trách nhiệm trong xã hội Khi thực hiện chức năng này, thanh tra có điều kiện để phát hiện những sơ hở, khiếm khuyết trong cơ chế, chính sách làm hạn chế hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước, làm phát sinh tham nhũng, lãng phí, thất thoát và các tiêu cực khác

Kinh tế thị trường phát triển làm phát sinh nhiều mối quan hệ kinh tế phức tạp, đan xen lẫn nhau mà hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách hiện nay chưa thể điều chỉnh hết Do vậy, yêu cầu đối với công tác thanh tra ở đây là phải thực hiện tốt việc phát hiện những sơ hở, khiếm khuyết của hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách để có những cảnh báo kịp thời thông qua việc kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách nhằm hạn chế tình trạng lãng phí, thất thoát, tham nhũng do những bất cập của luật pháp, của cơ chế chính sách, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước

Thứ hai, công tác thanh tra phải góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong

sạch, có hiệu lực, hiệu quả hoạt động cao

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta chỉ có thể xây dựng thành công và phát triển vững chắc nếu bộ máy nhà nước trong sạch, gọn nhẹ, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả cao Hiệu lực quản lý của Nhà nước phần lớn tuỳ thuộc phẩm chất, chất lượng, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, vào nội dung, chất lượng và biện pháp tổ chức thực hiện các quyết định quản lý Để góp phần đảm bảo hiệu lực quản lý nhà nước, đòi hỏi công tác thanh tra phải đánh giá, nhận xét tình hình và kết quả thực hiện quyết định quản lý để kiểm nghiệm lại chính nội dung và chất lượng quản lý Khi nội dung và chất lượng quyết định quản lý được thực tế kiểm nghiệm là đúng, là phù hợp, nhưng đối tượng thi hành vẫn không tuân thủ và không chấp hành nghiêm chỉnh thì khi đó hoạt động thanh tra, kiểm tra phải phục vụ cho việc làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan, xác định rõ trách nhiệm thuộc khâu nào, thuộc ai để chấn chỉnh và xử lý vi phạm

Công tác thanh tra còn phải góp phần xem xét tính hiệu quả của quản lý nhà nước Tính hiệu quả của quản lý nhà nước không chỉ được tính bằng các chỉ tiêu định lượng như số lượng tiền, vàng, diện tích đất đai, khối lượng lương thực…mà trong nhiều trường hợp hiệu quả quản lý nhà nước chỉ có thể được xem xét bằng các chỉ tiêu định tính như đảm bảo ổn định tình hình chính trị-xã hội, đảm bảo tính công bằng, tính nghiêm minh của pháp luật Công tác thanh tra còn hướng đến xem xét cả việc tổ chức hoạt động cụ thể của cơ quan quản lý nhà nước thông qua các yếu tố: cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, năng lực, uy tín, phong cách của cán bộ; thời gian đầu tư giải quyết các tình huống quản lý; tinh thần trách nhiệm, tính dân chủ và uy tín chính trị đối với xã hội vv

Thứ ba, công tác thanh tra phải là một biện pháp quan trọng để ngăn ngừa,

phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật

Thực tế phát triển nền kinh tế thị trường tại nhiều nước trên thế giới đã cho thấy, bên cạnh những kết quả tăng trưởng mạnh mẽ về mặt kinh tế, giải phóng sức sản xuất của đất nước, thì kinh tế thị trường cũng là một nhân tố thuận lợi cho việc gia tăng những hành vi vi phạm pháp luật như tham nhũng, buôn lậu, trốn thuế…Việc ngăn ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm khắc những hành vi vi phạm pháp luật vừa là nhân tố tiên quyết trong việc đảm bảo xây dựng nền kinh

tế thị trường phát triển lành mạnh, đúng hướng, vừa là điều kiện không thể thiếu

để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển đất nước Do đó, để xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì cùng với hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật khác, công tác thanh tra phải là một biện pháp quan trọng để ngăn ngừa, phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật

Vai trò của công tác thanh tra không chỉ là phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật mà quan trọng hơn, công tác thanh tra phải là một biện pháp phòng ngừa hữu hiệu các vi phạm pháp luật Công tác thanh tra không chỉ có chức năng bảo đảm pháp chế mà còn phải thực hiện tốt chức năng tìm hiểu, giúp đỡ, định hướng cho các đối tượng bị quản lý thực hiện đúng các quy định của pháp luật Công tác thanh tra phải được tiến hành thường xuyên, kịp thời, đảm bảo các nguyên tắc khách quan, chính xác, trung thực, công khai, dân chủ Kết luận, kiến nghị qua hoạt động thanh tra không chỉ hướng vào việc xử lý hành vi vi phạm pháp luật cụ thể mà nó phát hiện được, mà còn phải có tác dụng khắc phục các kẽ hở của chính sách, pháp luật, ngăn ngừa tận gốc mầm mống phát sinh những vi phạm pháp luật tương tự xảy ra ở một nơi khác hoặc vào một thời điểm khác

II/ THỰC TIỄN CÔNG TÁC THANH TRA THỜI GIAN QUA TRONG VIỆC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Năm 2002, toàn quốc tiến hành thanh tra có trọng tâm, trọng điểm trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội gần 10.000 cuộc thanh tra Qua thanh tra đã phát hiện và kiến nghị xử lý thu hồi vào ngân sách nhà nước hàng nghìn tỷ đồng, hàng chục nghìn USD, hàng vạn héc ta đất và nhiều tài sản hàng hoá khác Trong năm, toàn ngành thanh tra đã thanh tra, kiểm tra gần 1000 dự án, công trình xây dựng, qua thanh tra cho thấy nhiều công trình có sai phạm trong việc chấp hành trình

tự, thủ tục và pháp luật về đầu tư xây dựng cơ bản; các sai phạm về quản lý đầu

tư xây dựng cơ bản lên tới trên 1000 tỷ đồng Thanh tra về quản lý sử dụng đất đai cho thấy nhiều trường hợp vi phạm luật đất đai với các dạng sai phạm như chuyển nhượng đất trái phép, bỏ đất hoang hoá, cho thuê đất làm nhà ở sai quy định, sử dụng đất sai mục đích…, sai phạm phát hiện qua thanh tra việc quản lý

và sử dụng đất đai lên tới hàng chục ngàn tỷ đồng

Trong năm 2003, công tác thanh tra tập trung chủ yếu vào lĩnh vực đầu tư xây dựng và quản lý, sử dụng đất đai theo quyết định 273/QĐ-TTg ngày

12/4/2002 của Thủ tướng Chính phủ và những vấn đề bức xúc, nổi cộm ở địa phương theo yêu cầu chỉ đạo của cấp uỷ, chính quyền Toàn ngành đã tiến hành hơn 1.100 cuộc thanh tra và đã phát hiện sai phạm về kinh tế trên 4000 tỷ đồng, hàng chục triệu USD, gần 2000 tấn lương thực, trên 31 ngàn ha đất và nhiều tài sản giá trị khác Qua thanh tra cũng kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền xử lý

kỷ luật hành chính hơn 1000 cán bộ, trong đó có hàng chục vụ chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra xem xét xử lý hình sự

Năm 2004, toàn ngành đã thực hiện gần 8.500 cuộc thanh tra trên các lĩnh vực quản lý nhà nước về kinh tế-xã hội Qua các cuộc thanh tra đã phát hiện sai phạm về kinh tế hơn 2000 tỷ đồng, hơn 6 triệu USD, 1345 ha đất

Thực hiện kế hoạch 05-KH của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ đã tập trung lực lượng và chỉ đạo kết thúc thanh tra tại một số Tổng công ty lớn như Bưu chính-viễn thông; Tổng công ty xuất nhập khẩu thuỷ sản và xây dựng các cảng cá ở phía Nam; Khu liên hợp thể thao Mỹ Đình… Kết quả thanh tra ở các công trình, dự án trọng điểm do Thanh tra Chính phủ tiến hành đã phát hiện sai phạm và kiến nghị thu hồi về ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng Qua kiểm tra việc quản lý và sử dụng đất đai tại 53 đơn vị của một tỉnh phía Nam đã phát hiện trong năm 2002 có 121 tổ chức trên địa bàn tỉnh đã không sử dụng 2.641,9 ha đất đã được Thủ tướng Chính phủ và UBND tỉnh giao hoặc cho thuê đất, gây lãng phí Qua thanh tra việc đầu tư tàu đánh bắt thuỷ sản thấy ngoài số tiền sai phạm về tham ô, cố ý làm trái, chiếm dụng, chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng thì số vốn đầu tư bị lãng phí, thất thoát, khó thu hồi là rất lớn Trong tổng số trên 1.000 tàu đã đầu tư thì chỉ có khoảng gần 30% tàu được coi là có hoạt động đánh bắt thuỷ hải sản nhưng hiệu quả kinh tế rất thấp, còn lại trên 80% là tàu nằm bờ không đi biển, gặp khó khăn, làm ăn thua lỗ, bị mất tích và chìm, đắm

Công tác thanh tra trong lĩnh vực kinh tế-xã hội trong thời gian 2005-2007

đã có bước chuyển biến rõ nét Nhiều cuộc thanh tra tập trung vào các vấn đề bức xúc, được dư luận xã hội quan tâm như các cuộc thanh tra về công tác đầu

tư tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam, Ngân hàng đầu

tư và phát triển Việt Nam; cuộc thanh tra tại Tổng Công ty Hàng không Việt Nam; cuộc thanh tra tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; thanh tra ngành Hải quan trong năm 2007; các cuộc thanh tra chuyên đề diện rộng về công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, thanh tra về đầu tư, mua sắm trang thiết bị phát thanh, truyền hình địa phương…Năm 2006, toàn Ngành tiến hành trên 14 nghìn cuộc thanh tra, phát hiện sai phạm trên 6.000 tỷ đồng, gần 6 triệu USD, hơn 11.000 ha đất Các cơ quan thanh tra đã kiến nghị thu hồi trên 3.500 tỷ đồng, trên 200 nghìn USD, kiến nghị xử lý hành chính gần 3000 trường hợp, kiến nghị cơ quan điều tra xử lý hàng chục vụ Năm 2007, toàn ngành đã triển khai gần 15 nghìn cuộc thanh tra, đã phát hiện vi phạm về tài chính trên 8.000 tỷ đồng, trên 1,2 triệu USD, gần 9.000 ha đất Các cơ quan thanh tra đã kiến nghị thu hồi trên 6000 tỷ đồng, gần 700.000 USD; kiến nghị xử

lý kỷ luật 234 tập thể, trên 2300 cá nhân; chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự trên 150 vụ

- Về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo: Những năm qua, tình hình khiếu nại, tố cáo có nhiều diễn biến phức tạp Nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo vượt cấp, kéo dài, có đông người tham gia Phần lớn các vụ việc khiếu nại liên quan đến đất đai, nhất là khiếu nại về bồi thường, giải phóng mặt bằng Thời gian qua, các cơ quan thanh tra đã có nhiều cố gắng trong việc tham mưu cho các cấp quản lý giải quyết khiếu nại, tố cáo Hàng năm các cơ quan Nhà nước tiếp hàng trăm nghìn lượt công dân đến khiếu nại, tố cáo; tiếp nhận và giải quyết hàng trăm nghìn lượt đơn thư khiếu nại, tố cáo Qua giải quyết khiếu nại, tố cáo đã kiến nghị thu hồi cho Nhà nước nhiều nghìn tỷ đồng và nhiều tài sản khác, mặt khác đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Thông qua việc tăng cường thanh tra trách nhiệm thực hiện Luật Khiếu nại, tố cáo, các cơ quan thanh tra nhà nước đã góp phần quan trọng trong việc chấn chỉnh và tăng cường trách nhiệm đối với công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở nhiều cơ quan Nhà nước

- Về công tác phòng, chống tham nhũng: Từ khi Luật phòng, chống tham nhũng được ban hành, ngành thanh tra xác định đây là một trong những nhiệm

vụ trọng tâm Cơ quan Thanh tra Chính phủ đã góp phần đáng kể trong xây dựng và hoàn thiện thể chế về phòng, chống tham nhũng: trình Quốc hội ban hành Luật phòng, chống tham nhũng và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống tham nhũng; trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật phòng, chống tham nhũng, Nghị định về minh bạch tài sản; ban hành các Thông tư và các văn bản thuộc thẩm quyền để hướng dẫn thi hành một số nội dung về phòng, chống tham nhũng Việc thanh tra, kiểm tra, đôn đốc các ngành, các địa phương trong việc triển khai thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng được đẩy mạnh và bước đầu đạt kết quả tích cực

Những kết quả trên đây cho thấy rõ vai trò của các tổ chức thanh tra nhà nước trong việc đấu tranh chống tiêu cực Kết quả thanh tra không những giúp các cơ quan quản lý nhà nước làm rõ những sai phạm cụ thể về mặt kinh tế và

xử lý các đối tượng có sai phạm mà công tác thanh tra còn góp phần quan trọng trong việc sửa đổi, bổ sung cơ chế chính sách cho phù hợp hơn với thực tiễn Hàng năm, thông qua công tác thanh tra, xét giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng, ngành thanh tra có các kiến nghị với Chính phủ, với Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chức năng nghiên cứu sửa đổi ngay những cơ chế, chính sách cụ thể mà qua công tác thanh tra đã thấy rõ là không còn phù hợp hoặc đã bộc lộ những sơ hở, bất cập

2 Những tồn tại và nguyên nhân

- Nhiều cuộc thanh tra kinh tế xã hội còn kéo dài, không đáp ứng được yêu cầu khẩn trương, kịp thời của công tác quản lý Không ít cuộc thanh tra có chất lượng chưa cao, kết luận thanh tra xác định chưa đủ rõ các hành vi tiêu cực, tham nhũng, kiến nghị chung chung, thiếu sức thuyết phục, việc nhận thức và áp dụng pháp luật trong kết luận và kiến nghị thanh tra trong nhiều trường hợp chưa đúng Công tác thanh tra công vụ chưa được chú trọng đúng mức

Công tác xử lý sau thanh tra trong thời gian qua chưa đạt hiệu quả cao Nhiều vụ việc đã được kết luận, kiến nghị rõ ràng nhưng đối tượng thanh tra không chấp hành nghiêm, nhất là việc xử lý các sai phạm về kinh tế còn chậm

và không triệt để Tình trạng này làm ảnh hưởng không tốt đến hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra nói riêng, công tác quản lý Nhà nước nói chung và làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật

- Đối với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo:Nhiều vụ việc khiếu kiện chậm được giải quyết hoặc giải quyết không triệt để dẫn đến khiếu kiện kéo dài

và tăng thêm tính phức tạp của vụ việc Sự phối hợp giữa các cấp, các ngành trong giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân thiếu chặt chẽ, thậm chí còn tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong giải quyết khiếu nại, tố cáo Quá trình giải quyết trong nhiều vụ việc nặng về hành chính mệnh lệnh, chưa chú trọng đối thoại với dân; kỷ cương, kỷ luật hành chính trong giải quyết khiếu nại, tố cáo ở một số nơi chưa nghiêm, thậm chí có nơi còn có tình trạng bao che cho cấp dưới hoặc không kiên quyết xử lý những người có vi phạm

- Công tác phòng, chống tham nhũng chưa đạt được hiệu quả cao, một số ngành, địa phương chưa chủ động phòng ngừa tham nhũng, chưa phát huy vai trò trách nhiệm của người đứng đầu trong việc phát hiện và chống tham nhũng

2.2 Nguyên nhân tồn tại:

- Hệ thống pháp luật của nước ta nói chung còn nhiều bất cập dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng pháp luật khi thực hiện thanh tra, kiểm tra Một số văn bản pháp luật chất lượng thấp, thiếu rõ ràng dẫn đến việc hiểu và vận dụng khác nhau giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội và khó cho cơ quan thanh tra khi kết luận, kiến nghị đối với những vấn đề có liên quan

- Luật thanh tra được thông qua đã tạo cơ sở pháp lý cho các cơ quan thanh tra nhà nước đổi mới, kiện toàn về tổ chức và hoạt động Tuy nhiên, quy định hiện nay về công tác thanh tra còn nhiều bất cập Mối quan hệ giữa các cơ quan thanh tra trong hệ thống như quy định hiện nay, là khá lỏng lẻo, khó đảm bảo tính độc lập tương đối trong hoạt động Quy định về hoạt động thanh tra chuyên ngành hiện nay chưa đầy đủ, chưa đáp ứng được yêu cầu từ thực tiễn quản lý Thiếu các chế tài đảm bảo tính nghiêm túc của các tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện các kết luận, kiến nghị thanh tra

- Các quy định pháp luật về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng hiện nay còn nhiều bất cập, nhất là các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chuyên trách chống tham nhũng chưa được quy định rõ ràng, thiếu

các biện pháp để các cơ quan thanh tra chủ động thực hiện việc chống tham nhũng

- Đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, thiếu những người được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về các lĩnh vực có liên quan đến hoạt động của ngành và có kinh nghiệm công tác lâu năm trong ngành thanh tra Chương trình, nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng của ngành thanh tra hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu chuyên môn, nghiệp vụ mà thực

tế đòi hỏi đối với đội ngũ cán bộ thanh tra

- Chính sách đãi ngộ và phương tiện làm việc của đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra trong sạch, giỏi chuyên môn, nghiệp vụ và không bị tụt hậu trong việc sử dụng những phương tiện làm việc hiện đại để thực hiện nhiệm vụ

III/ ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI CÔNG TÁC THANH TRA ĐÁP ỨNG TỐT HƠN CÁC YÊU CẦU CỦA QUẢN LÝ VÀ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1 Định hướng đổi mới công tác thanh tra nói chung

Định hướng phát triển đất nước trong những năm tới đã được xác định trong nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước Các nội dung lớn là: kiên trì việc xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; tiếp tục thực hiện việc hội nhập sâu vào nền kinh tế quốc tế; tạo bước đột phá về xây dựng kết cấu hạ tầng, chuyển dịch đồng bộ cơ cấu và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, nâng cao hiệu quả và tính bền vững của sự phát triển; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức, tạo nền tảng để đưa nước ta cơ bản thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020; phát huy mọi tiềm năng và nguồn lực đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế; đẩy mạnh cải cách hành chính, thực hiện dân chủ trên mọi lĩnh vực, giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật, chế độ công vụ; tổ chức thực hiện có hiệu quả pháp luật về phòng, chống tham nhũng và về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí…

Để thực hiện được những mục tiêu trên, đòi hỏi sự đổi mới về tổ chức, hoạt động của cả bộ máy nhà nước, trong đó có yêu cầu về đổi mới công tác thanh tra Như đã phân tích ở trên, thanh tra luôn là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước Thanh tra phải gắn liền với quản lý và phải phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ quản lý trong từng giai đoạn cụ thể Việc đổi mới công tác thanh tra phải được tiến hành đồng bộ trên các phương diện: tổ chức, bộ máy, phương thức hoạt động và đội ngũ cán bộ, công chức thanh tra Bộ máy các cơ quan thanh tra phải được tinh giản, gọn nhẹ, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của các

cơ quan trong hệ thống thanh tra, khắc phục sự chồng chéo, trùng lắp trong hoạt động giữa các cơ quan trong hệ thống thanh tra và giữa các cơ quan thanh tra với các cơ quan chức năng khác Hoạt động thanh tra phải được tiến hành kịp thời, nhanh gọn, có trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng được yêu cầu của công tác quản lý và không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ

chức, cá nhân được thanh tra Đội ngũ cán bộ thanh tra phải đảm bảo đủ về số lượng, đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, có chính sách đãi ngộ thích đáng và được trang bị đầy đủ phương tiện làm việc cần thiết

2 Định hướng đổi mới vị trí, vai trò, chức năng, tổ chức, hoạt động của ngành thanh tra

- Về vị trí: Tiếp tục khẳng định các cơ quan thanh tra thuộc hệ thống hành

chính nhà nước, chịu sự chỉ đạo trực tiếp của cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp, đồng thời chịu sự chỉ đạo về công tác, tổ chức, nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ và cơ quan thanh tra nhà nước cấp trên

- Về vai trò: Thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước Hoạt

động thanh tra là khâu không thể thiếu được của hoạt động quản lý nhà nước Các cơ quan thanh tra trở thành công cụ hữu hiệu phục vụ yêu cầu quản lý vĩ

mô, toàn diện trong phạm vi cả nước của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Các

cơ quan thanh tra có vai trò quan trọng giúp thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành chính sách, pháp luật, nhiệm vụ được giao, đồng thời giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm phát sinh từ cơ sở

- Về chức năng, nhiệm vụ: Các cơ quan thanh tra nhà nước có chức năng quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra, giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng

Các cơ quan thanh tra đổi mới theo hướng tập trung thực hiện chức năng giám sát hành chính, thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng Thông qua hoạt động thanh tra nhằm nâng cao trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước các cấp trong việc thực thi nhiệm vụ, công vụ; xác định trách nhiệm của các cấp, các ngành khi để xảy ra các sai phạm Đồng thời, qua công tác thanh tra để phát hiện sơ hở trong quy định pháp luật, yếu kém trong quản lý để có kiến nghị sửa đổi, bổ sung, khắc phục Các cơ quan thanh tra theo cấp hành chính tập trung vào việc giám sát, thanh tra việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức (thanh tra công vụ) Các cơ quan thanh tra ngành, lĩnh vực tập trung vào việc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đối với tổ chức, cá nhân trong

xã hội, đồng thời đẩy mạnh việc thanh tra các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ

- Về tổ chức: Tăng cường mối quan hệ giữa các cơ quan thanh tra trong hệ

thống để bảo đảm tính độc lập tương đối của cơ quan thanh tra đối với cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp theo hướng: Cơ quan thanh tra cấp trên có nhiệm vụ chỉ đạo, hướng dẫn cơ quan thanh tra cấp dưới về tổ chức, công tác, nghiệp vụ

Cụ thể là các việc:

+ Chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc việc xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch thanh tra của cơ quan thanh tra cấp dưới, giải quyết việc

chồng chéo, trùng lắp trong chương trình, kế hoạch và trong hoạt động thanh tra của cơ quan thanh tra cấp dưới;

+ Chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra đối với cơ quan thanh tra cấp dưới;

+ Làm đầu mối trong việc theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra;

+ Thống nhất với thủ trưởng cơ quan quản lý cấp dưới về cơ cấu tổ chức, biên chế, chế độ, chính sách đối với cơ quan thanh tra cấp dưới, trong việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức, thuyên chuyển công tác đối với cán bộ lãnh đạo, thanh tra viên của cơ quan thanh tra cấp dưới

+ Tăng cường mối quan hệ giữa các cơ quan trong hệ thống thanh tra thông qua việc hướng dẫn của cơ quan thanh tra cấp trên với thanh tra cấp dưới

về tổ chức, công tác, nghiệp vụ, đào tạo chuyên môn và thông qua các quy định

về tiêu chuẩn cán bộ, tiêu chuẩn nghiệp vụ đối với các chức danh cán bộ, công chức trong cơ quan thanh tra

+ Kiện toàn tổ chức đối với các cơ quan thanh tra bộ, ngành theo hướng ghi nhận có thanh tra Cục, Tổng cục ở một số bộ, ngành có tính đặc thù

- Về hoạt động thanh tra: Bổ sung chức năng và xây dựng quy trình giám

sát hành chính cho các cơ quan thanh tra nhà nước, theo hướng các đối tượng bị quản lý thường xuyên chịu sự theo dõi, giám sát của cơ quan thanh tra Thông qua hoạt động giám sát, cơ quan thanh tra thường xuyên cảnh báo cho đối tượng

bị quản lý các dấu hiệu vi phạm pháp luật, các dấu hiệu chưa làm hết trách nhiệm trong hoạt động công quyền của cơ quan nhà nước, trong thực hiện trách nhiệm của cán bộ, công chức

Tăng cường tính hệ thống và tính độc lập tương đối của các cơ quan thanh tra nhà nước theo hướng: cơ quan thanh tra cấp trên hướng dẫn và tổ chức kiểm tra cơ quan thanh tra cấp dưới trong việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra; trao quyền chủ động cho người đứng đầu cơ quan thanh tra trong việc ra quyết định thanh tra đột xuất và ra quyết định thanh tra theo chương trình, kế hoạch thanh tra đã được phê duyệt; bổ sung thêm quy định đối với hoạt động của thanh tra viên chuyên ngành khi tiến hành thanh tra độc lập Bổ sung nhiệm

vụ, quyền hạn của đoàn viên đoàn thanh tra, Trưởng đoàn thanh tra khi thực hiện nhiệm vụ, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra./

*

* * TÀI LIỆU THAM KHẢO 1/ Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, X Đảng cộng sản Việt Nam

2/ Nghị quyết số 56/2006/QH 11 của Quốc hội khó XI về kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2006-2010

3/ Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X và Nghị quyết của Quốc hội khoá XI về kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2006-2010

5/ Báo cáo công tác ngành thanh tra các năm từ 2002-2007

6/ Văn kiện chương trình “Tăng cường năng lực tổng thể ngành Thanh tra đến năm 2010”

7/ Luật thanh tra năm 2004 và các văn bản hướng dẫn thi hành

8/ Luật Khiếu nại, Tố cáo (bổ sung, sửa đổi năm 2005) và các văn bản hướng dẫn thi hành

9/ Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành

Chuyên đề 4 KHÁI NIỆM, VỊ TRÍ VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CÔNG TÁC THANH TRA

ThS Nguyễn Tuấn Khanh Phòng Nghiên cứu, Viện KHTT

I Mở đầu

Ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hoà được ra đời, ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt – tiền thân của ngành Thanh tra Hơn 63 năm qua, ngành Thanh tra đã khẳng định được vị trí, vai trò và tầm quan trọng của mình trong quá trình hoạt động và góp phần xây dựng, hoàn thiện bộ máy Nhà nước Trong suốt quá trình đó, tuỳ thuộc và thời điểm và tình tình chính trị, kinh tế, xã hội của từng giai đoạn mà tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra đều có sự thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước

Trong bối cảnh đổi mới nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong điều kiện hiện nay, một lần nữa, yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết Để thực hiện công việc đó một cách có hiệu quả, chất lượng, đòi hỏi đầu tiên là phải nghiên cứu một cách tổng quát những vấn đề cơ bản nhất về tổ chức và hoạt động thanh tra Một trong những việc làm đầu tiên của công việc này là xác định lại khái niệm hoạt động thanh tra, vị trí, vai trò và những đặc điểm cơ bản của công tác thanh tra Đây là cơ sở lý luận đầu tiên đề tiến hành những công việc nghiên cứu

để đối mới tổ chức và hoạt động thanh tra sau đó

II Một số vấn đề về khái niệm, vị trí vai trò và đặc điểm của công tác thanh tra

1 Khái niệm về tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra

Tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra là vấn đề mà đến nay vẫn còn nhiều tranh luận khoa học Trên bình diện chung, vấn đề đặc biệt quan trọng cho hoạt động của mỗi cơ quan, tổ chức, đơn vị là việc thiết kế tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ để phục vụ cho công tác quản lý Có thể thấy rằng bất cứ hoạt động của cơ quan nhà nước nào thì điều quan trọng đầu tiên là xây dựng được cấu trúc bộ máy của nó Nếu tổ chức bộ máy hoàn chỉnh và khoa học thì hoạt động của nó sẽ có hiệu quả và ngược lại Điều này được V.I.Lênin khẳng định: “Nếu cho tôi một tổ chức thì tôi sẽ làm đảo lộn nước Nga”

Như vậy, tổ chức là vấn đề quan trọng liên quan đến hoạt động của các cơ quan nhà nước và việc xây dựng tổ chức là nhiệm vụ quan trọng để phục vụ cho công tác quản lý nhà nước Đề cập đến tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra thì cần tiếp cận từ góc độ chung nhất về tổ chức, trước hết cần trả lời các câu

hỏi: tổ chức là gì? tổ chức bao gồm những nội dung gì?, từ đó xác định vai trò

và vị trí của nó trong tổng thể tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước

Có thể nói tổ chức là công việc cần thiết và quan trong đầu tiên để tạo điều kiện cho hoạt động của cơ quan, bộ phận và là vấn đề khó nhất trong quá trình hoạt động của bất cứ một cơ quan nào Hiểu một cách chung nhất, tổ chức là một tập hợp gồm từ hai người trở lên kết hợp với nhau theo một cách thức nhất định nhằm thực hiện một hay nhiều mục tiêu chung Để mọi người có thể làm việc chung với nhau một cách có hiệu quả và hoàn thành được mục tiêu đã định

ra thì cần phải thiết lập và duy trì một cơ cấu nhất định, trong đó xác định chính xác các bộ phận và vị trí công việc (nhiệm vụ, thẩm quyền) của mỗi bộ phận đó Chính vì vậy, việc duy trì một hệ thống các bộ phận, chức vụ với các chức năng, nhiệm vụ nhất định được gọi là chức năng tổ chức trong quản lý

Như vậy, nhiệm vụ của nhà lãnh đạo hay của công tác tổ chức chính là thiết

kế một cơ cấu tổ chức thích hợp để liên kết các hoạt động của các cá nhân, bộ phận với nhau Việc liên kết các hoạt động của các các nhân và bộ phận muốn đạt yêu cầu mong muốn và có hiệu quả thì phải theo những cách thức và mục tiêu nhật định Đó là phải liên kết được các mục tiêu của tổ chức, chỉ rõ được cách thức phân công nhiệm vụ giữa các bộ phận và qua đó xác đinh được cấu trúc các bộ phận có thể hoàn thành nhiệm vụ đó, xác định được mối quan hệ của các công việc và hoạt động chủ yếu của tổ chức do các bộ phận thực hiện

Xét từ góc độ hoạt động thì công tác tổ chức là việc nhóm các hoạt động cần thiết để thực hiện một mục tiêu của tổ chức và giao hoạt động đó cho một bộ phận với một thẩm quyền được xác định thực hiện và tạo mối liên hệ giữa các

bộ phận đó Do vậy, khi đề cập đến công tác tổ chức thì việc phân cấp thẩm quyền là vô cùng quan trọng và phải xuất phát từ nhiệm vụ cụ thể của các bộ phận được giao nhiệm vụ và phân công thẩm quyền để tránh hiện tượng nhiệm

vụ đơn giản nhưng được trao thẩm quyền lớn và ngược lại Tuy nhiên, trên thực

tế thì việc phân tích nhiệm vụ thường là vấn đề khó và phức tạp, thường bị tác động bởi các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến việc xác định thẩm quyền không đảm bảo tương ứng với chức năng và nhiệm vụ, do đó các mục tiêu của tổ chức và hoạt động không đạt được như mong muốn

Từ những phân tích trên đây có thể hiểu tổ chức của cơ quan hành chính

là việc thiết lập và duy trì các bộ phận, chức vụ trong một cơ quan và liên kết các bộ phận, chức vụ này với nhau để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đó

Trong thực tế tổ chức thường được phân thành hai loại chính thức và không chính thức Tổ chức chính thức là tổ chức được hình thành trên cơ sở các quyết định chính thức của người có thẩm quyền, chẳng hạn một cơ quan được hình thành trên quyết định của cơ quan cấp trên có thẩm quyền như quyết định phân công thẩm quyền, quyết định bổ nhiệm cán bộ, giao phụ trách công việc…

Tổ chức không chính thức là những tổ chức hình thành tự phát trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và giao tiếp giữa con người với nhau hoặc nó phản ánh nhu cầu lợi ích riêng của cá nhân với nhau

Việc phân định thẩm quyền trong tổ chức không chính thức không được thực hiện bằng một quyết định và do tự thoả thuận với nhau do đó nguồn gốc quyền lực trong tổ chức này không phải là thẩm quyền được trao cho người lãnh đạo thông qua việc bổ nhiệm mà bằng uy tín là chủ yếu Vì vậy, một người lãnh đạo trong tổ chức không chính thức chỉ có thể thực hiện thẩm quyền của mình

do các thành viên thừa nhận

Cơ cấu của tổ chức chính là hình thức tồn tại của tổ chức, biểu hiện qua việc sắp xếp các bộ phận cấu thành theo một trật tự nhất định và xác lập mối quan hệ qua lại giữa chúng với nhau Việc xác định cơ cấu của tổ chức của mỗi

cơ quan chính là việc thiết lập các bộ phận và liên kết chúng lại với nhau thành một hệ thống Đây là bước quan trọng của công tác tổ chức nhằm làm cho cơ cấu của tổ chức tương ứng với chức năng nhiệm vụ mà nó đảm nhiệm Chính vì vậy, việc mô tả chi tiết các chức năng nhiệm vụ của tổ chức và cách thức thực hiện các chức năng đó là điều quan trọng và có ý nghĩa quyết định Một cơ cấu được xác lập lên luôn gắn với mục đích chỉ rõ cá nhân hay đơn vị, bộ phận nào

sẽ làm gì và ai là người chịu trách nhiệm chính về kết quả của những hoạt động

đó Xác định được điều đó là nhằm loại bỏ những cản trở không cần thiết trong quá trình phân công nhiệm vụ và liên kết các hoạt động cũng như để thực hiện việc thông tin chính xác và thuận tiện

Song song với việc xác định cơ cấu của tổ chức là việc phân tầng quản lý

để đảm bảo tránh chồng chéo và khó thực hiện các chức năng phực tạp của một

tổ chức Tuy nhiên, việc phân tầng tổ chức cũng là một vấn đề khó và rất quan trọng nếu không khoa học thì sẽ dẫn đến việc đơn giản hoá, tản quyền trong quá trình điều hành của tổ chức

Trong việc phân tầng quản lý, yếu tố quan trọng cần chú ý là tầm quản lý Tầm quản lý chính là khả năng quản lý của một tổ chức hay các nhân trong quá trình quản lý Tầm quản lý có thể chịu tác động của nhiều yếu tố, trong đó đáng chú ý là các yếu tố sau:

+ Trình độ của cấp dưới;

+ Sự minh bạch trong phân định quyền lực;

+ Sự rõ ràng trong các kế hoạch;

+ Đặc điểm riêng của tổ chức

Tóm lại, vấn đề tổ chức và hoạt động của một tổ chức hay cơ quan là vấn

đề quan trọng liên quan chặt chẽ đến thành công hay thất bại khi triển khai nhiệm vụ Trước hết phải hiểu những vấn đề cơ bản của tổ chức và hoạt động của nó để trong quá trình triển khai chức năng không xảy ra sai sót và làm cho hoạt động của cơ quan cơ hiệu quả hơn ngày càng nâng cao tính hiệu lực hiệu quả của bộ máy các cơ quan hành chính nhà nước Hệ thống của các cơ quan thanh tra cũng nằm trong tổng thể hoạt động nói chung đó và chịu sự tác động của các qui luật chung Để làm cho các cơ quan thanh tra hoạt động có hiệu lực thì phải nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của nó cả trên phương diện lý thuyết và thực tiễn mới có cơ sở để đổi mới về tổ chức và hoạt động nhằm tạo ra