SKKN vận dụng phương pháp dạy học theo góc vào dạy học chủ đề tuần hoàn máu ở động vật sinh học 11 – THPT, nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài Vận dụng phương pháp dạy học theo góc vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” Sinh học 11 – THPT, nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học s

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài

Vận dụng phương pháp dạy học theo góc vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” Sinh học 11 – THPT, nhằm phát triển năng lực

tự chủ và tự học cho học sinh

Đồng tác giả: Nguyễn Minh Hà + Nguyễn Thị Duyên

Trường THPT Đô Lương 2

Lĩnh vực: Sinh học

Nghệ An, tháng 04 năm 2022

1 Lý do chọn đề tài 1

6 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu của đề tài 3

Chương 1 – Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn sử dụng DHTG trong

dạy học nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh 3

1.2.1.4 Yếu tố đảm bảo dạy học theo góc có hiệu quả 8

1.3.1 Thực trạng dạy học vận dụng DHTG nhằm phát triển năng lực tự

chủ và tự học ở một số trường THPT trên địa bàn

10

2.1.1 Cấu trúc nội dung chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” 14

2.1.2 Chuẩn kiến thức kĩ năng chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”l 14

2.2 Thiết kế các hoạt động học theo góc trong dạy học chủ đề “Tuần

2.3 Quy trình tổ chức dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

bằng phương pháp dạy học theo góc nhằm phát huy năng lực tự chủ

và tự học

20

2.3.2 Thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vât” 21

2.3.3 Tổ chức DHTG chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” 28

3.1 Thực nghiệm dạy học chủ đê “Tuần hoàn máu ở động vật” 40

3.1.5.2 Kết quả thông qua thống kê các biểu hiện của năng lực tự chủ và

tự học

42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN

TT Cụm từ viết tắt Các chữ đầy đủ của cụm từ viết tắt

1 PP DHTG Phương pháp dạy học theo góc

PHẦN I- ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ theo xu thế giáo dục toàn cầu, ngành giáo dục Việt Nam có nhiều đổi mới, đặc biệt đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực có một vai trò hết sức quan trọng Theo đó người giáo viên cần phải thay đổi tư duy về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học Trong Nghị quyết số 29-NQ/TW - Hội nghị Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản,

toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp

dạy học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực chủ động và vận dụng kiến thức kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực” Để thực

hiện tốt mục tiêu cần phải có nhận thức đúng đắn đổi mới phương pháp dạy học theo hướng trên

Phương pháp dạy học theo góc (DHTG) là một trong những phương pháp dạy học hiện đại nhằm đáp ứng mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, phát huy tính tích cực, chủ động, tăng tính tự giác tích cực cho người học, được ứng dụng rộng rãi nhiều quốc gia trên thế giới đã nhận được phản hồi tích cực từ người học Ở Việt Nam trong những năm gần đây DHTG được sử dụng trong dạy học đang được các nhà giáo dục quan tâm Tuy nhiên vẫn chưa được vận dụng rộng rãi trong dạy học

Quá trình nghiên cứu chương trình và thực tiễn cho thấy, môn sinh học 11 tập trung đi sâu vào một lĩnh vực tương đối khó nhưng lí thú của sinh học đó là Sinh học cơ thể thực vật và động vật Vì vậy đòi hỏi người học phải có ý thức chủ động tự học, đào sâu tìm tòi kiến thức Để khơi dậy tính tích cực chiếm lĩnh tri thức môn học và niềm tin khoa học cho các em thì việc phát triển năng lực tự chủ

và tự học cho học sinh thông qua cải tiến, đổi mới các phương pháp dạy học là hết sức cần thiết Với những ưu điểm nổi bật của DHTG qua thực tiễn đổi mới các hoạt động học tập theo hướng phát triển năng lực tự chủ và tự học môn Sinh học ở đơn vị công tác đã đạt được kết quả nhất định, với những lí do trên chúng tôi chọn

đề tài: Vận dụng phương pháp dạy học theo góc vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” Sinh học 11 – THPT, nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh Với mong muốn góp phần làm phong phú phương pháp dạy học

Sinh học trong xu thế dạy học phát triển năng lực cho người học đáp ứng mục tiêu

giáo dục và đổi mới PPDH hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đi sâu vào việc sử dụng phương pháp dạy học theo góc

vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” Sinh học 11 - THPT, nhằm phát

triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Sinh học ở trường THPT

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp DHTG, các hình thức tổ chức và quy trình vận dụng DHTG trong dạy học Sinh học trường THPT

- Khảo sát, nghiên cứu, đánh giá về thực trạng vận dụng DHTG nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh trong môn Sinh học ở các trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương

- Phân tích cấu trúc nội dung “Tuần hoàn máu ở động vật” Sinh học 11, đề xuất

những nội dung vận dụng DHTG

- Vận dụng DHTG vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

- Thực nghiệm sư phạm sử dụng quy trình DHTG vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn

máu ở động vật” Sinh học 11, để kiểm chứng giả thuyết hiệu quả của đề tài và có

thể áp dụng dạy học môn sinh học ở trường THPT Từ đó đề xuất một số giải pháp

để nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp DHTG

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp DHTG trong hoạt động dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động

vật” Sinh học 11, nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh THPT

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp dạy

học theo góc để đề xuất quy trình tổ chức dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”- Sinh học 11 (Bài 18, bài 19, bài 21)

- Không gian nghiên cứu: Đề tài được triển khai nghiên cứu cho học sinh khối 11

tại các trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An

- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu trong 2 năm học 2020 -2021 và 2021 - 2022

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài chúng tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa, các thông tin, các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước và các tài liệu có liên quan đến đề tài nhằm thiết lập cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu

+ Nghiên cứu lý luận về chủ đề dạy học, phương pháp dạy học theo góc để phát triển năng lực tự chủ, tự học

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra theo bảng hỏi nhằm tìm hiểu thực trạng vận dụng DHTG trong dạy học môn Sinh học ở trường THPT

+ Phương pháp quan sát các hoạt động của giáo viên, học sinh trong các giờ học, điều kiện dạy và học của giáo viên và học sinh

+ Phương pháp phỏng vấn giáo viên và học sinh, các nhà quản lý giáo dục … nhằm có được những thông tin về DHTG, làm sáng tỏ những nhận định khách quan của kết quả nghiên cứu

+ Nghiên cứu các sản phẩm của giáo viên và học sinh (kế hoạch bài học, phiếu học tập, )

+ Phương pháp thống kê toán học sử dụng để tính toán các tham số đặc trưng, so sánh kết quả thực nghiệm

6 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu của đề tài

+ Đề ra một số giải pháp trong việc nâng cao hiệu quả vận dụng DHTG

+ Thông qua nội dung đề tài đóng góp thêm tài liệu tham khảo với các bạn đồng nghiệp giảng dạy bộ môn Sinh học nói chung về đổi mới PPDH nhằm phát huy năng lực tự chủ và tự học cho học sinh hiện nay

PHẦN II - NỘI DUNG Chương 1 - Cơ sở lí luận và thực tiễn sử dụng DHTG trong dạy học nhằm phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Trên thế giới

Trên thế giới đã có các công trình nghiên cứu về phong cách học tập (PCHT) ví như quan điểm Antonie de La Garandlie về thói quen hoạt động trí óc của con người ảnh hưởng đến hoạt động học tập Theo Kolb.D.A cho rằng có 4 phong cách học tập chủ yếu là học qua kinh nghiệm; học qua quan sát, phản ánh; học qua tóm tắt phân tích lý thuyết; học qua thử nghiệm trải nghiệm hoạt động Các quan điểm dạy học nêu trên được triển khai trong dạy học theo góc (DHTG) sẽ phát huy được năng lực học tập cũng như đáp ứng được sự khác biệt của HS Các quan điểm này được các nước châu Âu (trong đó có Bỉ) triển khai mạnh mẽ và có hiệu quả tốt

Mô hình DHTG có xuất xứ từ đại học Công giáo Leuven, vương quốc Bỉ, cho thấy dạy học đáp ứng nhu cầu sở thích cá nhân người học, cách đánh giá năng lực người học trong lớp học nhằm giúp học sinh học sâu, thoải mái và bền vững

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, Dự án Việt – Bỉ triển khai PPDH cho 14 tỉnh thành phía Bắc chia làm 2 pha, ở pha 2 thì DHTG là một trong 3 PPDH hiện đại (DHTG, dạy học theo trạm, dạy học dự án) được đẩy mạnh thực hiện ở dự án

Các công trình nghiên cứu Nguyễn Lăng Bình, Đỗ Hương Trà, Nguyễn Phương Hồng, Cao Thị Thặng (2010), Dạy học tích cực - Một số kĩ thuật và PPDH, NXBĐHSP Hà Nội Tài liệu đã đưa ra khái niệm, quy trình thực hiện, đánh giá giờ học Cũng thời điểm đó Nguyễn Tuyết Nga (2010), Modul phương pháp dạy học theo góc, dự án VVOB, Bộ Giáo dục & Đào tạo

Ngoài ra đã có một số công trình nghiên cứu PP DHTG Các nghiên cứu

đó thể hiện trong các bài báo tạp chí khoa học, luận văn tốt nghiệp, luận văn Thạc sĩ:

Đỗ Thị Quỳnh Mai, Đặng Thị Oanh, Hoàng Thị Kim Liên, Bước đầu

nghiên cứu và vận dụng phương pháp Dạy học theo góc trong môn hóa học ở trường THPT (phần phi kim hóa học 10 nâng cao, 2011

Phùng Việt Hải, Đỗ Hương Trà, Bồi dưỡng năng lực vận dụng phương

pháp thực nghiệm trong dạy học Vật lí qua việc tổ chức dạy học theo góc - một hiệu quả kép trong quá trình đào tạo sinh viên, 2014

Phùng Việt Hải, Đỗ Hương Trà, Dạy học theo góc kiểu khác nội dung

kiến thức, khác phong cách học, 2014

Nguyễn Thị Kim Anh, Vận dụng dạy học theo góc trong dạy học sinh học

nhằm phát triển năng lực học sinh, 2015

Phan Thanh Hội, Nguyễn Thanh Dung, Vận dụng dạy học theo góc để

dạy học chương “Cảm ứng” - Sinh học 11, 2018

Trần Thị Mai Lan, Đinh Quang Báo, Vận dụng dạy học theo góc để dạy

học chủ đề vật chất và năng lượng trong môn khoa học lớp 4, 2021

Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đây đã xây dựng khá đầy đủ

cơ sở lí luận của PP DHTG, được vận dụng đa dạng ở các cấp học Tuy nhiên

để mang lại hiệu quả cao cần phải nghiên cứu nhiều hơn nữa, tạo nhiều bài học kinh nghiệm trong thực tiễn dạy học đáp ứng mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới

1.2 Cơ sở lí luận

1.2.1 Dạy học theo góc

1.2.1.1 Khái niệm và vai trò của dạy học theo góc

a Khái niệm dạy học theo góc

Dạy học theo góc có thuật ngữ là “teaching/learning in corners” - học theo góc, làm việc theo góc hay theo khu vực DHTG là phương pháp dạy học mà trong

đó giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện cùng 1 nhiệm vụ hoặc thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể các (góc) trong không gian lớp học đảm bảo học sinh học sâu

Theo Nguyễn Lăng Bình và cộng sự (2009), DHTG là một kiểu tổ chức dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập

Theo Nguyễn Tuyết Mai (2010), học theo góc là phương pháp học mà trong

đó giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí

cụ thể trong không gian lớp học đảm bảo cho học sinh học sâu và hiệu quả

Theo Đỗ Hương Trà (2011), học theo góc là mô hình dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập theo các phong cách học tập khác nhau

Cho thấy để DHTG thì người dạy cần tạo ra một môi trường học tập với cấu trúc xác định cụ thể để thúc đẩy học sinh chủ động tích cực chiếm lĩnh tri thức

b Vai trò của dạy học theo góc

Khi học học theo góc học sinh được học tập theo phong cách học tập của mình, sẽ là người chủ động trực tiếp tham gia hoạt động kiến tạo tri thức chứ không tiếp thu thụ động; Chủ động trong hoạt động nhận thức của mình bằng cách chủ động lựa chọn góc xuất phát, có thể hoạt động tư duy độc lập hoặc thảo luận trong nhóm để tìm ra kiến thức; Trình bày kiến thức mới do mình (nhóm) tìm ra; Tham gia vào hoạt động đánh giá kết quả của các nhóm khác và tự đánh giá bản thân Như vậy trong DHTG, học sinh chuyển từ tiếp thu thụ động sang vai trò chủ động trong hoạt động kiến tạo kiến thức đồng thời tham gia vào hoạt động đánh giá

và tự đánh giá Điều này đã tạo cho các em một tâm thế thoải mái để lĩnh hội kiến thức mới thông qua sự hướng dẫn của giáo viên tại nhiệm vụ các góc, học sinh

phát triển các năng lực

1.2.1.2 Một số hình thức dạy học theo góc

- Dạy học theo góc theo phong cách học tập: Tại các góc sẽ có tư liệu và

hướng dẫn nhiệm vụ học tập để học sinh nghiên cứu nội dung học tập theo phong cách khác nhau như (Trải nghiệm, quan sát, phân tích, áp dụng) Có thể thực hiện mỗi nhóm học sinh làm việc tại mỗi góc đã lựa chọn hoặc luân chuyển vị trí mỗi nhóm tới các góc lần lượt để thực hiện nhiệm vụ, tùy thuộc nội dung bài học để giáo viên thiết kế hoạt động học tập sao cho hiệu quả nhất Theo cách này thường thiết kế 4 góc như sau:

+ Góc trải nghiệm: HS tiến hành các thao tác thực nghiệm để thu thập sô liệu, khái quát xây dựng kiến thức mới

+ Góc quan sát: HS quan sát kênh hình, mô hình, vi deo để hình thành kiến thức mới

+ Góc phân tích: HS nghiên cứu tài liệu sách giáo khoa, tài liệu tham khảo

để phân tích, kết luận thu nhận kiến thức

+ Góc vận dụng: HS vận dụng kiến thức, kỹ năng đã biết thông qua thông qua các thao tác tư duy để hình thành kiến thức mới Với học sinh chọn góc áp dụng là góc xuất phát thì có hỗ trợ bản tài liệu trợ giúp Hoặc nếu tiến hành ở 3 góc trên xong nhiệm vụ để lĩnh hội kiến thức mới thì tạo thành nhóm mảnh ghép ở góc áp dụng này, sau đó sẽ áp dụng kiến thức vừa lĩnh hội để giải các bài tập hoặc giải quyết vấn đề liên quan đến thực tiễn cuộc sống

- Dạy học theo góc theo dạng hoạt động khác nhau: Tại các góc học sinh

nghiên cứu nội dung để đạt được mục tiêu học tập theo các hình thức khác nhau như: góc sáng tạo, góc vẽ, góc đọc - kể, góc thảo luận

- Dạy học theo góc hỗn hợp: Tổ chức các góc học tập theo tích hợp nội dung

hoặc chủ đề các môn học HS được chọn các góc theo sở thích và tương đối chủ động độc lập trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập, vì vậy các em được thay đổi trạng thái hoạt động qua các nhóm để lĩnh hội kiến thức mới nên sẽ hứng thú học tập với một tâm thế thoải mái hơn

- Dạy học theo hình thức hội thảo học tập: Đây là loại hình đặc biệt của

học theo góc, nó là một giai đoạn độc lập về mặt thời gian để HS lựa chọn các hoạt động và tư liệu học tập, không gian làm việc và đôi khi có cả những khách mời đặc biệt để đưa ra những hướng dẫn, gợi ý, thông tin mang tính chuyên môn … “Hội thảo học tập” sẽ đạt được hiệu quả cao nhất khi được tổ chức chung giữa các lớp và các nhóm HS đồng đẳng Qua “Hội thảo học tập” sẽ giúp

HS phát triển các kĩ năng xã hội, mang lại động lực hành động tích cực cho cả

HS và GV

1.2.1.3 Quy trình dạy học theo góc

Dựa trên nghiên cứu của Nguyễn Lăng Bình (2010), Phan Thị Thanh Hội (2018) , Đinh Quang Báo (2020), xác định quy trình dạy học theo góc gồm 4 bước như sau:

- Bước 1: Phân tích mục tiêu, cấu trúc nội dung chương và xác định nội dung có thể tổ chức hoạt động theo góc (Thông qua phân tích mục tiêu, cấu trúc

của chương để xác đinh nội dung, bài học có thể thực hiện bằng PP DHTG, đồng thời cũng xác định được phong cách học tập phù hợp với từng nội dung của bài học đó)

- Bước 2: Thiết kế các hoạt động theo góc

+ Xác định mục tiêu bài học: Xác định kiến thức, năng lực, phẩm chất cho toàn bài và xác định mục tiêu từng góc học tập

+Xác định phương pháp hay kĩ thuật dạy học: DHTG là chủ yếu nhưng cũng cần một số phương pháp khác phù hợp đã được sử dụng như: Phương pháp thí nghiệm, học tập hợp tác theo nhóm Kĩ thuật dạy học bao gồm: khăn trải bàn, sơ

đồ tư duy, mảnh ghép,

+ Xác định phương tiện dạy học: GV cần chuẩn bị thiết bị, phương tiện và

đồ dùng dạy học ở mỗi góc tạo điều kiện để học sinh tiến hành các hoạt động nhằm đạt mục tiêu dạy học

+ Xác định tên mỗi góc và thiết kế nhiệm vụ mỗi góc: Căn cứ vào nội dung bài học và điều kiện thực tế, GV có thể tổ chức thành 3 hoặc 4 góc GV có thể thiết

kế các góc với các nhiệm vụ khác nhau về cùng một nội dung kiến thức Nếu thiết

kế theo cách này, mỗi người học chỉ học theo PCHT của họ và đỡ mất thời gian Tuy nhiên, với cách học này, người học khi cần học theo PCHT khác sẽ gặp khó khăn Cách thiết kế thứ 2, ở các góc có các nhiệm vụ khác nhau với nội dung kiến thức khác nhau nhưng hướng về một nội dung chính Với cách thiết kế này HS phải luân chuyển qua các góc nên mất nhiều thời gian nhưng HS sẽ học được các cách học khác nhau để trở thành toàn diện Ở một số nhiệm vụ hoặc ở góc áp dụng,

GV có thể phải thiết kế bảng hỗ trợ kiến thức làm cơ sở cho việc vận dụng kiến thức của HS Ngoài ra GV cần phải thiết kế thêm các nhiệm vụ bổ sung tại góc tự

do để dành cho những HS học tốt, hoạt động nhanh, hoàn thành các nhiệm vụ học tập sớm hơn thời gian quy định Nhiệm vụ ở góc này nên thiết kế nhiệm vụ mang tính giải trí

+ Thiết kế công cụ kiểm tra, đánh giá: GV thiết kế bộ công cụ để kiểm tra, đánh giá mức độ tiếp thu bài học của HS và giúp HS vận dụng kiến thức Bộ công

cụ đánh giá phải đảm bảo các mức độ dễ, trung bình, khó, đa dạng về mặt câu hỏi, đặc biệt phải có các câu hỏi vận dụng và tiếp thu kiến thức ngay trên lớp Đồng thời, cần có các mẫu để HS tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng

- Bước 3: Tổ chức hoạt động học theo góc:

+ Chuẩn bị phòng học: GV cần bố trí không gian lớp học theo các góc học tập đã thiết kế, mỗi góc có tư liệu, thiết bị học tập cần thiết phục vụ cho PCHT hoặc hình thức hoạt động khác nhau tùy thuộc vào nội dung học tập cụ thể.

+ Tổ chức thực hiện các hoạt động học tập:

(1) Đặt vấn đề, tạo tình huống học tập: GV tạo tình huống có vấn đề để HS hứng khởi vào bài mới Nêu sơ lược về nhiệm vụ ở mỗi góc, thời gian tối đa để thực hiện nhiệm vụ tại các góc; hướng dẫn HS chọn góc xuất phát theo sở thích Đưa ra sơ đồ luân chuyển góc để nhóm HS lựa chọn trước khi bắt đầu học tại các góc, tránh tình trạng chuyển góc gây ra sự lộn xộn

(2) Tổ chức cho HS học tập tại các góc và luân chuyển góc: Trong quá trình học tập, GV thường xuyên theo dõi, phát hiện khó khăn của HS để hướng dẫn trực tiếp; đồng thời hướng dẫn HS luân chuyển góc và hoàn thành nhiệm vụ chuẩn bị báo cáo

(3) Tổ chức báo cáo: GV tổ chức cho các nhóm báo cáo và thảo luận kết quả ở góc cuối cùng trước lớp khi HS luân chuyển đủ qua các góc học tập Trong một số trường hợp cần thiết, GV hoặc HS có thể giải thích ngắn gọn về nội dung học tập và chia sẻ kinh nghiệm để học tập ở các góc tốt hơn

- Bước 4: Đánh giá kết quả học tập: Giáo viên sử dụng bộ công cụ đánh giá

để kiểm tra kiến thức, kỹ năng mà HS đã rèn luyện đowcj

Quy trình thực hiện dạy học có thể tóm lược theo sơ đồ sau:

1.2.1.4 Yếu tố cần thiết đảm bảo dạy học theo góc hiệu quả

- Cần lựa chọn nội dung bài học sao cho có thể xây dựng được nhiều cách tiếp cận khác nhau như: thông qua nghiên cứu tài liệu; làm thí nghiệm, xem băng hình

- Chia góc và thiết kế hoạt động ở từng góc Với môn sinh học có thể chia thành góc quan sát; góc phân tích; góc áp dụng, góc trải nghiệm Tương ứng với từng góc giáo viên chuẩn bị về nội dung và các thiết bị dạy học Lớp học có thể chia thành 2, 3 hoặc 4 góc

- Về điều kiện không gian lớp học thì DHTG cần không gian rộng để học sinh di chuyển và bố trí các phương tiện, dụng cụ học tập Số lượng học sinh phải phù hợp Phải có một khoảng thời gian hợp lí trong hoạt động đánh giá và củng cố nội dung bài học để HS có thể suy ngẫm lại quá trình hoạt động nhận thức của mình (thông qua hoạt động nhận xét, đánh giá, thảo luận, bổ sung) và GV có thể nhận xét, nhấn mạnh lại kiến thức trọng tâm

- Mục tiêu của DHTG là giúp HS sử dụng và do đó phát triển các chức năng của bán cầu não trái và bán cầu não phải Như vậy mục tiêu của DHTG là hướng tới phát triển các năng lực nhận thức của HS chứ không phải hướng vào nội dung bài học Do đó phương pháp kiểm tra, đánh giá cũng cần đổi mới theo hướng kiểm tra đánh giá năng lực

1.2.2 Lý thuyết về năng lực tự chủ và tự học

1.2.2.1 Khái niệm năng lực tự chủ và tự học

- Năng lực tự chủ là khả năng chủ động thực hiện các thao tác tư duy, hành

động, đưa ra các phán đoán, quyết định để giải quyết nhiệm vụ học tập

Tính tự chủ trong học tập được biểu hiện ở nhu cầu, động cơ học tập, năng lực

và khả năng tổ chức tự học, giúp con người chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng

một cách vững chắc Tính tự chủ trong học tập là hệ thống những thuộc tính và phẩm chất trí tuệ đảm bảo cho hoạt động học tập đạt hiệu quả cao Tính tự chủ càng cao thì người học càng dễ dàng lĩnh hội tri thức một cách hoàn toàn độc lập từ các nguồn tri thức khác nhau, vận dụng linh hoạt các tri thức đó vào hoàn cảnh mới để tiếp tục tự học

- Năng lực tự học (NLTH): là khả năng của bản thân người học tự giải quyết

những vấn đề đặt ra một cách nhanh chóng và hiệu quả bằng cách áp dụng kiến thức đã lĩnh hội vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khả năng biến đổi nó Hay năng lực tự học là một khả năng trong đó người học là chủ thể tự giác tích cực, chủ động, độc lập (hoặc hợp tác) chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong học tập, trong cuộc sống nhằm đạt được mục đích nhất định

1.2.2.2 Cấu trúc năng lực tự chủ và tự học:

Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (Bộ GD&ĐT, 2018), năng

lực tự chủ và tự học thể hiện ở các thành tố sau:

- Năng lực tự lực: Luôn chủ đông, tích cực thực hiện những công việc của bản thân

trong học tập, trong cuộc sống; biết giúp đỡ người sống ỷ lại vươn lên để có lối sống tự lực

- Tự khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu chính đáng: biết khẳng định và bảo vệ

quyền, nhu cầu cá nhân phù hợp với đạo đức và pháp luật

- Tự điều chỉnh tình cảm, thái độ, hành vi của mình: Đánh giá được những ưu điểm

và hạn chế về tình cảm, cảm xúc của bản thân; tự tin, lạc quan Biết tự điều chỉnh tình cảm, thái độ, hành vi của bản thân; luôn bình tĩnh và có cách cư xử đúng Sẵn sàng đón nhận và quyết tâm vượt qua thử thách trong học tập và đời sống Biết tránh các tệ nạn xã hội Thích ứng với cuộc sống Điều chỉnh được hiểu biết, kĩ năng, kinh nghiệm của cá nhân cần cho hoạt động mới, môi trường sống mới Thay đổi được cách tư duy, cách biểu hiện thái độ, cảm xúc của bản thân để đáp ứng với yêu cầu mới, hoàn cảnh mới

- Định hướng nghề nghiệp: Nhận thức được cá tính và giá trị sống của bản thân

Cấu trúc năng lực tự chủ và tự học trong học tập : cấu trúc bao gồm 3 năng lực thành phần như sau:

♣ Năng lực xác định mục tiêu học tập, bao gồm: Xác định nhiệm vụ học tập,

tự đặt mục tiêu học tập

♣ Năng lực lập kế hoạch và thực hiện cách học, bao gồm: Lập kế hoạch học tập, thực hiện kế hoạch học tập (chủ động tiếp nhận thông tin từ sách giáo khoa,kênh chữ, kênh hình), từ tài liệu tham khảo; lưu giữ thông tin có chọn lọc)

♣ Năng lực đánh giá và điều chỉnh việc học, bao gồm: Nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thân khi được GV, bạn bè góp ý; chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ của người khác khi gặp khó khăn trong học tập

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Thực trạng dạy học vận dụng DHTG nhằm phát triển năng lực tự chủ và

tự học ở một số trường THPT trên địa bàn

Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, để tìm hiểu thực trạng dạy học theo góc và thực trạng phát triển năng lực tự chủ và tự học của HS tại các trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An Chúng tôi đã tiến hành khảo sát

18 GV và 300 HS tại các trường trên địa bàn Kết quả khảo sát như sau:

1.3.1.1 Kết quả khảo sát học sinh

Tiến hành điều tra, thu thập, phân tích xử và những kết quả được thể hiện qua bảng tổng hợp số liệu, biểu đồ và nhận xét kết quả (sử dụng phiếu và công cụ

Google forms khảo sát (link: https://forms.gle/L1ixx4PWxLM9JpiF9 ; Xem phụ lục 2)

a) Về phương pháp học tập Sinh học hiệu quả

Bảng 1.1 Kết quả khảo sát về phương pháp học tập Sinh học hiệu quả

GV hướng dẫn

Qua bảng 1.1 cho thấy học sinh đã ý thức được tầm quan trọng của việc tự chủ nghiên cứu học tập, nâng cao hiệu quả tự học Tuy nhiên, để phát triển NL tự chủ và tự học bằng cách học như thế nào để đem lại hiệu quả cao thì các em chưa biết Vì vậy giáo viên cần có định hướng biện pháp cụ thể để phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh

b) Đánh giá vai trò năng lực tự chủ và tự học của bản thân học sinh

Kết quả khảo sát vai trò năng lưc tự chủ và tự học của học sinh thu được biểu thị qua biểu đồ 1.1 sau:

Biểu đồ 1.1 Vai trò năng lực tự chủ và tự học đối với học sinh (%)

Qua biểu đồ trên cho thấy HS đều đánh giá cao vai trò của năng lực tự chủ

và tự học đối với học tập Có 22% cho rằng rất quan trọng, 47,7% cho rằng cần thiết phải có năng lực tự chủ và tự học, bên cạnh đó 19% HS thấy năng lực tự chủ

và tự học là bình thường, chưa quan trọng lắm, còn lại 11,5% HS cho rằng không cần thiết phải tự chủ trong học tập

c) Đánh giá kĩ năng tự chủ và tự học của bản thân HS

Qua khảo sát cho thấy hoạt động học tập của học sinh rất thụ động, máy móc, nhiều học sinh chưa có kĩ năng tự chủ trong học tập hay chưa biết tới kĩ năng

tự học như thế nào Đặc biệt đa số học sinh khai thác tài liệu học tập bằng phương tiện công nghệ thông tin, 71% HS cho rằng mình chưa có kĩ năng tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập, 70% HS chưa có kĩ năng lập kế hoạch học tập, 47% HS nắm được kĩ năng nghe giảng, ghi chép nhưng ở mức độ chưa cao và có đến 37,8% chưa nắm được kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng trước lớp

Biểu đồ 1.2 Đánh giá kĩ năng tự chủ và tự học của học sinh

1.3.1.2 Kết quả khảo sát giáo viên

Để nắm bắt thực trạng về việc vận dụng phương pháp DHTG trong dạy học

bộ môn ở trường THPT phát triển NL tự chủ và tự học cho học sinh (link khảo sát: https://forms.gle/cMjDq8kw3N3EiTdNA) Kết quả cho thấy các GV đều cho rằng

NL tự chủ và tự học sẽ giúp cho HS có thêm hứng thú học tập, phát triển các năng lực mới (Xem phiếu khảo sát - phụ lục 3)

a) Khảo sát đánh giá mức độ năng lực tự chủ và tự học của học sinh

Bảng 1.2 Đánh giá mức độ năng lực tự chủ và tự học của học sinh

K Sử dụng bài tập phát triển năng lực 9/18 50,0

Từ những lựa chọn của các GV cho thấy những PPDH mới còn chưa được

GV sử dụng nhiều để phát triển NLTH cho HS Chủ yếu GV lựa chọn PPDH giải quyết vấn đề, thuyết trình, bài tập thực tiễn Những PPDH mới như DH theo góc; học theo trạm; lớp học đảo ngược; hợp đồng; theo dự án cũng chưa được lựa chọn nhiều

c) Khảo sát mức độ sử dụng PPDHTG để phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh

Bảng 1.4 Kết quả điều tra thực trạng vận dụng DHTG trong dạy học Sinh học

Mức độ sử dụng Thường xuyên Không thường xuyên Chưa sử dụng

Số lượng GV (18) 2 12 4

Từ bảng 1.4 cho thấy: thực trạng vận dụng DHTG trong dạy học sinh cho thấy đã có 11,1 % giáo viên sử dụng phương pháp này, 66,7% giáo viên sử dụng chưa thường xuyên và còn có 22,2% giáo viên chưa sử dụng chứng tỏ đây là phương pháp dạy học hiện đại, rất nhiều giáo viên chưa sử dụng thường xuyên vì chưa thấy được vai trò cũng như hiệu quả của nó

Bảng 1.5 Kết quả điều tra ý kiến vận dụng DHTG để dạy học Sinh học cho HS

Rất cần thiết Cần thiết Không cần thiết

Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%)

1.3.2 Nhận xét, kết luận khảo sát

- Về phía giáo viên:

Sử dụng rất nhiều PPDH để phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh Tuy nhiên, đối với PP DHTG phát huy được nhiều ưu điểm trong quá trình dạy học nhưng rất ít giáo viên vận dụng vào bài giảng của mình vì phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều công sức trong việc chuẩn bị nhiều thiết bị

và đồ dùng dạy học, thiết kế nội dung phiếu học tập phù hợp với phong cách học tập, có kế hoạch dạy học phù hợp để triển khai Với tâm lý ngại thay đổi ở một số

bộ phận giáo viên cũng là nguyên nhân dẫn đến việc PP DHTG không được vận dụng thường xuyên trong dạy học Một số giáo viên có thói quen thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, chậm thích ứng với phương pháp dạy học mới, nhất là đối với xu hướng dạy học phát triển năng lực hiện nay Ngoài ra, điều kiện cơ sở vật chất giáo dục chưa đảm bảo để áp dụng hiệu quả PP DHTG

- Về phía học sinh:

Đa số HS đã biết chú trọng hình thành và rèn luyện các kĩ năng trong quá trình học tập, tự chủ để lĩnh hội kiến thức Tuy nhiên một số học sinh chưa chủ động nghiên cứu tài liệu, tham gia vào hoạt động nhóm, còn quen với lối truyền thụ một chiều… Ngoài ra các em còn tự ti, chưa mạnh dạn, chưa xác định yếu điểm trong phong cách học tập của mình để học tập có hiệu quả

Chương 2 - Vận dụng DHTG vào dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động

vật”, nhằm phát huy năng lực tự chủ và tự học cho học sinh 2.1 Khái quát chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

2.1.1 Cấu trúc nội dung chủ đề tuần hoàn máu ở động vật

Căn cứ vào nội dung chương trình của Bộ giáo dục, nội dung sách giáo khoa, chuẩn kiến thức kĩ năng sinh học 11 thì nội dung chủ đề tuần hoàn máu gồm

3 bài sau: (Bài 18 Bài 19; Bài 21) Với mạch kiến thức như sau: Khái quát về hệ tuần hoàn (Cấu tạo chung và chức năng chủ yếu của hệ tuần hoàn); Các dạng hệ tuần hoàn, đặc điểm của từng dạng và các chiều hướng tiến hóa cơ bản của hệ tuần hoàn) Hoạt động của hệ tuần hoàn gồm Hoạt động của tim và hệ mạch; Thực hành: Đo một số chỉ tiêu sinh lý ở người

2.1.1 Chuẩn kiến thức kĩ năng chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

1 Về kiến thức:

Nêu được những đặc điểm thích nghi của hệ tuần hoàn ở các nhóm động vật khác nhau được cụ thể hóa như sau:

- Nêu được thành phần cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

- Phân biệt được các dạng hệ tuần hoàn: hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép

- Nêu được ưu việt của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn kép

so với hệ tuần hoàn đơn

- Rút ra được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn

- Nêu được các quy luật hoạt động của tim: tính tự động, tính chu kì và giải thích tại sao tim hoạt động theo các quy luật đó

- Trình bày cấu trúc hệ mạch và các quy luật vận chuyển máu trong hệ mạch

- Nêu được một số bệnh liên quan đến tim mạch, huyết áp và tìm ra nguyên nhân gây bệnh và biện pháp phòng bệnh

- Biết cách đếm nhịp tim, đo thân nhiệt và đo huyết áp

2 Kĩ năng

- Rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, so sánh, nhận xét, suy luận và khái quát

- Thực hành được một số thí nghiệm về hệ tuần hoàn

2.2 Thiết kế các hoạt động học theo góc trong dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

Sau khi phân tích nội dung kiến thức; năng lực hướng tới của chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” chúng tôi xây dựng 4 góc học tập với nội dung kiến thức

trong chủ đề cụ thể như sau:

STT Tên góc Thiết bị và đồ dùng dạy học

- Phiếu học tập số 1

- Phiếu học tập số 2

- Phiếu học tập số 3

- Phiếu học tập số 4

2.2.1 Hoạt động học tập “góc quan sát”

* Mục tiêu:

- Nêu được thành phần cơ bản của hệ tuần hoàn, liệt kê các dạng tuần hoàn; tính tự

động của tim.các pha trong chu kì hoạt động của tim

- Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín, nêu ưu điểm hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở

- Phân biệt được hệ tuần hoàn kép với hệ tuần hoàn đơn, nêu ưu điểm hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn

* Nhiệm vụ: Quan sát kênh hình, vi deo về cấu tạo hệ tuần hoàn ở động vật hoàn

thiện PHT số 1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

♣ Thời gian:

♣ Số lượng thành viên :

+ Nhóm trưởng:

+ Thư kí:

Hoàn thành các nội dung sau: (1) Di chuyển các từ khóa sau phù hợp với chức năng của chúng: Tĩnh mạch/ Mao mạch/ Huyết tương/ Tiểu cầu Tim/ Hồng cầu/ Bạch cầu/ Động mạch Hút, đẩy máu Vận chuyển (hệ mạch) Dịch tuần hoàn Chức năng HTH:

(2) Điền khuyết vào nội dung đoạn dẫn sau: - Động vật đa bào có cơ thể nhỏ, dẹp và động vật đơn bào (1) , các chất trao đổi qua (2)

- Ở động vật đa bào có kích thước cơ thể lớn, do trao đổi chất qua bề mặt cơ thể không đáp ứng được nhu cầu của cơ thể dẫn đến các động vật đó (3)

- Hệ tuần hoàn ở động vật gồm các dạng: .(5)

(3) Phân biệt hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín

Nội dung Hệ tuần hoàn hở Hệ tuần hoàn kín

Cấu tạo Tim

Hệ mạch

Hoạt động

Đường đi của máu

Áp lực và vận tốc máu Đại diện

(4) Hệ tuần hoàn kín ở động vật có xương sống

Đại diện

Số vòng tuần hoàn

Áp lực của máu (5) - Tính tự động của tim là gì? Tại sao tim có tính tự động?

- Chu kỳ tim là gì? Mô tả chu kỳ hoạt động tim ở người và cho biết mối liên hệ nhịp tim với khối lượng cơ thể?

- Nêu được các chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn

- Phân biệt được thành phần cấu tạo nên hệ mạch

- Hiểu được khái niệm cơ bản liên quan: huyết áp, huyết áp tối đa, huyết áp tối thiểu và vận tốc máu …

- Trình bày được sự biến đổi của huyết áp trong hệ mạch, liệt kê được các nhân

tố cơ bản làm thay đổi huyết áp

- Trình bày được sự biến đổi vận tốc máu trong hệ mạch Chỉ ra được các nhân tố liên quan đến vận tốc máu Nêu được ý nghĩa của việc máu chảy chậm trong mao mạch

* Nhiệm vụ: Quan sát kênh hình, vi deo về các dạng hệ tuần hoàn ở động vật; hệ

mạch và các yếu tố liên quan hoàn thiện phiếu học tập số 2

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

♣ Thời gian:

♣ Số lượng thành viên :

+ Nhóm trưởng:

+ Thư kí:

(1) Phân tích làm rõ nội dung sau: - Ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở? - Ưu điểm của hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn? (2) Phân tích chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn (Điền từ phù hợp vào chỗ )

Chiều hướng tiến hóa của tuần hoàn máu ở động vật: - Từ chưa ……… đến có hệ tuần hoàn và hệ tuần hoàn ngày càng hoàn thiện - Từ hệ tuần hoàn … đến hệ tuần hoàn …

- Từ hệ tuần hoàn … đến hệ tuần hoàn ……

- Từ tim … ngăn, máu chảy chậm → tim 3 ngăn, máu … → tim 4 ngăn, máu chảy … và không pha → tăng dần hiệu suất tuần hoàn qua các nhóm động vật có xương sống (3) Tìm hiểu về hệ mạch trả lời các câu hỏi sau: - Phân biệt động mạch, mao mạch, tĩnh mạch? ………

……….……

.………

- Huyết áp là gì? Phân biệt huyết áp tối đa với huyết áp tối thiểu? Huyết áp biến đổi thế nào trong hệ mạch? ………

………

……… ………

- Vận tốc máu là gì? Vận tốc máu biến động như thế nào trong hệ mạch? Vận tốc phụ thuộc vào những yếu tố nào? Tại sao ở mao mạch máu chảy với vận tốc chậm? ………

………

……… ………

………

……… ………

(1) Hoàn thành câu hỏi sau (cả nhóm)

Câu 1: Cho bảng nhịp tim của thú:

- Cho biết mối liên quan giữa nhịp tim và khối lượng cơ thể?

- Tại sao có sự khác nhau giữa nhịp tim các loài động vật?

Câu 2:

a Giải thích được tại sao côn trùng có kích thước nhỏ, hoạt động mạnh nhưng vẩn có hệ tuần hoàn hở ?

b Giải thích tại sao cá là động vật có xương sống nhưng vẫn có hệ tuần hoàn đơn ?

Câu 3 Tại sao tim tách rời khỏi cơ thể mà vẫn có khả năng co giãn nhịp nhàng?

Câu 4 Trong các trường hợp sau đây, trương hợp nào sẽ làm tăng huyết áp của cơ thể?

A Chạy B Nằm thư giãn C Mất nhiều nước D.Mất nhiều máu

(2) Mỗi thành viên nhóm bốc thăm câu hỏi trong hộp “Tuần hoàn máu trong mắt

em” và (hoàn thành ở phiếu cá nhân )

Nội dung câu hỏi trong hộp “Tuần hoàn máu trong mắt em”

Câu 1: Vẽ và chú thích đường đi của máu trong HTH của cá Câu 2: Vẽ và chú thích đường đi của máu trong HTH của bò sát Câu 3: Vẽ và chú thích đường đi của máu trong HTH của ếch Câu 4: Vẽ và chú thích đường đi của máu trong HTH của chim Câu 5: Một người ở vùng đồng bằng lên sống ở vùng núi cao có không khí nghèo O2 Hãy cho biết trong cơ thể người đó xảy ra những thay đổi nào về hoạt động và cấu trúc của hệ hô hấp và tuần hoàn?

Câu 6: Tại sao nói huyết áp là bệnh giết người thầm lặng?

Câu 7: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh cao huyết áp ?

Câu 8: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh huyết áp thấp?

Câu 9: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh Suy tim?

Câu 10: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh giãn tĩnh mạch?

Câu 11: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh hở van tim?

Câu 12: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh xơ vữa động mạch?

Câu 13: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh đột quỵ?

Câu 14: Nguyên nhân, cách chữa trị, phòng ngừa bệnh động mạch vành?

Câu 15: Chế độ hay khẩu phần ăn của người bị bệnh tim mạch?

PHIẾU CÁ NHÂN (2)

Họ và Tên: ……… Nhóm: ………

Bài làm:

Lưu ý: Góc áp dụng - có tài liệu hỗ trợ tùy vào vị trí xuất phát tại góc áp dụng, hay

từ góc khác chuyển tới sẽ có hỗ trợ gợi ý ở mức nhiều hay vừa hay ít về tài liệu nghiên cứu và sự định hướng của GV để HS học tập tại góc có hiệu quả

2.2.4 Hoạt động học tập “góc trải nghiệm”

* Mục tiêu: Thực hành đo 1 số chỉ tiêu sinh lí; khám phá nghiên cứu giải phẫu về

hệ tuần hoàn và các bệnh lí tim mạch

* Nhiệm vụ: Hoàn thành phiếu học tập số 4

Huyết áp tối đa (mmHg)

Huyết áp tối thiểu (mmHg) Thân nhiệt ( oC )

Trước khi chạy nhanh tại chỗ

Ngay sau khi chạy nhanh tại chỗ

Sau khi nghỉ chạy 5 phút

- Trình bày cách đo

- Nhận xét và giải thích kết quả thu được

(2) Tìm hiểu giải phẫu hệ tuần hoàn các nhóm động vật mà em yêu thích

- Tên động vật đó

- Mô phỏng HTH (Vi deo, hình ảnh, file )

(3) Trao đổi chia sẻ thực trạng các bệnh về tim mạch ở địa phương em

(Đã được định hướng trải nghiệm trên Group nhóm học tập)

PHIẾU ĐIỀU TRA BỆNH LÍ TIM MẠCH Ở ĐỊA PHƯƠNG

Nhóm:………

Thời gian:………

Địa điểm: ………

- Tìm hiểu ở địa phương những người bị bệnh về tim (cụ thể là bệnh gì)

+Tìm hiểu chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi, làm việc của người bệnh

+Tìm hiểu nhịp tim của người bệnh

- Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh

(4)Thiết kế poster, video tuyên truyền phòng chống các bệnh về tim mạch

2.3 Quy trình tổ chức dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” bằng

phương pháp dạy học theo góc nhằm phát huy năng lực tự chủ và tự học.

2.3.1 Chuẩn bị GV: Lựa chọn nội dung chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” theo mạch kiến thức

như sau: Khái quát về hệ tuần hoàn; Các dạng hệ tuần hoàn; Hoạt động của hệ tuần hoàn gồm: Hoạt động của tim và hệ mạch; Thực hành: Đo một số chỉ tiêu sinh lý ở

người

- Lập group học tập của lớp trên facebook;

- Chọn không gian lớp học: chọn phòng học có diện tích đủ rộng để bố trí các góc

và sự di chuyển của 40 học sinh/1 lớp học

Sơ đồ không gian lớp học

HS: Xác định phong cách học tập theo sở trường của bản thân khi học theo góc

(Thông qua bài test về PCHT của GV đầu năm học hoặc trước khi thực nghiệm sư

phạm - Xem phụ lục 1) để tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn

- Chuẩn bị bài học (Tài liệu, nội dung định hướng GV trên group học tập của lớp)

- Bố trí không gian lớp học theo hướng dẫn của GV

- Chuẩn bị những dụng cụ phục vụ học tập: Giấy, màu vẽ, bút lông, smartphone

2.3.2 Thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

CHỦ ĐỀ: TUẦN HOÀN MÁU Ở ĐỘNG VẬT

Thời lượng 3 tiết (Tiết PPCT: 20, 21, 22)

I MỤC TIÊU

1 Năng lực

a Năng lực sinh học

* Năng lực nhận thức sinh học:

- Trình bày được cấu tạo chung và chức năng chủ yếu của hệ tuần hoàn

- Phân biệt được các dạng hệ tuần hoàn ở động vật, nêu được các chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn

- Nêu được khái niệm: Tính tự động của tim, chu kỳ tim …Trình bày được tính

tự động và chu kì hoạt động của tim, các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của tim

- Nêu được khái nhiệm huyết áp và các khái niệm liên quan, khái niệm vận tốc máu Trình bày được sự biến đổi của huyết áp và vận tốc máu trong hệ mạch

- Đo được huyết áp ở người và nhận biết được trạng thái sức khoẻ từ các chỉ số đo được; Đo nhịp tim người ở các trạng thái hoạt động khác nhau, giải thích kết quả thu được

* Năng lực tìm hiểu thế giới sống: Thực hiện kế hoạch học tập của nhóm tiến hành

quá trình điều tra một số bệnh về tim mạch và tuyên truyền phòng chống bệnh về

tim mạch

* Vận dụng kiến thức đã học:

- Vận dụng kiến thức chủ đề “Tuần hoàn máu” để giải thích vấn đề trong thực tiễn cuộc sống như các bệnh về tim mạch; thực hành lối sống lành mạnh, dinh dưỡng khẩu phần ăn … vào thực tế cuộc sống của bản thân chăm sóc sức khỏe cho bản thân, gia đình, cộng đồng

- Thiết kế poster, vi deo … tuyên truyền phòng chống bệnh tim mạch

b Năng lực chung

+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Nhận biết được các nội dung của chủ đề

tuần hoàn máu ở động vật Vận dụng để giải quyết các vấn đề liên quan đến quá trình tuần hoàn máu ở người và động vật trong thực tiễn cuộc sống

+ Năng lực tự chủ và tự học: Tự lập được kế hoạch học tập chủ đề; Chủ động tìm

kiếm và lựa chọn nguồn tài liệu bằng các cách phù hợp trên các kênh thông tin truyền thông; Đọc hiểu các nguồn tài liệu khác nhau để hệ thống lại kiến thức cơ bản về tuần hoàn máu; khám phá các vấn đề về bệnh tim mạch của cộng đồng dân

cứ tại địa phương sinh sống, cũng như thực hiện khám phá kiến thức tuần hoàn

máu thông qua thực hành

+ Năng lực giao tiếp và hợp tác: Hoạt động nhóm, thảo luận thống nhất sản phẩm

hoạt động học tập để báo cáo; Trao đổi, chia sẻ cùng nhau trong quá trình học tập, giao tiếp khi thu thập thông tin tại địa phương; Hợp tác với nhau trong quá trình

thực hiện các nhiệm vụ được giao Qua tuyên truyền phòng chống bệnh tim mạch

2 Phẩm chất

- Có ý thức chăm sóc bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng Vận động mọi người sống lành mạnh để nâng cao sức khỏe tim mạch

- Tích cực, chăm chỉ, có tinh thần trách nhiệm thu thập, tìm kiếm thông tin về chủ

đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

- Có trách nhiệm làm việc nhóm, trung thực, khách quan khi tự đánh giá và đánh giá kết quả sản phẩm của các nhóm khác

- Niềm say mê, yêu thích môn học khi cận nghiên cứu các bệnh về tim mạch, khám phá tuần hoàn máu ở các nhóm động vật, thực hành tìm hiểu các chỉ số sinh lí ở các trạng thái khác nhau của cơ thể

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU Thiết bị DH

Thiết bị dạy học

+ Máy tính, máy chiếu; phần mềm:

azota; google form

+ Tranh hình; giấy Ao; bút lông;

bút màu; dụng cụ đo huyết áp;

nhiệt kế

+ Máy tính, điện thoại thông minh

Phần mềm: PowerPoint, Google Forms

+ Bút lông; hộp màu

Học liệu + Vi deo về tuần hoàn máu trong

cơ thể; hệ mạch và hoạt động của

hệ mạch; … +https://padlet.com/nguyenduyendl2/brj750p250dcdffz

+ Bài kiểm tra đánh giá https://azota.vn/de-thi/8ycwmk + Phiếu học tập theo góc (PHT số

1, 2, 3, 4) + Phiếu điều tra thực trạng bệnh tim mạch ở đia phương

Phần 1: Giới thiệu, định hướng học tập (Trên Group học tập của lớp)

Thời điểm Thời

lượng

Hình thức tổ chức

Nội dung

(Trước

1 tuần)

Ở nhà - Lập group học tập của lớp

- Nội quy lớp học, giới thiệu DHTG

- Đưa nội dung định hướng học tập về chủ đề Nhiệm vụ học tập tại các góc

- Khảo sát PCHT của HS

- Hình thành nhóm theo PCHT lựa chọn góc xuất phát

Phần 2: Hướng dẫn học tập (Thực hiện trong 3 tiết chính khóa và tự học ở nhà)

Thời điểm Thời

lượng

Hình thức tổ chức

Ở nhà (dưới sự

cố vấn của GV qua group học tập của lớp

Lưu ý: Các nhóm tiếp tục làm việc

nhóm, thực hiện nội dung đinh hướng phần trải nghiệm thực tiễn Thống nhất

đề cương tiến hành thực hiện Tiết 2

(PPCT:21)

Tiết 3 (PPCT: 22)

30 phút - Học sinh báo cáo kết quả làm việc ở

Nộp sản phẩm https://padlet.com/duyenntc3dl2/ttriyks15veacj5GV: Tổng kết, công bố kết quả quá trình học tập chủ đề của nhóm

và cá nhân

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Phần 1: Giới thiệu, định hướng học tập (Trên Group lớp) (Trước 1 tuần - Ở nhà)

1 Mục tiêu: Giới thiệu về dạy học theo góc; thành lập được các nhóm theo theo PCHT

đã khảo sát đầu năm học hoặc trước khi thực nghiệm sư phạm

2 Hình thức: Cả lớp/ Cá nhân trên Group học tập của lớp

Các bước

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

(gắn với phát triển năng lực tự chủ và

tự học)

Chuyển giao nhiệm

vụ

- Giới thiệu học tâp theo góc

- Giới thiệu nội dung định hướng chủ

- Khảo sát PCHT của bản thân

- Lắng nghe, tìm hiểu khái quát về chủ

đề

- Lắng nghe, tìm hiểu về DHTG

- Tiếp nhận nội dung đinh hướng học tập

chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

Thực hiện nhiệm

vụ

- Đăng tải lên trang Facebook nhóm, link phiếu khảo sát các video clip về tuần hoàn máu, Định hướng nội dung

học tập, nghiên cứu về “Tuần hoàn

máu ở động vật”

- Hỗ trợ online cho HS nếu gặp khó khăn

- Dự kiến cách chia nhóm theo PCHT

- Tham gia facebook nhóm

- Sử dụng các thiết bị công nghệ (máy tính cá nhân, máy tính bảng, điện thoại di động …) để truy cập vào link và hoàn thành phiếu khảo sát PCHT

- Tiếp nhân và hoàn thành nội dung định

hướng học tập, nghiên cứu về “Tuần

Hoạt động 1: Khởi động (Thời gian: 5 phút)

1 Mục tiêu: Tạo động cơ học tập, thúc đẩy mong muốn tìm hiểu kiến thức mới

của HS Đồng thời, định hướng toàn bộ quá trình nhận thức cho các em

2 Nội dung: Xác định nội dung chủ đề học tập

3 Sản phẩm: Xác định được nội dung chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

- Những bệnh lí tim mạch có nguy cơ tử vong cao :

* Thực hiện nhiệm vụ: Theo dõi vi deo hoàn thành phiếu cá nhân (1)

* Tổ chức và điều hành: GV gọi 1 học sinh báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

trên, và học sinh khác nhận xét bổ sung

* Đánh giá, kết luận: GV nhận xét và giới thiệu chủ đề “Tuần hoàn máu ở động

HS làm việc theo kế hoạch học tập của nhóm tại các góc:

- Thu thập thông tin: HS có thể tìm kiếm thông tin qua các tư liệu hỗ trợ; SGK, tranh ảnh, vi deo; qua sách, báo, Internet, tiến hành thực hành thí nghiệm và qua quan sát thực tiễn

- Xử lý thông tin, tổng hợp kết quả nghiên cứu của các thành viên trong nhóm Trong quá trình xử lí thông tin, các nhóm phải hướng đến việc làm rõ các vấn đề đặt ra trong nhiệm vụ tại các góc học tập

- Hoàn thành phiếu học tập ở các góc; viết báo cáo kết quả nghiên cứu của nhóm

và chuẩn bị trình bày trước lớp

2 Nội dung: Hoàn thành các phiếu học tập số 1,2,3,4 ở các góc quan sát; góc phân

- Báo cáo về các bệnh lí tim mạch ở khu dân cư và vi deo quá trình nghiên cứu điều tra

- Poster, vi deo tuyên truyền phòng chống bệnh tim mạch; vi deo khám phá hệ tuần hoàn các nhóm động vật khác nhau

- Phát triển năng lực phẩm chất theo mục tiêu chủ để tuần hoàn máu

- Yêu cầu nhóm trưởng của các nhóm phân chia công việc ở từng góc cho các

thành viên làm việc, tham gia hoàn thành công việc của nhóm

- Đồng thời các nhóm trưởng báo cáo về tiến độ cũng như các khó khăn, vướng mắc trong quá học tập tại các góc (GV: Giúp đỡ các nhóm thông qua việc đưa ra các câu gợi ý để học sinh có thể giải quyết tốt các vướng mắc của nhóm mình)

* Đánh giá, kết luận

- Đánh giá hoạt động làm việc tại góc, và luân chuyển học tập của các nhóm

Hoạt động 3: Báo cáo sản phẩm học tập tại các góc

(Thời gian: 30 phút)

1 Mục tiêu

- HS báo cáo được kết quả làm việc của các nhóm ở các góc

- Hình thành được kỹ năng: lắng nghe, thảo luận, nêu vấn đề và thương thuyết

- Góp phần rèn luyện các kỹ năng bộ môn

- Rèn luyện tính cẩn thận, nghiêm túc trong khoa học

- Rèn ý thức tự học, tự nghiên cứu

- Tạo hứng thú niềm say mê về môn Sinh học

- Có ý thức bảo vệ sức khỏe, môi trường sống

2 Nội dung:

- Báo cáo sản phẩm của các nhóm ở các góc học tập

3 Sản phẩm:

- Sản phẩm PHT 1,2,3,4

- HS lĩnh hội được các kiến thức đã học của chủ đề;

- HS thực hiện được các mục tiêu của chủ đề

- HS biết cách tự đánh giá bản thân và biết cách đánh giá nhóm học tập

4 Tổ chức thực hiện

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Phát cho HS và (các đại biểu tham dự) phiếu đánh giá chéo và tự đánh giá sản phẩm của các nhóm

- Yêu cầu các nhóm báo cáo và thảo luận kết quả ở góc cuối cùng trước lớp khi học sinh luân chuyển đủ các góc học tập Trong một số trường hợp cần thiết yêu cầu học sinh có thể giải thích ngắn gọn về nội dung học tập và chia sẻ kinh nghiệm học tập ở các góc tốt hơn

* Thực hiện nhiệm vụ

- Các nhóm cử đại diện báo cáo nội dung học tập chủ đề ở góc cuối cùng trước lớp khi học sinh luân chuyển đủ các góc học tập

- Đánh giá trung thực, khách quan phiếu đánh giá và tự đánh giá sản phẩm nhóm

- Đưa sản phẩm dạng số lên trang Padlet (file hoặc hình chụp sản phẩm)

- Lĩnh hội kiến thức

* Tổ chức, điều hành

- Đại điện nhóm báo cáo, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, chia sẻ góp ý lẫn nhau (Trong một số trường hợp cần thiết yêu cầu học sinh có thể giải thích ngắn gọn về nội dung học tập và chia sẻ kinh nghiệm học tập ở các góc tốt hơn)

- Trả lời các câu hỏi chất vấn của các nhóm khác đưa ra

* Đánh giá, kết luận

- Các nhóm tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau (dựa vào tiêu chí GV cung cấp)

- Giáo viên đánh giá và nhận xét

- Học sinh lắng nghe đánh giá, nhận xét của giáo viên

- Các nhóm hoàn thiện các sản phẩm học tập và đưa lên trang Padlet https://padlet.com/duyenntc3dl2/ttriyks15veacj5

Hoạt động 4: Đánh giá kết quả học tập (Thời gian 15 phút)

1 Mục tiêu: Đánh giá mức độ thu nhận kiến thức, kĩ năng mà học sinh rèn luyện

được qua học tập chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

2 Nội dung: Bài kiểm tra 15 phút theo link https://azota.vn/de-thi/8ycwmk; hoặc làm trên giấy tùy điều kiện học sinh từng lớp để áp dụng đồng bộ (Xem phụ lục 6)

3 Sản phẩm: Bài làm của học sinh

4 Tổ chức thực hiện

* Giáo nhiệm vụ: Hoàn thành bài kiểm tra chất lượng trong thời gian 15 phút

* Thực hiện nhiệm vụ: Họa sinh làm bài kiểm tra trắc nghiệm

* Tổ chức, điều hành: Giao đề trực tiếp trên giấy, hoặc trên group bằng phần mềm

link: https://azota.vn/de-thi/8ycwmk

* Đánh giá, kết luận: Thái độ trung thực, nghiêm túc khi làm bài kiểm tra

2.3.3 Tổ chức DHTG chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”

1 Mục đích: Tổ chức DHTG chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” nhằm đạt được

mục tiêu của chủ đề

2 Tổ chức thực hiện:

Phần 1: Giới thiệu định hướng học tập (Ở nhà – Trên group học tập của lớp)

- Phổ biến nội quy và nhắc lại quy trình học tập theo góc

- Chiếu sơ đồ luân chuyển góc học tập:

- Chiếu danh sách nhóm theo PCHT như đã đăng kí trên Group học tập của lớp (Nhóm trưởng, thư kí, thành viên)

- Tổ chức cho các nhóm bốc thăm góc xuất phát và hướng dẫn cách luân chuyển

- Giới thiệu nhiệm vụ học tập ở các góc

- Lắng nghe và tiếp nhận quy trình học tập theo góc

- Ổn định nhóm để chuẩn bị thực hiện học tập các góc

- Bôc thăm góc xuất phát

Hướng dẫn luân chuyển các góc học tập như sau:

Góc xuất phát →Vòng luân chuyển học tập góc kế tiếp

Phần 2: Thực hiện trong hai 3 chính khóa và tự học ở nhà (1) Khởi động :

GV giới thiệu chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật”, đặt ra các vấn đề gợi mở kích thích sự hứng thú cho học sinh khám phá chủ đề

- Học sinh lĩnh hội kiến thức

- Tổ chức kiểm tra mức độ nhận thức chủ đề “Tuần hoàn máu ở động vật” qua bài

kiểm tra 15 phút Theo link: https://azota.vn/de-thi/8ycwmk(Xem phụ lục 6)

Hình ảnh tổ chức DHTG H1 TỔNG THỂ KHÔNG GIAN LỚP DHTG

H2 Hoạt động học tập ở “Góc quan sát”

H3 Hoạt động học tập “Góc phân tích”