Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài này là đưa ra một số biện pháp rèn luyện KN nói
- nghe qua DH bài Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận (Ngữ văn 10, Bộ sách
Kết nối tri thức với cuộc sống) hướng tới PTNL, PC cho HS.
Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Khách thể nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
- Bài 3: Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)
- Thực trạng DH nói - nghe tại các trường THPT
Giả thuyết khoa học
Việc đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp có căn cứ khoa học, khả thi vào thực tiễn Đào tạo và Kiểm tra, đánh giá giúp học sinh nâng cao kỹ năng giao tiếp Khi học sinh được khuyến khích trao đổi, tranh luận, hoạt động này thúc đẩy khả năng tương tác và phát triển năng lực nghe - nói, đặc biệt là phẩm chất và năng lực giao tiếp trong môi trường học tập. -Nâng tầm kỹ năng nghe - nói và giao tiếp học tập với giải pháp học ngôn ngữ AI từ [Talkpal](https://pollinations.ai/redirect/2699274).
Trong giờ Ngữ văn DH, học sinh được phát triển kỹ năng nói và nghe, từ đó hình thành và nâng cao năng lực toàn diện Giáo viên thể hiện sự đổi mới, sáng tạo trong giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của chương trình GDPT mới Đồng thời, việc vận dụng kiến thức Ngữ văn vào giải quyết các tình huống thực tiễn giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và thực hành, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và rèn luyện các phẩm chất cá nhân.
Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
Nhiệm vụ nghiên cứu
Chúng tôi tập trung nghiên cứu ba nội dung chính: nghiên cứu lí luận, khảo sát và đánh giá thực trạng việc rèn luyện kỹ năng nói - nghe của học sinh qua dạy học Ngữ văn hướng tới phát triển năng lực và phẩm chất Đề xuất các biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả rèn luyện kỹ năng nói - nghe, góp phần cải thiện chất lượng giáo dục Ngữ văn cho học sinh Các giải pháp được xây dựng dựa trên phân tích thực trạng và lý luận, nhằm thúc đẩy quá trình phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ của học sinh trong môi trường giáo dục hiện đại.
Phạm vi nghiên cứu
Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng nói – nghe cho học sinh Trung học phổ thông có thể được áp dụng trong nhiều chủ đề của chương trình Ngữ văn 10 Trong phạm vi bài viết, chúng tôi tập trung bàn về vấn đề này qua bài học "Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận" trong sách Ngữ văn 10 của Bộ sách giáo khoa Việc rèn luyện kỹ năng nói – nghe giúp học sinh nâng cao khả năng trình bày ý kiến rõ ràng và lắng nghe tích cực trong các hoạt động học tập Áp dụng các biện pháp phù hợp sẽ góp phần cải thiện tư duy phản biện và kỹ năng giao tiếp của học sinh trong quá trình tiếp cận nội dung văn học và nghị luận.
Kết nối tri thức với cuộc sống)”.
PP nghiên cứu thuộc hai nhóm: nghiên cứu lí thuyết (tài liệu) và nghiên cứu thực tiễn.
Cụ thể, các PP chính được sử dụng là:
- Phân tích và tổng hợp lí thuyết (tài liệu)
- Quan sát và điều tra
7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài
- Dạy học rèn luyện KN nói - nghe rất cấp thiết và khả thi.
- Cần sử dụng đa dạng, linh hoạt các biện pháp để rèn luyện KN nói - nghe cho
HS - DH nói - nghe phải gắn bó mật thiết, hài hòa với KN đọc - viết.
- Dạy nói và nghe không chỉ PTNL giao tiếp mà còn GD phẩm chất và nhân cách
HS 8 Đóng góp mới của đề tài
Dự án đã xác định rõ cơ sở lý luận về rèn luyện kỹ năng nói - nghe, đồng thời nhấn mạnh tính cấp thiết của việc phát triển kỹ năng này cho học sinh lớp 10 nhằm đáp ứng mục tiêu và yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Chúng tôi tận dụng thế mạnh của môn Ngữ văn và đặc biệt là bài Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận để xây dựng kế hoạch bài dạy các tiết đọc, nói, nghe nhằm tăng cường kỹ năng nghe - nói cho học sinh Mục đích chính là phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh thông qua các hoạt động rèn luyện kỹ năng nghe - nói phù hợp với phương pháp giáo dục hiện đại This approach giúp học sinh nâng cao khả năng thuyết trình, trình bày ý kiến một cách linh hoạt, tự tin hơn trong các hoạt động giao tiếp hàng ngày.
Điểm mới trong sáng kiến của chúng tôi so với các đề tài nghiên cứu trước đây là không chỉ tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh, mà còn mở rộng hướng dẫn HS phát triển kỹ năng nghe và kỹ năng tương tác nói - nghe.
Các biện pháp đã được triển khai đồng bộ và đa dạng hóa phương pháp tổ chức, góp phần nâng cao kỹ năng nói và nghe cho học sinh lớp 10 một cách hiệu quả Những phương pháp này đã phát huy tối đa vai trò trong quá trình dạy học, giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp tiếng Anh Việc áp dụng chiến lược linh hoạt và phù hợp đã tạo ra môi trường học tập tích cực, thúc đẩy sự hứng thú và tiến bộ của các em trong kỹ năng ngôn ngữ.
- Đề tài cũng hướng đến sự đổi mới trong PP, hình thức tổ chức DH, nâng cao chất lượng giờ học Ngữ văn theo tinh thần GDPT mới.
Để nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn Ngữ văn trong trường THPT, cần làm phong phú thêm lý luận và thực tiễn giảng dạy, đặc biệt là trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động rèn luyện kỹ năng nói và nghe Việc này nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn năm 2018, thúc đẩy học sinh phát triển toàn diện kỹ năng giao tiếp và khả năng tiếp thu kiến thức Thực hiện các hoạt động này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn phù hợp với xu hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, góp phần nâng cao năng lực và sự tự tin của học sinh trong giao tiếp hàng ngày.
Kết quả này hỗ trợ tôi và đồng nghiệp áp dụng hiệu quả trong quá trình dạy học thực tiễn Ngoài ra, đề tài cũng là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho học sinh và giáo viên trong quá trình giảng dạy và học tập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
9 Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần Đặt vấn đề và Kết luận, nội dung nghiên cứu của đề tài có ba chương: Chương 1: Cơ sở lí luận của đề tài.
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của đề tài
Chương 3: Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng nói - nghe qua dạy học bài Nghệ thuật thuyết phục trong văn nghị luận (Ngữ văn 10, Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống).
1.1 Tình hình nghiên cứu dạy học Ngữ văn theo hướng phát triển kĩ năng nói - nghe cho học sinh trung học phổ thông Điểm khác biệt lớn nhất của CT GDPT 2018 so với CT GDPT 2006 là sự chuyển hướng hoàn toàn từ CT coi trọng truyền đạt kiến thức sang CT chú trọng phát triển NL và PC, lấy các KN nghe, nói, đọc, viết làm trục chính Trong đó, CT GDPT 2018 đã quy định rõ thời lượng dành cho hoạt động nói và nghe là 10% số tiết của năm học Lộ trình
Trong chương trình giáo dục phổ thông, kỹ năng nói và nghe được duy trì liên tục qua ba cấp học, đặc biệt ở cấp THPT, nơi học sinh hướng tới phát triển các năng lực đã hình thành ở trung học cơ sở với yêu cầu cao hơn Các kỹ năng này đòi hỏi sự linh hoạt trong nói và nghe, khả năng đánh giá nội dung và hình thức biểu đạt, cũng như thể hiện chủ kiến và thái độ tranh luận phù hợp Theo quy định của chương trình giáo dục phổ thông 2018, kỹ năng nói yêu cầu về âm lượng, tốc độ, trình bày rõ ràng, thái độ tích cực, đồng thời sử dụng cử chỉ và phương tiện hỗ trợ; kỹ năng nghe cần chú ý đến cách nghe, ghi chép, hỏi đáp, thái độ hợp tác, kết hợp các cử chỉ, điệu bộ khi nghe, kể cả qua phương tiện kỹ thuật Ngoài ra, kỹ năng nói và nghe tương tác còn đòi hỏi thái độ tôn trọng nguyên tắc hội thoại và các quy định trong thảo luận, phỏng vấn.
Bài nghiên cứu “Rèn luyện kỹ năng nói nghe cho học sinh lớp 10 trong dạy học Ngữ văn thông qua hoạt động thảo luận nhóm” của nhóm tác giả Lưu Thị Trường Giang và Phạm Thị Quỳnh Trang, đăng trên Tạp chí Giáo dục số 22 năm 2022, trình bày các biện pháp tổ chức hoạt động thảo luận nhóm hiệu quả cho học sinh lớp 10 trong dạy học kỹ năng nói và nghe theo chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động thảo luận nhóm để nâng cao kỹ năng giao tiếp và hiểu biết văn học cho học sinh Các nội dung hướng dẫn cụ thể đã giúp giáo viên xây dựng các hoạt động thảo luận phù hợp với nội dung SGK Ngữ văn 10, góp phần thúc đẩy phong trào học tập tích cực và phát triển khả năng tư duy phản biện của học sinh.
Kết nối tri thức với cuộc sống) Tuy nhiên, tác giả chỉ đưa ra một số biện pháp, không đi vào cụ thể từng VB.
Bài báo của hai tác giả Lã Phương Thúy và Trần Thị Dung từ Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đề xuất các biện pháp dạy học nói và nghe văn nghị luận xã hội cho học sinh lớp 10 nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy Các phương pháp này tập trung vào việc phát triển kỹ năng phản biện, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và tăng cường khả năng trình bày ý kiến rõ ràng, thuyết phục Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp giảng dạy để phù hợp với đặc điểm của học sinh lớp 10, giúp các em tự tin hơn trong việc trao đổi, tranh luận và phục vụ tốt cho việc học tập và rèn luyện kỹ năng xã hội Các biện pháp đề xuất đóng vai trò then chốt trong nâng cao hiệu quả dạy học nói và nghe, góp phần hình thành phẩm chất, năng lực cho học sinh trong bối cảnh giáo dục hiện đại.
Các bài báo trước đây thường chỉ đưa ra các hướng dẫn chung chung, kết hợp với một vài ví dụ cụ thể nhưng thiếu tính đồng bộ và hệ thống trong việc rèn luyện kỹ năng nói và nghe cho học sinh Sáng kiến kinh nghiệm của chúng tôi sẽ khắc phục những hạn chế này bằng việc áp dụng các biện pháp đa dạng, linh hoạt, sáng tạo nhằm tập trung phát triển kỹ năng nói - nghe theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh, phù hợp với yêu cầu đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông 2018.
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Khái niệm “nói”, “nghe” và “kĩ năng nói”, “kĩ năng nghe”
Nó i là một hình thức giao tiếp tự nhiên của con người.
Giao tiếp bằng lời nói là hình thức phổ biến nhất trong các cuộc tương tác hàng ngày, giúp truyền tải ý tưởng và thông tin một cách rõ ràng và hiệu quả Theo Rebecca B Rubin và Alizbeth Jones, nói là quá trình truyền đạt ý tưởng qua lời trong nhiều tình huống khác nhau, nhưng còn mang ý nghĩa cao hơn là hoạt động giao tiếp có mục đích và chủ đề rõ ràng Nói không chỉ đơn thuần là truyền đạt lời nói, mà còn là phương tiện thuyết phục người nghe, nhằm trình bày vấn đề, đề xuất ý tưởng và đạt được mục đích giao tiếp nhanh chóng, hiệu quả Giao tiếp bằng lời giúp nâng cao khả năng thuyết phục và truyền đạt thông điệp một cách tốt nhất trong các mối quan hệ xã hội.
Nghe là quá trình tiếp nhận thông tin qua thính giác, nghĩa đen của từ này là việc nhận được tiếng bằng tai, cảm nhận được âm thanh từ người phát ra Đây là hình thức truyền tải thông tin quan trọng qua khả năng nghe, giúp chúng ta hiểu và phản hồi các ý kiến, thông điệp xung quanh một cách chính xác.