Giải quyết tranh chấp trong thương mại quốc tế theo thủ tục trọng tài và liên hệ thực tiễn của các doanh nghiệp việt nam

21 TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LUẬT ĐỀ ÁN MÔN HỌC LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ Tên đề tài “GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO THỦ TỤC TRỌNG TÀI VÀ LIÊN HỆ THỰC TIỄN CỦA CÁC DOANH[.]

ĐỀ ÁN MÔN HỌC LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

Tên đề tài: “GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO THỦ TỤC TRỌNG TÀI VÀ LIÊN HỆ THỰC TIỄN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM”

Tên sinh viên: Lương Thị Diệu Hằng

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ BẰNG TRỌNG TÀI 1

1.1 TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ 1

1.1.1 Khái niệm thương mại quốc tế 1

1.1.2 Tranh chấp trong thương mại quốc tế 2

1.2 TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ - MỘT PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ 3

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm trọng tài thương mại 3

1.2.2 Lịch sử hình thành và phát triển của trọng tài thương mại 5

1.2.3 Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng trọng tài 6

1.2.3.1 Nguyên tắc thoả thuận 6

1.2.3.2 Nguyên tắc trọng tài viên phải độc lập, khách quan, vô tư và tuân theo quy định của pháp luật 6

1.2.3.3 Nguyên tắc các bên tranh chấp đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ Hội đồng trọng tài có trách nhiệm tạo điều kiện để họ thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình 7

1.2.3.4 Nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác 7

1.2.3.5 Nguyên tắc giải quyết một lần và phán quyết trọng tài là chung thẩm 7

1.2.4 Các loại trọng tài thương mại quốc tế 7

1.2.4.1 Trọng tài Ad - hoc (trọng tài vụ việc) 7

1.2.4.2 Trọng tài thường trực (trọng tài quy chế) 7

1.2.5 Một số cơ quan trọng tài thương mại quốc tế điển hình 8

1.2.5.1 Tòa án trọng tài thuộc Phòng thương mại quốc tế (ICC) 8

1.2.5.2 Trung tâm quốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư (ICSID) 8

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI 9

2.1 PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI 9

2.2 THỰC TIẾN ÁP DỤNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 13

PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ THEO THỦ TỤC TRỌNG TÀI TẠI VIỆT NAM 14

3.1 THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐỐI VỚI GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI 14 3.1.1 Thành tựu 14 3.1.2 Hạn chế 14 3.2 THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ CỦA VIỆC ÁP DỤNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP 15 3.2.1 Thành tựu 15 3.2.2 Hạn chế 16 3.3 NGUYÊN NHÂN NHỮNG HẠN CHẾ CỦA PHÁP LUẬT VÀ ÁP DỤNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI 17 3.4 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC HẠN CHẾ CỦA PHÁP LUẬT

VÀ ÁP DỤNG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI 19

PHẦN KẾT LUẬN 20 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài:

Ngày nay, với xu hướng toàn cầu hóa, hoạt động thương mại quốc tế ngày càngsôi động với sự đa dạng hơn về lĩnh vực, đối tượng và cả chủ thể tham gia Theo

đó, những tranh chấp phát sinh trong thương mại quốc tế cũng ngày càng phứctạp hơn, đòi hỏi cần phải có phương thức giải quyết hiệu quả, nhanh chóng,thuận lợi hơn cho các bên Thêm nữa, Việt Nam là miền đất thu hút nhiều nhàđầu tư nước ngoài đồng thời các doanh nghiệp Việt Nam cũng ngày càng muốn

mở rộng đầu tư ra nước ngoài nên ngày càng phải chú trọng hơn đến các vấn đềthương mại quốc tế

Phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại đang dần phổ biếnhơn trong cộng đồng doanh nghiệp cả trong và ngoài nước Nhận thức được vai

trò của phương thức trọng tài trong bối cảnh ngày nay tôi đã chọn đề tài: “Giải

quyết tranh chấp trong thương mại quốc tế theo thủ tục trọng tài và liên hệ thực tiễn của các doanh nghiệp Việt Nam”

2. Mục đích nghiên cứu đề tài:

Nghiên cứu đề tài này để hiểu rõ về phương thức giải quyết tranh chấp thươngmại bằng trọng tài, tìm hiểu được những điểm đã đạt được và điểm còn hạn chếcủa pháp luật Việt Nam về trọng tài cũng như việc sử dụng trọng tài để giảiquyết tranh chấp trong thực tiễn của doanh nghiệp Việt Nam Từ đó đề xuất một

số giải pháp hoàn thiện và phát triển phương thức này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của đề tài gồm những quy định của pháp luật về phươngthức giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng trọng tài Đặc biệt, đi sâuvào nghiên cứu giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài theo pháp luậtViệt Nam

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ BẰNG TRỌNG TÀI

1.1 TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

1.1.1 Khái niệm thương mại quốc tế

Khái niệm thương mại quốc tế gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của thươngmại quốc tế do đó khái niệm này cũng ngày càng đa dạng hơn bởi sự gia tăngthêm hay nói cách khác là sự phong phú hơn không chỉ về đối tượng trao đổimua bán mà còn chủ thể trong thương mại quốc tế Cụ thể, về đối tượng củathương mại hàng hóa, từ chỗ chỉ là các hàng hóa hữu hình rõ ràng thì bây giờ

đối tượng còn bao gồm cả những hàng hóa vô hình như dịch vụ, các vấn đề về

sở hữu trí tuệ và ngay cả các hoạt động đầu tư Còn về chủ thể, nếu ban đầu chỉ

là các cá nhân thì sau này còn xuất hiện thêm pháp nhân và cả các quốc gia thamgia vào hoạt động thương mại quốc tế

Cũng chính vì sự phát triển đa dạng hóa nhanh chóng của thương mại quốc tếnhư thế mà thuật ngữ “thương mại quốc tế” chưa được sử dụng một cách thốngnhất trong nhiều trường hợp Ở Việt Nam, theo như giải thích ở Luật thương

mại 2005 thì “hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao

gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” 1 Với cách tiếp cận khái niệm thươngmại như vậy nên thương mại quốc tế thường được hiểu chung cho cả hai thuậtngữ International trade (tạm dịch là thương mại quốc tế) và Internationalcommerce (tạm dịch là kinh doanh quốc tế) tại Việt Nam Tuy nhiên nhiều nướctrên thế giới lại hiểu hai thuật ngữ này theo hai nghĩa khác nhau Trong khiInternational trade dùng cho các hoạt động thương mại quốc tế được thực hiệnbởi các Nhà nước với nhau do đó việc xác định quan hệ thương mại quốc tếđược dựa vào dấu hiệu chủ thể là các quốc gia thì International commerce lạiđược dùng để chỉ hoạt động thương mại do các thương nhân tiến hành Như vậy

để thuận lợi hơn trong thương mại giữa các quốc gia thì tất cả các nước trên thếgiới bao gồm Việt Nam nên thống nhất cách hiểu chung về thương mại quốc tế

là “International trade”2

1.1.2 Tranh chấp trong thương mại quốc tế

Thông thường “Tranh chấp” được hiểu là những bất đồng, mâu thuẫn phát sinhgiữa các bên có liên quan đến lợi ích và nghĩa vụ của mình Những bất đồng nàyphát sinh từ mối quan hệ xã hội do ngành luật nào điều chỉnh thì được gọi têntheo ngành luật đó Ví dụ: Tranh chấp giữa người lao động và người sử dụng laođộng gọi là tranh chấp lao động, tương tự tranh chấp đất đai, tranh chấp tronghôn nhân và cả tranh chấp trong thương mại Như vậy, có thể hiểu tranh chấpthương mại là những bất đồng, mâu thuẫn, xung đột lợi ích về quyền và nghĩa

vụ giữa các chủ thể tham gia vào quá trình hoạt động thương mại

Từ đó ta rút ra được khái niệm Tranh chấp trong thương mại quốc tế là nhữngbất đồng xảy ra trong quá trình thực hiện các hoạt động thương mại quốc tế màchủ yếu là khi thực hiện các hợp đồng thương mại quốc tế3

Sự xa cách về khoảng cách địa lý, khác biệt về truyền thống pháp luật và tậpquán thương mại, thêm vào đó là sự thiếu hiểu biết và sự tin cậy lẫn nhau so vớibạn hàng trong nước của các bên tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế(cụ thể là các bên tham gia hợp đồng thương mại quốc tế) là những nhân tố

1 Xem Điều 3 Luật thương mại 2005

2 Xem Trần Văn Nam (2017), Giáo trình Luật thương mại quốc tế, NXB ĐH kinh tế quốc dân, tr.06.

3 Xem Trần Văn Nam (2017), Sđd, tr.436.

khiến cho sự tranh chấp là điều khó tránh khỏi Hơn nữa trong quá trình thựchiện nghĩa vụ của mình theo hợp đồng thì các bên có thể gặp phải những khókhan gây ra bởi điều kiện ngoại cảnh của mỗi nước.

1.2 TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ - MỘT PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

Hiện nay, việc sử dụng trọng tài quốc tế để giải quyết các tranh chấp quốc tếngày càng phổ biến, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại quốc tế Có thể nói đây

là một phương thức giải quyết tranh chấp mang tính riêng tư, được các bên tranhchấp lựa chọn mà không thông qua Tòa án như truyền thống bởi những ưu điểmvượt trội của Trọng tài trong thời đại ngày nay

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm trọng tài thương mại

“Trọng tài là một quá trình giải quyết tranh chấp thỏa thuận giữa các bên,

trong đó tranh chấp được gửi đến một hoặc nhiều trọng tài người có quyền đưa

ra phán quyết Nó là một cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) vì nó cho phép các bên giải quyết tranh chấp của mình ngoài tòa án” 5

“Trọng tài thương mại quốc tế là một quá trình xét xử độc lập với nhà nước,

quyền lập pháp và tư pháp mà theo đó các bên tham gia hợp đồng xuyên biên giới đồng ý để gửi yêu cầu đến trọng tài (hoặc hội đồng trọng tài, thường là ba),

đề cử trực tiếp bởi các Bên hoặc bởi một tổ chức trọng tài quốc tế (hoặc hiếm hơn bởi một tòa án quốc gia), để giải quyết tranh chấp của họ bằng cách ban hành một quyết định chung thẩm và ràng buộc theo quy định của thủ tục được lựa chọn bởi các Bên” 6

Từ đó có thể rút ra được khái niệm Trọng tài thương mại quốc tế:

Trọng tài thương mại quốc tế là một phương thức giải quyết tranh chấp dựa trên

sự thỏa thuận của các bên tham gia tranh chấp nhằm giải quyết tranh chấpthương mại có yếu tố nước ngoài

1.2.1.2 Đặc điểm:

4 Xem Trọng tài thương mại (2017), http://viac.vn/trong-tai-thuong-mai-a712.html

https://www.international-arbitration-attorney.com/vi/definition-of-arbitration/

6 Xem Aceris Luật LLC (2016), Trọng tài thương mại quốc tế,

https://www.international-arbitration-attorney.com/vi/international-commercial-arbitration/

Từ khái niệm về trọng tài được nêu ở trên có thể rút ra đặc điểm của trọng tàithương mại như sau:

 Việc sử dụng phương thức giải quyết bằng trọng tài khi có tranh chấp xảy

ra phải có sự thỏa thuận của các bên

Phương thức giải quyết bằng trọng tài chỉ được sử dụng khi có sự thỏathuận giữa các bên Thỏa thuận đó có thể là một điều khoản trong hợpđồng thương mại hoặc cũng có thể được lập thành văn bản riêng biệt saukhi phát sinh tranh chấp Bất cứ bên nào cũng không được đơn phươngrút lui ý kiến khi thỏa thuận trọng tài đã có hiệu lực Vì điều khoản trọngtài mang tính độc lập với các điều khoản khác của hợp đồng chính chonên ngay cả khi hợp đồng chính đã kết thúc hoặc bị vô hiệu thì cũngkhông làm ảnh hưởng đến điều khoản trọng tài hay nói cách khác là điềukhoản trọng tài không bị vô hiệu tương ứng Trong trường hợp một bênkhông thực hiện theo thỏa thuận trọng tài và cố ý đưa vụ tranh chấp rakiện tại Tòa án thì Tòa án phải trả lại đơn kiện hoặc đình chỉ vụ kiện vàcác bên phải sử dụng trọng tài như thỏa thuận trừ trường hợp thỏa thuậntrọng tài vô hiệu hoặc không có khả năng thi hành

 Sau khi xem xét toàn bộ diễn biến vụ tranh chấp bao gồm cả các chứng

cứ và lập luận của các bên, trọng tài viên hoặc Hội đồng trọng tài sẽ raquyết định hay còn gọi là phán quyết Những quyết định này khi đượcban hành mang giá trị chung thẩm

Khi đã thỏa thuận với nhau dùng phương thức trọng tài, các bên đã mặcđịnh giao cho trọng tài viên đã được chọn quyền và nghĩa vụ phải ra cácquyết định, phán quyết mang tính bắt buộc đối với các bên nhằm giảiquyết được vụ tranh chấp một cách hợp tình hợp lý nhất Điều này tạo ưuthế đặc biệt cho trọng tài so với thương lượng và hòa giải – cũng lànhững phương thức giải quyết tranh chấp dựa trên sự tự nguyện, thỏathuận của các bên

Phương thức trọng tài chỉ được sử dụng khi có sự thỏa thuận của các bên,

từ việc chọn trọng tài viên, chuẩn bị hồ sơ cho đến trình tự, thủ tục tốtụng, xét sử cũng đều phụ thuộc vào sự lựa chọn của các bên Nếu mộttrong các yếu tố trên không được tuân thủ hoặc có một bên không đượclựa chọn hay trình bày ý kiến của mình trước trọng tài viên thì quyết định

mà trọng tài viên đưa ra có thể sẽ không được công nhận, đồng nghĩa vớiviệc không được cho thi hành Với đặc điểm này, trọng tài có phần giốngvới tòa án nhưng mang lại một số ưu điểm nổi bật hơn như: rút ngắn thờigian tố tụng, trọng tài xét xử kín nên bảo toàn bí mật kinh doanh cho cácbên, tính khách quan, trung lập được bảo đảm hơn so với việc xét xử tạitòa án của một nước sở tại

 Tòa án có thể công nhận các quyết định và phán quyết mà trọng tài đưa

ra và cho thi hành

Dù phán quyết do một hội đồng trọng tài ban hành (mà sau khi ra phánquyết thì hội đồng đó đã chấm dứt nhiệm vụ và không còn tồn tại) mangtính riêng tư giữa các bên tranh chấp nhưng giá trị bắt buộc của phánquyết đó vẫn được pháp luật quốc gia và quốc tế công nhận đối với cácbên Trong trường hợp phán quyết đã được đưa ra mà không được cácbên tự nguyện thi hành trong thời hạn qui định thì nó sẽ được cưỡng chếthi hành theo một trình tự tư pháp cả ở trong nước lẫn nước ngoài Cácđiều ước quốc tế và pháp luật của các quốc gia có qui định về qui trình,điều kiện để được Tòa án công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tàithương mại.Văn bản điển hình, quan trọng nhất cho lĩnh vực này là Côngước New York về công nhận và thi hành phán quyết của trọng tài nướcngoài (1958) Bên cạnh đó còn có Luật mẫu UNCITRAL, các hiệp địnhkhu vực và pháp luật của các quốc gia tạo nên một hệ thống quy phạmpháp luật điều chỉnh việc công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tàithương mại quốc tế7

1.2.2 Lịch sử hình thành và phát triển của trọng tài thương mại

Mặc dù phương thức trọng tài đã khá là quen thuộc với chúng ta, đặc biệt lànhững người làm thương mại, nhưng cho đến nay vẫn không ai lý giải được haynói cách khác là khẳng định chính xác được thời điểm trọng tài bắt đầu là từ khinào,và chỉ biết trọng tài là hình thức tiền thân của Tòa án

Từ thời xa xưa, để giải quyết những bất đồng, tranh chấp của mọi người trong

xã hội và giữa các quốc gia với nhau thì một trong những phương thức cổ xưanhất là tòa Trọng tài đã được người Hy Lạp và La Mã cổ đại sử dụng đến Thuở

sơ khai về trọng tài của luật mua bán hàng hóa qui định cho các lái buôn tự giảiquyết bất hòa với nhau mà không cần Nhà nước phải can thiệp Về sau việc muabán được mở rộng vượt ra khỏi biên giới quốc gia, các nước La Mã còn trao đổi,mua bán hàng hóa ra khắp lục địa Châu Âu Luật Trọng tài 1697 trong hệ thốngluật Anh được xem là văn bản pháp luật đầu tiên về trọng tài mặc dù khi vănbản được thông qua thì trọng tài đã là một phương thức phổ biến Năm 1794,Anh và Mỹ đã quyết định đưa các vấn đề liên quan đến các khoản nợ và biêngiới còn đang tranh chấp ra giải quyết ở trọng tài với kết thúc thành công Từđầu thế kỉ XX, việc sử dụng phương thức trọng tài để giải quyết các vụ tranhchấp thay cho tòa án được các nước khuyến khích thực hiện và cho thông quacác đạo luật qui định nó Thương mại quốc tế ngày càng phát triển mạnh mẽ kéotheo sự gia tăng lên của phương thức giải quyết bằng trọng tài, các tổ chức trọngtài quốc tế cũng dần được hình thành để đáp ứng nhu cầu giải quyết bất đồngphát sinh trong thương mại quốc tế Trọng tài ngày càng được nâng cao tầm

7 Xem Trần Văn Nam (2017), Sđd, tr.448.

quan trọng và vị trí của mình, thể hiện qua việc các quốc gia tích cực ban hành

và sửa đổi, bổ sung luật pháp về trọng tài cho phù hợp với tình hình thực tế, sựtăng lên đáng kể các thành viên của các điều ước quốc tế về trọng tài, trọng tàiđược đưa vào chương trình đào tạo của các ngành luật, các doanh nghiệp tăng

độ tin tưởng và sử dụng nhiều đến phương thức trọng tài trong giải quyết tranhchấp

Là một cơ chế giải quyết tranh chấp một cách độc lập với nhiều ưu điểm vượttrội hơn so với tòa án, các tranh chấp dù ở trong hay ngoài nước đều được giảiquyết bằng trọng tài nhiều hơn bên cạnh tòa án là cách xét xử truyền thống Haihội nghị Hòa bình tổ chức tại La-Hay Hà Lan năm 1899 và 1907 đã soạn ra bộquy chế và thủ tục và cố gắng hướng dẫn các quốc gia áp dụng triệt để các hiệpước trọng tài Qua tìm hiểu và thu thập, có thể thấy nhiều luồng định nghĩa

“Trọng tài” được đề cập đến trong luật quốc tế Định nghĩa sớm nhất được đưa

ra ở Công ước La-Hay năm 1988: “Trọng tài là nhằm để giải quyết những bấtđồng giữa các bên thông qua một người thứ ba do chính các bên lựa chọn trên

cơ sở tôn trọng luật pháp” Còn theo định nghĩa ngắn gọn của Luật sư DidierSkonicki (Paris): “Trọng tài là toà án tư, do ý chí của đôi bên tranh chấp Nócũng xét xử như toà án nhà nước” Theo giáo sư Ph.Farrchar (Trường đại họcPans II) thì: “Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp, theo đó cácbên giao cho một cá nhân (trọng tài viên) thẩm quyền giải quyết tranh chấp phátsinh giữa họ với nhau”8

1.2.3 Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng trọng tài

1.2.3.1 Nguyên tắc tôn trọng sự thoả thuận

Khi lựa chọn phương thức trọng tài để giải quyết tranh chấp, các bên có quyền

tự do lựa chọn và quyết định mọi việc liên quan đến quá trình giải quyết như lựachọn trọng tài viên, lựa chọn cách thức, thủ tục tố tụng Trọng tài viên phải tôntrọng các thỏa thuận của các bên, nếu không sẽ dễ dẫn đến việc phán quyết củatrọng tài bị tòa án hủy theo yêu cầu của các bên

1.2.3.2 Nguyên tắc đảm bảo tính độc lập, khách quan, vô tư và tuân theo quy định của pháp luật đối với trọng tài viên

Việc lựa chọn trọng tài viên giải quyết tranh chấp có ý nghĩa vô cùng quan trọngbởi người trọng tài viên đó ngoài đáp ứng đủ các yêu cầu về trình độ chuyênmôn, hiểu biết pháp luật mà còn phải độc lập, khách quan, vô tư và đảm bảokhông liên quan đến bất kì lợi ích không chính đáng nào từ vụ tranh chấp Phápluật các nước có dành các điều luật để qui định rõ điều kiện của các trọng tàiviên, hơn nữa còn khuyến khích các trung tâm trọng tài đưa ra các tiêu chuẩn

8 Xem Lê Minh Trường (2011), Lịch sử hình thành chế định trọng tài,

https://luatminhkhue.vn/tu-van-luat-dan-su/lich-su-hinh-thanh-che-dinh-trong-tai.aspx

khắt khe hơn đối với các trọng tài viên của mình nhằm tạo ra được đội ngũ cáctrọng tài viên có năng lực, uy tín và chuyên nghiệp.

1.2.3.3 Nguyên tắc các bên tranh chấp đều bình đẳng về quyền và nghĩa vụ Hội đồng trọng tài có trách nhiệm tạo điều kiện để họ thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình.

Các bên khi tham gia tranh chấp và có sử dụng đến bất kì phương thức giảiquyết nào cũng đều có quyền và nghĩa vụ bình đẳng, đối với trọng tài cũngkhông ngoại lệ Hội đồng trọng tài phải luôn tạo điều kiện để các bên thực hiệncác quyền và nghĩa vụ của mình một cách công bằng, ngang nhau

1.2.3.4 Nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác

Đây là một nguyên tắc khiến cho Trọng tài khác biệt rõ so với tòa án Nguyêntắc giải quyết không công khai này nhằm đảm bảo uy tín, bí mật kinh doanh chocác bên tham gia tranh chấp, và giữ cơ hội kinh doanh khác cho các bên sau vụtranh chấp

1.2.3.5 Nguyên tắc giải quyết một lần và phán quyết trọng tài là chung thẩm

Nguyên tắc này là một ưu điểm của trọng tài, đáp ứng được yêu cầu của việcgiải quyết tranh chấp thương mại là phải nhanh chóng, rút ngắn thời gian tốtụng Thủ tục trọng tài khá ngắn gọn, đơn giản, không phải trải qua nhiều giaiđoạn xét xử như ở tòa án Cụ thể phán quyết của trọng tài là chung thẩm, không

bị kháng cáo, kháng nghị Tố tụng trọng tài chỉ đi qua một trình tự giải quyếtnên có thể tiết kiệm thời gian và tiền của cho các bên tham gia tranh chấp

1.2.4 Phân loại trọng tài thương mại quốc tế

Trong thực tế thương mại quốc tế chia ra làm hai loại trọng tài: Trọng tài thường

trực và trọng tài vụ việc

1.2.4.1 Trọng tài Ad - hoc (trọng tài vụ việc)

Thông thường, sau khi tranh chấp đã xảy ra các bên sẽ thỏa thuận thành lập trọng tài vụ việc (hay còn gọi là ad-hoc arbitration) Các bên tham gia tranh chấp có quyền tự do chọn trọng tài viên và có thể tự soạn thảo quy tắc tố tụng hoặc cũng có thể giao cho hội đồng trọng tài soạn thảo Với trọng tài ad-hoc là những trọng tài giải quyết những vụ việc vụ thể, do đó khi đã giải quyết xong vụviệc trọng tài tự giải thể

1.2.4.2 Trọng tài thường trực (trọng tài quy chế)

Trái ngược với trọng tài vụ việc thì với trọng tài quy chế, các bên khi chọn sửdụng trọng tài loại này phải tuân theo quy tắc tố tụng của một tổ chức trọng tài

đã được chọn đó Các quy tắc này có chức năng là luật tố tụng trong quá trìnhtrọng tài diễn ra dưới sự giám sát của cơ quan thường trực Để sử dụng trọng tàithường trực, các bên phải có thỏa thuận trước hoặc sau khi phát sinh tranh chấp,

và thường thì thỏa thuận này được đưa vào các điều khoản trọng tài trong hợpđồng Một điểm lưu ý khi sử dụng trọng tài quy chế là việc nêu chính xác và đầy

đủ tên của trung tâm trọng tài giải quyết tranh chấp hết sức quan trọng bởi nếukhông xác định được tên trung tâm trọng tài thì dễ dẫn đến thỏa thuận trọng tài

đó vô hiệu

1.2.5 Một số cơ quan trọng tài thương mại quốc tế điển hình:

Dưới đây là hai cơ quan trọng tài thương mại quốc tế được giới kinh doanh thếgiới sử dụng nhiều:

1.2.5.1 Tòa án trọng tài thuộc Phòng thương mại quốc tế (ICC)

Tòa án trọng tài quốc tế (International Court of Arbitration) là một phần của

Phòng thương mại quốc tế (ICC), là cơ quan giải quyết tranh chấp thương mạiquốc tế Tòa án được thành lập năm 1923 tại Paris, Pháp9, bao gồm hơn 100thành viên đến từ 90 quốc gia10 Chức năng của Tòa án trọng tài được xác định

tại Điều 1: Các quy tắc trọng tài của ICC là “Giải quyết các tranh chấp thương

mại có tính chất quốc tế bằng thủ tục trọng tài phù hợp với các quy tắc trọng tàicủa ICC” Thực chất, Tòa án trọng tài là một Hội đồng giám sát các quá trìnhtrọng tài dựa trên các quy tắc trọng tài của ICC cũng như các quá trình hòa giải

dựa trên Quy tắc hòa giải không bắt buộc của ICC chứ không phải là cơ quan

trực tiếp xét xử Có thể hiểu các tranh chấp quốc tế bao gồm tranh chấp phátsinh từ hợp đồng giữa các bên có quốc tịch khác nhau hoặc đối tượng vượt quabiên giới một quốc gia, ví dụ như hợp đồng giữa hai bên có cùng quốc tịchnhưng hợp đồng thực hiện ở một nước khác , hay hợp đồng được ký giữa Chínhphủ sở tại và chi nhánh công ty nước ngoài hoạt động tại nước đó11 Tòa ántrọng tài vẫn có thể nhận giải quyết các tranh chấp thương mại không mang tínhquốc tế nếu như các bên thỏa thuận trao quyền giải quyết các tranh chấp đó choTòa án trọng tài12

1.2.5.2 Trung tâm quốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư (ICSID)

Vào năm 1965, trên cơ sở công ước quốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư giữacác quốc gia và kiều dân của các quốc gia khác, WB đã thành lập ra Trung tâmquốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư (ICSID) có chức năng giải quyết cáctranh chấp đầu tư giữa cơ quan nhà nước của bên ký kết và nhà đầu tư của bên

ký kết khác ICSID có trụ sở đặt tại trụ sở chính của Ngân hàng thế giới và điểmđặc biệt là thủ tục tố tụng không nhất thiết phải tiến hành ở trụ sở chính củaTrung tâm tại Washington này ICSID có đầy đủ tư cách pháp nhân quốc tế và

có tổ chức bộ máy gồm Hội đồng quản trị, Ban thư ký, Ban hòa giải và Bantrọng tài Quyền miễn trừ khi thực hiện nhiệm vụ trên lãnh thổ của các quốc giathành viên cũng được trao cho các hòa giải viên và trọng tài viên của Trung tâm

9 Xem Trần Văn Nam (2017), Sđd, tr 451.

10 Xem Dispute Resolution, international-court-of-arbitration/

http://www.iccwbo.org/about-icc/organization/dispute-resolution-services/icc-11 Xem Trần Văn Nam (2017), Sđd, tr 451.

12 Xem Luật lệ trọng tài thương mại – kinh tế các nước và quốc tế, tập 2, NXB TPHCM, 1993.

Các quá trình trọng tài được điều chỉnh bằng pháp luật quốc tế với trọng tâm làCông ước Washington cùng các quy tắc của Trung tâm, vì vậy có thể xem trọngtài ICSID mang tính phi biên giới Cũng như các trung tâm trọng tài khác,những phán quyết của trọng tài ICSID có giá trị bắt buộc với các bên và không

có Tòa án quốc gia nào theo luật của nước đó có quyền xem xét lại (Điều 53Công ước Washingtơn) trừ trường hợp phán quyết đó bị xem xét lại và hủy bỏbởi một Ủy ban ad-hoc của ICSID

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI

2.1 PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG THƯƠNG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI

2.1.1 Bối cảnh:

Từ những năm đầu của cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, pháp luật đã quyđịnh về việc giải quyết các tranh chấp về kinh tế và ban hành các văn bản quyphạm pháp luật quy định trọng tài kinh tế là cơ quan nhà nước thuộc hệ thốngcác cơ quan hành chính nhà nước có nhiệm vụ liên quan đến hợp đồng kinh tếnhư giải quyết tranh chấp, xử lý các vi phạm pháp luật Cùng trong giai đoạnnày, hai tổ chức trọng tài là Hội đồng trọng tài ngoại thương và Hội đồng trọngtài hàng hải cũng song song tồn tại bên cạnh tổ chức trọng tài kinh tế Sau 1994,

hệ thống trọng tài kinh tế nhà nước – từ nên kinh tế kế hoạch hóa tập trungngừng hoạt động, thay vào đó là trọng tài kinh tế - một tổ chức xã hội nghềnghiệp có chức năng giải quyết các tranh chấp về hợp đồng kinh tế, tranh chấptrong công ty, các công ty với nhau…

Trong bối cảnh nước ta phát triển theo xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, một

số hạn chế của phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh bằng trọng tài đãbộc lộ Do đó, ủy ban thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh trọng tàithương mại (25-2-2003) quy định về tổ chức cũng như tố tụng trọng tài TheoPháp lệnh thì chủ thể tham gia hoạt động thương mại có thể là tổ chức, cá nhânViệt Nam hoặc tổ chức, cá nhân nước ngoài, do đó, không chỉ có tranh chấpgiữa các chủ thể Việt Nam mà còn các tranh chấp có yếu tố nước ngoài cũngđược giải quyết tại trọng tài thương mại Mặc dù mang lại nhiều lợi ích trongviệc quy định và điều chỉnh phương thức trọng tài trong nước, Pháp lệnh trọngtài thương mại cũng cho thấy được những bất cập cần phải khắc phục sau 6 nămthực hiện Cụ thể những bất cập đó là: Thẩm quyền giải quyết tranh chấp củatrọng tài, chủ thể tham gia tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài và các vấn

đề khác liên quan đến tố tụng trọng tài

Trên cơ sở kế thừa những điểm hợp lý, tiến bộ của Pháp lệnh 2003, Luật Trọngtài thương mại 2010 đã được ban hành với những chế định mới hoàn thiện hơn,