Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http //www lrc tnu edu vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN BẢO TRUNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÒNG TRÁNH RỦI[.]
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN BẢO TRUNG
QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÒNG TRÁNH RỦI RO THIÊN TAI CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LỤC NGẠN,
TỈNH BẮC GIANG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN - 2016
Trang 3ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN BẢO TRUNG
QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÒNG TRÁNH RỦI RO THIÊN TAI CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LỤC NGẠN,
TỈNH BẮC GIANG
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ngô Quang Sơn
THÁI NGUYÊN - 2016
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “Quản lý giáo dục Kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang” là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân,
được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Ngô Quang Sơn
Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình
Thái Nguyên, tháng 03 năm 2016
Tác giả luận văn
Nguyễn Bảo Trung
Trang 6LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tác giả luận văn xin bày tỏ lòng biết ơn tới quý Thầy, Cô trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu Tác giả xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong Hội đồng khoa học đã giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Đặc biệt, tác giả luận văn xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Ngô Quang Sơn- Viện trưởng Viện Dân tộc, người thầy đã tận tình hướng dẫn khoa học, giúp đỡ tác giả trong quá trình triển khai thực hiện và hoàn thành luận văn này
Tác giả luận văn xin gửi lời cảm ơn tới các đồng chí lãnh đạo huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang; các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên phòng GD&ĐT huyện Lục Ngạn đã tạo điều kiện để tác giả được theo học lớp thạc sĩ khoa học giáo dục, chuyên ngành QLGD và hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình; xin cảm ơn các đồng chí CBQL, GV, NV ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, bạn bè đồng nghiệp đã cung cấp và chia sẻ tư liệu cần thiết hỗ trợ tác giả nghiên cứu; xin cảm ơn những người thân yêu đã động viên giúp đỡ, tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành luận văn
Tuy rất cố gắng song chắc chắn luận văn không tránh khỏi thiếu sót Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy, Cô và các bạn đồng nghiệp
Thái Nguyên, tháng 03 năm 2016
Tác giả luận văn
Nguyễn Bảo Trung
Trang 7
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv
DANH MỤC BẢNG v
DANH MỤC BIỂU ĐỒ vi
DANH MỤC SƠ ĐỒ vi
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
4 Giả thuyết khoa học 3
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4
7 Phương pháp nghiên cứu 4
8 Cấu trúc của luận văn 5
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÒNG TRÁNH RỦI RO THIÊN TAI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6
1.1.1 Trên thế giới 6
1.1.2 Ở Việt Nam 8
1.2 Một số khái niệm cơ bản 11
1.2.1 Quản lý 11
1.2.2 Quản lý giáo dục 12
Trang 81.2.3 Quản lý nhà trường 14
1.2.4 Kỹ năng 16
1.2.5 Kỹ năng sống 16
1.2.6 Giáo dục kỹ năng sống 17
1.2.7 Quản lý giáo dục kỹ năng sống 17
1.2.8 Phòng tránh, rủi ro thiên tai 17
1.2.9 Quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 18
1.2.10 Biện pháp 18
1.2.11 Biện pháp quản lý 18
1.3 Hoạt đô ̣ng giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai trong các trường THCS 18
1.3.1 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 19
1.3.2 Mục tiêu của giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 20
1.3.3 Nội dung và hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 21
1.4 Quản lý GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ở các trường THCS 25
1.4.1 Quản lý kế hoạch hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 25
1.4.2 Quản lý đội ngũ thực hiện hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 27
1.4.3 Quản lý cơ sở vâ ̣t chất trường học thực hiện hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầ u phòng tránh rủi ro thiên tai 31
1.4.4 Quản lý việc phối hợp, huy động các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia tổ chức hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 32
1.4.5 Quản lý kiểm tra, đánh giá việc thực hiện chương trình GDKNS đáp ứng nhu cầ u phòng tránh rủi ro thiên tai 32
Trang 9Kết luận chương 1 34
Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG
ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÒNG TRÁNH RỦI RO THIÊN TAI
HUYỆN LỤC NGẠN, TỈNH BẮC GIANG 36
2.1 Một số đặc điểm về vị trí địa lý, kinh tế, văn hóa, xã hội và giáo dục huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 36 2.1.1 Khái quát về vị trí địa lý, kinh tế, văn hóa, xã hội của huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 36 2.1.2 Khái quát về tình hình phát triển giáo dục của huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 38 2.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý về vai trò của hoạt động phò ng tránh rủi ro thiên tai và việc GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh 42 2.3 Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 45 2.3.1 Khảo sát thực tra ̣ng giáo du ̣c kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh
rủ i ro thiên tai 46 2.3.2 Thực tra ̣ng quản lý giáo du ̣c kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh
rủ i ro thiên tai 47 2.4 Đánh giá thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 58 2.4.1 Kết quả đạt được trong quá trình quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầ u phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 58 2.4.2 Một số bất cập trong quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 61
Trang 102.4.3 Nguyên nhân một số bất cập trong quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ở các trường THCS
huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 61
Kết luận chương 2 63
Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG ĐÁP ỨNG NHU CẦU PHÒNG TRÁNH RỦI RO THIÊN TAI CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN LỤC NGẠN, TỈNH BẮC GIANG 65
3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 65
3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 65
3.1.2 Đảm bảo tính kế thừ a 66
3.1.3 Nguyên tắ c đảm bảo tính khả thi 67
3.1.4 Nguyên tắ c đảm bảo tính hê ̣ thố ng 67
3.2 Một số biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ở các trường THCS huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 68
3.2.1 Biện pháp 1: Quản lý công tác nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cán bộ quản lý, giáo viên, cha mẹ học sinh và các tổ chức xã hội nhằm giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ở các trường THCS 68
3.2.2 Biện pháp 2: Tăng cường bồi dưỡng đội ngũ giáo viên bộ môn về nội dung, phương pháp giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh ta ̣i đi ̣a phương 73
3.2.3 Biện pháp 3: Nâng cao năng lực cho giáo viên chủ nhiệm lớp trong xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai 76
3.2.4 Biện pháp 4: Tăng cường chỉ đạo giáo viên bộ môn liên hê ̣, lồng ghép, tích hợp các nội dung giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai trong các tiết học, hoạt động dạy học, hoạt đô ̣ng ngoài giờ lên lớp 79
Trang 113.2.5 Biện pháp 5: Tăng cường kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm về quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c
sinh đối với cộng đồng địa phương 83
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 85
3.4 Khảo nghiê ̣m tính cấp thiết và tính khả thi của các biê ̣n pháp đã đề xuất 87
Kết luận chương 3 90
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 91
1 Kết luận 91
2 Khuyến nghị 92
TÀI LIỆU THAM KHẢO 94
PHỤ LỤC 96
Trang 12DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BGH Ban giám hiệu CBQL Cán bộ quản lý CSVC Cơ sở vật chất GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GDKNS Giáo dục kỹ năng sống
GVCN Giáo viên chủ nhiệm
PHHS Phụ huynh học sinh TNTP Thiếu niên tiền phong TPT Tổng phụ trách
THCS Trung học cơ sở
Trang 13DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Thống kê số trường học của các cấp học giai đoạn 2012-2016 39 Bảng 2.2: Thống kê số lớp và số ho ̣c sinh của các bậc học trong giai đoạn
2012-2016 39 Bảng 2.3: Thống kê trường học và học sinh THCS năm học 2015-2016 40 Bảng 2.4: Thực trạng giáo du ̣c kỹ năng số ng đáp ứng nhu cầ u phò ng tránh rủi ro
thiên tai 46
phò ng tránh rủi ro thiên tai của BGH (n=13) 48 Bảng 2.6: Thực trạng thực hiện hoạt động GDKNScủa đội ngũ GVCN (n= 50) 50 Bảng 2.7: Thực trạng thực hiện hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi
ro thiên tai của đội ngũ cán bộ Đoàn, Đội (n=10) 52
chức hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai (n=60) 54
ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai của các trường THCS (n=10) 55
phòng tránh rủi ro thiên tai của BGHcác trường THCS (n=10) 57 Bảng 3.1 Đối tượng tham gia khảo nghiệm 87 Bảng 3.2 Đánh giá kết quả khảo nghiệm các biện phápvới (n=200) đối tượng 88
Trang 14DANH MỤC BIỂU ĐỒ
phò ng tránh rủi ro thiên tai trong việc thực hiệnmục tiêu giáo dục THCS 43 Biểu đồ 2.2: Nhận thức của BGH về hoạt động GDKNS đáp ứng nhu cầu phòng
tránh rủi ro thiên tai 44 Biểu đồ 2.3 Giáo du ̣c kỹ năng sống đáp ứng nhu cầuphò ng tránh rủi ro thiên tai 46 Biểu đồ 3.1 Biểu đồ khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thicủ a các biện pháp 89
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Vị trí quá trình quản lý hoạt động sư phạm diễn ra trong nhà trường 19
Trang 15MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong giai đoạn hiện nay, khi đời sống kinh tế xã hội có nhiều thay đổi, con người đang trải qua nhiều biến động tích cực lẫn tiêu cực, mặt trái của kinh
tế thị trường và sự bùng nổ thông tin, với nhiều thông tin thiếu lành mạnh đang tác động mạnh đến đời sống làm cho thế hệ trẻ đă ̣c biê ̣t là ho ̣c sinh có nhiều biểu hiện nhận thức lệch lạc, sống xa rời các giá trị đạo đức truyền thống và thiếu các kĩ năng sống cần thiết
Con người không chỉ là một thực thể sinh lý mà còn là một thực thể mang bản chất tâm lý xã hội bao gồm những phẩm chất, những thuộc tính tâm
lý có ý nghĩa xã hội được hình thành do kết quả tác động qua lại giữa họ với nhau, giữa họ với các sự vật, hiện tượng xung quanh trong từng hoạt động Con người càng hoạt động thì càng có cơ hội khám phá, hiểu biết và phát triển Vì thế, họ cần phải có kiến thức, kỹ năng và thái độ để có thể giúp họ tự kiểm soát được hành vi của bản thân và kiểm soát được môi trường xung quanh một cách thành công Nói cách khác, để sống tốt và hoạt động hiệu quả, con người cần phải có những kỹ năng sống Kỹ năng sống có thể được hình thành một cách tự nhiên qua trải nghiệm hoặc có thể thông qua giáo dục, học tập và rèn luyện…
Nằm trong khu vực Đông Nam Á, nơi được xem là vùng “Rốn bão” của thế giới, Việt Nam được đánh giá là một trong những nước chịu thiệt hại và dễ
bị tổn thương nhất bởi thiên tai và biến đổi khí hậu Thiên tai liên tiếp xảy ra ở khắp các khu vực trên cả nước với mức độ ngày càng gia tăng cả về quy mô và chu kỳ lặp lại với những đột biến khó lường, gây ra nhiều tổn thất to lớn về người, tài sản, các cơ sở hạ tầng về kinh tế, văn hoá, xã hội và tác động xấu đến môi trường Hàng năm ngành giáo dục phải gánh chịu những tác hại không nhỏ
do thiên tai gây ra, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động dạy, học của học sinh
và giáo viên
Trong nhiều năm qua Đảng và nhà nước ta luôn có nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao năng lực phòng tránh thiên tai, thích ứng với biến
Trang 16đổi khí hậu, cụ thể là Chiến lược quốc gia phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020 và Chương trình mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2012 - 2020 của Thủ tướng Chính phủ Việc giáo dục cho học sinh trong các nhà trường về phòng tránh thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm và ban hành tài liệu hướng dẫn cho
giáo viên và học sinh [26]
Việc quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho ho ̣c sinh các trường THCS sẽ giúp thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực cho người học Học sinh được rèn luyện kỹ năng sống, biết cách sống an toàn, biết phòng tránh rủi ro thiên tai, đồng thời nâng cao khả năng quan sát, phân tích, đánh giá tổng hợp , tạo những tác động tốt đối với các mối quan hệ giữa thầy và trò, giữa các học sinh, bạn bè với nhau, giúp tạo nên sự hứng thú học tập,
Lục Ngạn là một huyện miền núi của tỉnh Bắc Giang, trong nhiều năm qua thời tiết diễn biến phức tạp, tình hình mưa bão, lũ lụt đã xảy ra một cách bất thường ở quy mô lớn và gây ra nhiều khó khăn trong việc dự báo, kiểm soát
và phòng tránh Những thảm họa này đã gây ra thiệt hại lớn về người, tài sản Việc giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh trong các nhà trường được tổ chức liên hệ, lồng ghép, tích hợp, chưa thực sự đi vào bản chất, chưa chú tro ̣ng đến cách phòng mà chỉ có chố ng, viê ̣c tổ chứ c giáo dục KNS đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai chưa được thường xuyên Học sinh thiếu hiểu biết về thực tế cuộc sống, thiếu năng lực
thích ứng, kỹ năng phòng tránh và giảm nhẹ tác ha ̣i của thiên tai gây ra
Xuất phát từ những lý do nêu trên, căn cứ vào tình hình thực tiễn việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh ở các trường THCS trên địa bàn huyện Lục Ngạn, tỉnh
Bắc Giang, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý giáo dục kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu phòng tránh rủi ro thiên tai cho học sinh ca ́ c trường THCS huyê ̣n Lục Ngạn, ti ̉nh Bắc Giang” làm đề tài nghiên cứu