KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành Kinh tế đối ngoại ẢNH HƢỞNG CỦA QUY TẮC XUẤT XỨ TRONG HIỆP ĐỊNH ATIGA TỚI CƠ CẤU XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM ThiN ga nH an g co m ThiNganHang com H oi C an Su FTU H oi C a[.]
Trang 1KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
ẢNH HƯỞNG CỦA QUY TẮC XUẤT XỨ TRONG HIỆP ĐỊNH ATIGA TỚI CƠ CẤU XUẤT KHẨU CỦA
VIỆT NAM
ThiNganHang.com
Trang 2Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
MỤC LỤC
MỤC LỤC i
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iii
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ v
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUY TẮC XUẤT XỨ VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA QUY TẮC XUẤT XỨ TỚI CƠ CẤU XUẤT KHẨU 5
1.1 Quy tắc xuất xứ 5
1.1.1 Một số khái niệm liên quan 5
1.1.2 Vai trò của xuất xứ hàng hoá 7
1.1.3 Phân loại quy tắc xuất xứ 10
1.1.4 Nội dung của quy tắc xuất xứ 10
1.2 Cơ cấu xuất khẩu 15
1.2.1 Khái niệm cơ cấu xuất khẩu 15
1.2.2 Phân loại cơ cấu xuất khẩu 16
1.3 Tác động của quy tắc xuất xứ tới cơ cấu xuất khẩu 19
1.3.1 Tác động đối với tạo lập thương mại và chuyển hướng thương mại
20
1.3.2 Quy tắc xuất xứ cộng gộp 24
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA QUY TẮC XUẤT XỨ TRONG
Trang 3Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
cấu xuất khẩu của Việt Nam 53
2.3.1 Tác động tích cực của quy tắc xuất xứ tới cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam 53
2.3.2 Tác động tiêu cực của quy tắc xuất xứ trong Hiệp định ATIGA tới cơ cấu xuất khẩu và nguyên nhân 54
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM TĂNG KHẢ NĂNG TẬN DỤNG QUY TẮC XUẤT XỨ TRONG ATIGA ĐỂ HOÀN THIỆN CƠ CẤU XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM 59
3.1 Sự cần thiết phải tận dụng quy tắc xuất xứ trong ATIGA 59
3.1.1 Những cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu của Việt Nam khi tham gia vào Cộng đồng kinh tế ASEAN 59
3.1.2 Xu hướng áp dụng quy tắc xuất xứ trên thế giới và xu hướng áp dụng quy tắc xuất xứ trong Hiệp định ATIGA tại Việt Nam 62
3.2 Một số đề xuất tận dụng quy tắc xuất xứ trong ATIGA nhằm hoàn thiện cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam 64
3.2.1 Về phía các cơ quan quản lý 64
3.2.2 Về phía doanh nghiệp 69
KẾT LUẬN 75
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 77
PHỤ LỤC 1: QUY TẮC XUẤT XỨ TRONG HIỆP ĐỊNH ATIGA 82
PHỤ LỤC 2: C/O MẪU D 92
ThiNganHang.com
Trang 4Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
AANZFTA Hiệp định khu vực thương mại tự do ASEAN-Úc-Niu Di-Lân ACFTA Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc
ACIA Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN
AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN AIFTA Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Ấn Độ AJFTA Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Nhật Bản AKFTA Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Hàn Quốc ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
ASEAN 6 Brunei, Singapore, Philipine, Malaysia, Indonesia, Thái Lan ATIGA Hiệp định thương mại Hàng hóa ASEAN
C/O Giấy chứng nhận xuất xứ
CEPT Biểu ưu đãi thuế quan hiệu lực chung CIF Giá thành, Bảo hiểm và Cước phí (INCOTERMS)
Trang 5Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
GDP Tổng sản phẩm quốc nội GEL Danh mục loại trừ hoàn toàn GSP Hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập
HS Hệ thống hài hòa mô tả và mã số hàng hóa
IL Danh mục cắt giảm thuế quan MFN Ưu đãi tối huệ quốc
PSR Quy tắc xuất xứ đối với sản phẩm cụ thể RCEP Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực ROO Quy tắc xuất xứ
RVC Hàm lượng giá trị khu vực SITC Danh mục hàng hoá thương mại quốc tế tiêu chuẩn
SL Danh mục nông sản chưa chế biến nhạy cảm TEL Danh mục loại trừ tạm thời
TPP Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TRQ Hạn ngạch thuế quan
WTO Tổ chức thương mại thế giới
ThiNganHang.com
Trang 6Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
I Danh mục bảng biểu
Bảng 2.1: Thuế suất trung bình của ASEAN theo CEPT-ATIGA 2008-2015 29
Bảng 2.2: Lộ trình giảm thuế của các nước trong ASEAN năm 2015 30
Bảng 2.3: So sánh quy tắc xuất xứ trong các FTA của ASEAN 38
Bảng 2.4: Tổng hợp tình hình xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam 2007-2014 40
Bảng 2.5: Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vào các thị trường chính 2007-2014 41
Bảng 2.6: Tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam vào các nước ASEAN 2007 – 2014 43
Bảng 2.7: Quy tắc xuất xứ của một số mặt hàng theo ATIGA 49
Bảng 2.8: Cơ cấu xuất khẩu các mặt hàng chính của Việt Nam vào ASEAN theo HS 2 chữ số 2007-2013 50
Bảng 2.9: Thứ tự các mặt hàng xuất khẩu vào ASEAN đạt giá trị trên 100 nghìn USD 2009 – 2011 52
II Danh mục hình vẽ Hình 1.1: Tiêu chí xác định xuất xứ hàng hoá 11
Hình 1.2: Tác động của việc gia nhập FTA của Việt Nam 20
Hình 1.3: Ảnh hưởng của tính chặt chẽ của quy tắc xuất xứ tới tạo lập thương mại và chuyển hướng thương mại 23
Hình 2.1: Tăng trưởng về giá trị xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2007 - 2014 40
Trang 7Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Thương mại thế giới ngày càng phát triển với ngày càng nhiều các Hiệp định thương mại tự do (FTA) cả song phương và đa phương được ký kết trên thế giới Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó khi đã tham gia tổng cộng 6 FTA với tư cách là thành viên ASEAN và 3 FTA song phương từ năm 1995 trở lại đây cùng với việc hiện nay đang trong quá trình đàm phán rất nhiều các Hiệp định thương mại tự
do khác Các khu vực thương mại tự do được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tự do hoá thương mại bằng cách cắt giảm thuế đối với những mặt hàng xuất xứ từ các nước thành viên Tuy nhiên tự do hoá không diễn ra tự động vì việc cắt giảm thuế còn phụ thuộc vào việc đáp ứng quy tắc xuất xứ Quy tắc xuất xứ quyết định một sản phẩm
có được hưởng ưu đãi hay không Do đó, khu vực thương mại tự do không đảm bảo rằng các doanh nghiệp vận dụng được ưu đãi thương mại và cơ hội kinh doanh từ các FTA mà Việt Nam ký kết
Trong thời gian gần đây, hội nhập kinh tế ASEAN là vấn đề không chỉ được Việt Nam mà hầu hết các nước trong khu vực hết sức quan tâm Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) ra đời sẽ là một bước ngoặt đánh dấu sự hội nhập khu vực một cách toàn diện của các nền kinh tế Đông Nam Á, đồng thời sẽ hòa trộn nền kinh tế của 10 quốc gia thành viên thành một khối sản xuất, thương mại và đầu tư, tạo ra thị trường chung của khu vực Tháng 5/2010, Hiệp định về Thương mại hàng hoá của ASEAN (ATIGA) được chính thức có hiệu lực đã tạo ra khuôn khổ toàn diện cho các nỗ lực
tự do hoá thương mại hàng hoá trong ASEAN, hướng tới các mục tiêu tạo dựng một khu vực kinh tế ASEAN ổn định, thịnh vượng và cạnh tranh cao, nơi có sự di chuyển tự do của hàng hoá, dịch vụ đầu tư, di chuyển tự do hơn nữa của các luồng vốn, phát triển kinh tế đồng đều và giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách chênh lệch về kinh tế - xã hội
Xuất khẩu là một trong những yếu tố quan trọng tạo đà, thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế của mỗi quốc gia Trong giai đoạn 2007 – 2014, ASEAN luôn nằm trong top 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với giá trị xuất khẩu năm sau cao hơn năm trước, tăng từ 8,1 tỷ USD năm 2007 lên đến
ThiNganHang.com
Trang 8Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
tiềm năng mà xuất khẩu Việt Nam có thể khai thác được nhất là trong bối cảnh các thỏa thuận hợp tác kinh tế trong khu vực đã mở ra nhiều cơ hội lớn đặc biệt là các thuận lợi về hải quan và thuế quan
Mặt khác, để thực hiện các cam kết về thương mại hàng hóa, đặc biệt trong lĩnh vực cắt giảm thuế quan, hàng hóa sản xuất tại các nước thành viên phải đáp ứng những quy tắc xuất xứ trong các hiệp định FTA Đối với khu vực ASEAN cũng vậy, việc đáp ứng các Quy tắc xuất xứ của ATIGA đối với hàng hóa xuất khẩu cũng
là vấn đề căn bản để Việt Nam được hưởng các ưu đãi về thuế quan của các nước thành viên ASEAN Việc nhận được các ưu đãi về thuế quan này từ đó cũng sẽ ảnh hưởng đến thương mại hàng hoá của Việt Nam cả trong nhập khẩu và xuất khẩu
Một quốc gia tận dụng tốt quy tắc xuất xứ đồng nghĩa với việc tăng khả năng được hưởng những ưu đãi từ thuế quan quy định trong các FTA Đứng trước thực tế này, vấn đề đặt ra là liệu các quy tắc xuất xứ có giúp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu của nước ta trong thời gian vừa qua không và Việt Nam có đang tận dụng tốt ưu đãi
từ quy tắc xuất xứ của ASEAN trong ATIGA để hưởng ưu đãi về thuế quan nhằm
tăng cường hoạt động xuất khẩu hay không? Đề tài: “Ảnh hưởng của quy tắc xuất
xứ trong Hiệp định ATIGA tới cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam” được thực hiện
nhằm tìm ra những ảnh hưởng, tác động của quy tắc xuất xứ tới cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam để từ đó đưa ra các đề xuất tận dụng tốt quy tắc xuất xứ, phát huy tối
đa và nâng cao năng lực xuất khẩu hướng đến một cơ cấu xuất khẩu hợp lý hơn
Ở nước ngoài, các nghiên cứu về quy tắc xuất xứ trong thương mại quốc tế
Trang 9Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
xuất khẩu được thực hiện chủ yếu dưới dạng các báo cáo như Báo cáo Đánh giá tác động của Quy tắc xuất xứ trong các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam, năm
2011 của Dự án hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của châu Âu và các bài báo khoa học Nội dung của các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tác động của quy tắc xuất xứ tới sự thay đổi về giá trị, số lượng mặt hàng xuất nhập, khẩu dựa vào các ưu đãi về thuế quan và tiêu chí xuất xứ mà hàng hóa phải đáp ứng
Tuy nhiên, các báo cáo và bài viết khoa học trên mới chỉ tập trung vào các tác động nói chung của quy tắc xuất xứ tới thương mại về giá trị, số lượng mặt hàng
xuất nhập khẩu chứ chưa đánh giá được tác động của quy tắc xuất xứ tới chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu một cách cụ thể
Thông qua việc nghiên cứu quy tắc xuất xứ trong Hiệp định ATIGA và các tác động của quy tắc xuất xứ tới cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam, người viết đề xuất một số biện pháp nhằm tận dụng và tăng khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi về thuế quan và hoàn thiện cơ cấu xuất khẩu
Để đạt được những mục đích nghiên cứu nói trên, nội dung của Khóa luận bao gồm:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quy tắc xuất xứ và ảnh hưởng của quy tắc xuất
xứ tới cơ cấu xuất khẩu
- Phân tích thực trạng ảnh hưởng của quy tắc xuất xứ trong Hiệp định ATIGA tới cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam
- Đề xuất các biện pháp tận dụng quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi về thuế quan và hoàn thiện cơ cấu xuất khẩu
Đối tượng của nghiên cứu lànhững tác động của quy tắc xuất xứ trong Hiệp
định ATIGA đến cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam
Nghiên cứu được thực hiện đối với cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam về mặt hàng và thị trường xuất khẩu, thời gian nghiên cứu là trước và sau khi Hiệp định ATIGA có hiệu lực (tháng 5/2010), từ năm 2007 đến năm 2014
ThiNganHang.com
Trang 10Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU
Khóa luận sử dụng các phương pháp sau đây trong quá trình nghiên cứu, cụ thể là:
- Tổng hợp lý thuyết đã có về quy tắc xuất xứ và các ảnh hưởng của quy tắc xuất xứ đến xuất khẩu
- Quan sát thực tế, mô tả thống kê và phân tích định tính tình hình xuất khẩu của Việt Nam trong những năm gần đây
- Tổng hợp, tính toán, xử lý, đối chiếu, so sánh, phân tích số liệu thu được để thấy sự thay đổi về cơ cấu xuất khẩu qua các năm
Ngoài lời mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, danh mục các bảng biểu, nội dung chính của khoá luận được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về quy tắc xuất xứ và ảnh hưởng của quy tắc xuất xứ tới cơ cấu xuất khẩu
Chương 2: Thực trạng ảnh hưởng của quy tắc xuất xứ trong Hiệp định ATIGA tới cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam
Chương 3: Một số đề xuất nhằm tăng khả năng tận dụng quy tắc xuất xứ trong ATIGA để hoàn thiện cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam trong bối cảnh mới