Tiểu luận tâm lý học_ Giải thích cơ chế hoạt động của trí tưởng tượng. Liên hệ với sự tưởng tượng của con người trong KT và XD

Giải thích cơ chế hoạt động của trí tưởng tượng. Liên hệ với sự tưởng tượng của con người trong KT và XD .Cùng với sự phát triển của khoa học và kỹ thuật, tâm lý học ngày càng phát triển và thâm nhập vào thực tiễn, trong mọi lĩnh vực sống và con người. Tài liệu dưới đây là tổng hợp những định nghĩa, nghiên cứu cơ bản của 1 khía cạnh nhỏ trong tâm lý học: “trí tưởng tượng” cùng với những ứng dụng của nó trong kiến trúc và xây dựng

HÀ NỘI, 02/2023

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH

KHOA HÀ NỘI VIỆN SƯ PHẠM KỸ THUẬT

Mã lớp học: 138009 Giảng viên hướng dẫn: TS Vũ Thị Lan Nhóm thực hiện: Nhóm 6

Nguyễn Thị Tươi 20218472 Nguyễn Duy Hải 20206629 Nguyễn Mạnh Hiệp 20215366 Bùi Trần Phương 20204848

Nguyễn Thành Trung 20206266 Lê Xuân Thường 20205512

Họ và tên Phân công công việc Hiệu quả & thái độ làm việc Ghi Chú

Nguyễn Thị Tươi - viết báo cáo

-Nội dung (video)

Chủ động, năng nổ, hiệu quả làm

việc cao

Trưởng nhóm

Nguyễn Mạnh Hiệp Thuyết trình Kỹ năng tốt, hay giúp đỡ các thành

Hoàng Anh Slide Tích cực làm việc, hiệu quả cao

Nguyễn Duy Hải Slide Tích cực làm việc, hiệu quả cao, nộp

bài sớm

Bùi Trần Phương Nội dung (tổng hợp) Làm việc hiệu quả, sáng tạo

Đỗ Bá Văn Slide Tích cực làm việc, nộp bài sớm

Lê Xuân Thường Nội dung(video+ câu hỏi) Chăm chỉ, kỹ năng tốt, đóng góp ý

kiến nhiều

Đỗ Đức Trọng Nội dung (tư liệu) Làm việc hiệu quả

Đánh giá hiệu quả làm việc

LỜI NÓI ĐẦU

Cùng với sự phát triển của khoa học và kỹ thuật, tâm lý học ngày càng phát triển và thâm nhập vào thực tiễn, trong mọi lĩnh vực sống và con người Tài liệu dưới đây là tổng hợp những định nghĩa, nghiên cứu cơ bản của 1 khía cạnh nhỏ trong tâm lý học: “trí tưởng tượng” cùng với những ứng dụng của nó trong kiến trúc và xây dựng

Để có thể hoàn thành được lời giải này, nhóm xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến cô

Vũ Thị Lan đã giảng dạy, chỉ bảo chúng em trong những tiết học môn TLHUD Trong quá trình biên soạn và hoàn thành tài liệu khó tránh khỏi sai sót, rất mong những ý kiến và đóng góp quý báu từ cô giáo để tài liệu được hoàn thiện hơn

Lời cuối cùng, chúng em xin gửi lời cảm ơn và lời chúc tới cô giáo và gia đình sẽ có thật nhiều sức khoẻ, may mắn và thành công trong cuộc sống!

MỤC LỤC

TRANG

Lời nói đầu………

I Khái niệm về trí tưởng tượng………

II Phân loại trí tưởng tượng………

III Cơ chế hoạt động của trí tưởng tượng………

IV Liên hệ với sự tưởng tượng của con người trong KT và XD………

thời Hy Lạp cổ đại, cho rằng trí

tưởng tượng chỉ đơn giản là sự hư

cấu, phi lý về những thứ hoàn hảo

Nó tạo cho con người niềm tin và

tách biệt con người ra khỏi thế giới

thực Học trò của ông, Aristotle,

phản đối và cho rằng trí tưởng

tượng là một trong những nền tảng

xây dựng sự tri thức của con người Và lịch sử đã chứng minh Aristotle đã đúng khi trí tưởng tượng đóng góp lớn lao trong việc xây dựng một thế giới hiện đại, văn minh và đầy màu sắc Albert Einstein, một trong những nhà khoa học thiên tài của thế kỷ XX khẳng định “Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức Kiến thức là hữu hạn Trí tưởng tượng

là vô cùng và bao quát toàn thế giới.”

I Khái niệm về trí tưởng tượng:

TRÍ TƯỞNG TƯỢNG

Tưởng tượng là một quá trình tâm lý phản ánh những cái chưa từng có trong kinh nghiệm của cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những kiến thức, niềm tin và trải nghiệm đã có (những hình ảnh

cũ trong trí nhớ) Khác với tư duy, tưởng tượng không giải quyết vấn đề hay nhiệm vụ một cách hoàn toàn chính xác mà nó là một mô hình để kiểm nghiệm hoặc tạo ra một điều gì đó mới mẻ

* Trí tưởng tượng là cơ sở xây dựng nên nhiều biểu tượng và tác phẩm nổi tiếng:

* Bản chất của tưởng tượng:

• Về nội dung phản ánh: phản ánh cái mới, chưa có trong kinh

nghiệm của cá nhân hoặc xã hội

• Về phương thức phản ánh: tạo ra những hình ảnh mới (biểu tượng

mới) trên cơ sở những biểu tượng đã biết nhờ các phương thức hành động (chắp ghép liên hợp, nhấn mạnh, điển hình hoá, loại suy)

• Về phương diện kết quả phản ánh: sản phẩm là các biểu tượng

của tượng tượng  hình ảnh mới do con người tạo ra trên cơ sở những biểu tượng của trí nhớ

* Vai trò của tưởng tượng:

 Tưởng tượng cần thiết cho bất kỳ HĐ nào của con người, cho phép con người hình dung ra KQ của lao động trước khi bắt đầu lao động

 Tưởng tượng tạo nên những hình mẫu tươi sáng, rực rỡ, chói lọi và hoàn hảo để con người hướng đến và vươn tới

 Tưởng tượng có ảnh hưởng rõ rệt đến việc học tập của học sinh, đến việc tiếp thu và thể hiện tri thức mới, đặc biệt là việc giáo dục đạo đức, cũng như đến việc phát triển nhân cách nói chung cho học sinh

II Phân loại trí tưởng tượng:

Căn cứ vào tính tích cực và tính hiệu lực, tưởng tượng được chia hành các loại sau:

• Tính tích cực: tưởng tượng tiêu cực, tưởng tượng tích cực

• Tính hiệu lực: ước mơ, lý tưởng

1 Tính tích cực :

Tưởng tượng tiêu cực:

• Có thể xảy ra một cách có chủ định nhưng không gắn liền với ý chí thể hiện những hình ảnh tưởng tượng trong cuộc sống Đó là sự mơ

mộng

• Xảy ra không chủ định - con người trong trạng thái không hoạt động, xúc động, (bệnh lý) của ý thức - sự hoang tưởng, ảo giác => Không thể hiện trong cuộc sống

(Joker, một nhân vật hư cấu phản diện nổi tiếng, luôn bị ám ảnh bởi những hoang tưởng, ảo

tưởng tiêu cực)

Tưởng tượng tích cực: tưởng tượng tạo ra những hình ảnh nhằm đáp

ứng nhu cầu, kích thích tính tích cực thực tế của con người, Gồm 2 loại:

• Tưởng tượng tái tạo: tạo ra những hình ảnh chỉ mới đối với cá nhân dựa trên sự mô tả của người khác

• Tưởng tượng sáng tạo: Tưởng tượng xây dựng nên hình ảnh mới độc lập với cá nhân và xã hội được hiện thực hóa trong các sản phẩm vật chất độc đáo, có giá trị

2 Tính hiệu lực: Ước mơ và lý tưởng

• Ước mơ: Một loại tưởng tượng tổng quát về tương lai, biểu hiện

những mong muốn, ước ao gắn liền với nhu cầu của con người - Là một loại tưởng tượng sáng tạo nhưng không trực tiếp hướng vào hoạt động trong hiện tại

(Edison dành nhiều thời gian để nghiên cứu chế tạo bóng đèn nhằm hiện thực hoá mong muốn thắp sáng cho người dân)

(1 cảnh trong MV Something Just Like This)

vươn tới - Là động cơ mạnh mẽ thôi thúc con người hoạt động vươn tới tương lai (có động lực/mục tiêu/chiều hướng)

(Tranh vẽ của các bạn học sinh về các ngành nghề muốn theo đuổi trong tương lai)

III Cơ chế hoạt động của trí tưởng tượng:

Hãy nhìn những khối hình trong vài giây, sau đó nhắm mắt lại và cố gắng hồi tưởng chúng Hình dung một khối hình và phân mảnh nó, rồi kết hợp với những khối hình khác để thấy được một khối hình mới Quá trình trên

được mô tả bởi bức hình phía dưới

Các nghiên cứu khoa học cho thấy, việc xác định chính xác cách mà trí tưởng tượng còn gặp nhiều khó khăn Điều mà chúng ta có thể khẳng định: não chúng ta kiểm soát quá trình đó Não con người được chia làm 2 phần, bán cầu não trái và bán cầu não phải Bán cầu não phải hoạt kiểm soát các hoạt động liên quan đến xử lý hình ảnh (cơ sở cho việc kết hợp

và sáng tạo) Ngoài ra, hệ thống limbic trong não con người kiểm soát trí nhớ dài hạn, cảm xúc là cơ sở để trí tưởng tượng liên hệ các kiến thức, sự kiện khi hoạt động Cuối cùng các neuron trong não cùng hoạt động để tạo

ra các tín hiệu và các dấu ấn về hình ảnh mà chúng ta tưởng tượng được hiện lên ở trong đầu

IV Các cách sáng tạo hình ảnh mới của tưởng tượng

a Thay đổi kích thước, số lượng của sự vật hay các thành phần của

sự vật

Là cách thức tạo ra hình ảnh mới bằng thủ thuật biến đổi kích thước, số lượng của bản thân sự vật hay các thành phần của sự vật - hiện tượng

Ví dụ: Tượng phật nghìn tay nghìn mắt, người khổng lồ,

b Nhấn mạnh các chi tiết, thành phần, thuộc tính của sự vật

Là cách thức tạo ra hình ảnh mới bằng sự nhấn mạnh một đặc điểm, thành phần nhất định trong sự vật - hiện tượng Sự nhấn mạnh đặc biệt hoặc đưa lên hàng đầu một phẩm chất nào đó, một mối quan hệ nào đó của một sự vật, hiện tượng này với những sự vật, hiện tượng kia sẽ tạo ra hình ảnh mới độc đáo và lý thú Bên cạnh đó, biến dạng của phương pháp này là cường điệu hóa và tranh biếm họa cũng là một ví dụ điển hình cho phương pháp này

Ví dụ:Xây dựng những nét điển hình của một loại nhân vật trong văn học, nghệ thuật,hội họa… Hình ảnh nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên được nhà văn khắc họa với những đặc điểm hình tượng ( “đầu thì trọc lóc, cái răng cạo trắng hớn”, hay “cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng

phương với một ông tướng cầm chùy” ) thể hiện rõ con người hung hăng, táo tợn

c Chắp ghép (kết dính)

Là cách thức tạo ra hình ảnh mới bằng cách ghép các bộ phận của nhiều

sự vật hiện tượng khác nhau thành một hình ảnh mới Trong đó, các bộ phận hợp thành vẫn giữ nguyên, không bị thay đổi, chế biến mà chỉ là sự kết nối, chắp ghép giản đơn

Ví dụ: Hình ảnh con rồng, nhân sư được ghép nối giản đơn từ từng bộ

phận củanhững con vật “gốc” nguyên thủy

d Liên hợp

Là cách tạo hình ảnh mới bằng việc liên hợp các bộ phận của nhiều sự vật với nhau dovậy, có thể gây nhầm lẫn với phương pháp “chắp ghép” Tuy nhiên, ở “liên hợp”, các yếu tố ban đầu khi tham gia vào “hình ảnh mới” sẽ bị cải tổ, biến đổi và nằm trong những mối tương quan mới Vì vậy, liên hợp là một sự tổng hợp sáng tạo, chứ không phải là một sự tổng hợp đơn giản các yếu tố đã biết Phương pháp này thường được ứng

dụng để xây các hình tượng trong văn học, nghệ thuật cũng như thiết kế các công cụ, thiết bị kỹ thuật, khoa học

Ví dụ: Thủy phi cơ là sự kết hợp giữa tàu thủy và máy bay; Xe điện bánh hơi là kết quả của sự liên hợp giữa ô tô và tàu điện

e Điển hình hóa

Là cách thức tạo ra hình ảnh mới bằng cách tạo ra hình ảnh mới độc đáo mang tính nổi trội, điển hình một cách đặc biệt Yếu tố mấu chốt của cách thức sáng tạo này là sự tổng hợp sáng tạo mang tính chất khái quát những thuộc tính và đặc điểm cá biệt, điển hình của nhân cách như là đại diện của một giai cấp hay tầng lớp xã hội dựa trên nền tảng một đặc điểm “gốc”

Ví dụ: Nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao, chị Dậu trong truyện Tắt đèn của Ngô Tất Tố đều được tạo nên bằng cách thức này để trở nên nổi trội và điển hình đại diện cho một giai cấp, tầng lớp người trong xã hội thời phong kiến Cách thức này được sử dụng nhiều trong hoạt động sáng tác văn học nghệ thuật, trong điêu khắc

f Loại suy (tương tự)

Là cách thức tạo ra hình ảnh mới dựa trên những hành động, sự vật hiện tượng có thực, tạo ra những cái mới, những máy móc tương tự về mặt hình ảnh - chức năng

Ví dụ: Cái búa, người máy là những hình ảnh sáng tạo dựa trên các thao tác cóthật của con người trong cuộc sống lao động, sản xuất

Ngoài ra, ngành kiến trúc phỏng sinh học ( là việc con người mô phỏng lại các hình thức hoặc hệ thống sinh học từ tự nhiên, phát triển nên những giải pháp kỹ thuật cho các lĩnh vực khoa học khác trong đó có thiết kế và

kiến trúc ) ra đời là một bước phát triển cao của phương pháp loại suy

trong quá trình sáng chế, phát minh của các nhà khoa học, kỹ thuật

V Liên hệ với sự tưởng tượng của con người trong kiến trúc và xây dựng:

Có thể mạnh dạn nói ngay rằng tưởng tượng đóng vai trò gần như quyết định trong sáng tác kiến trúc và cảm thụ nghệ thuật kiến trúc Tác phẩm kiến trúc thành công bất kì đều là sản phẩm mang đậm dấu ấn của một trí tưởng tượng phong phú và chính nó sẽ làm nảy sinh trí tưởng

tượng nơi người thưởng thức Chính hành vi tưởng tượng này làm cho công trình kiến trúc cứ mới mãi mỗi lần ta tiếp xúc Khi đến với cái hình ảnh siêu thực của nhà hát kịch opera Sydney của kiến trúc sư Jorn Utzon

ta không thể không liên tưởng đến những chiếc lá của một cây xương rồng mọc khắp trên đất Úc, những chú rùa nối đuôi nhau, những cánh chim hải

âu hay những cánh buồm no gió đại dương trên vịnh cảng Sydney thơ mộng Hay là hình ảnh nhà thờ Ronchamp của Le Corbusier đã gợi lên trong ta biết bao hình ảnh: Đức Mẹ trải khăn che chở cho các con chiên, con tàu, chiếc mũ Cùng một cách thức biểu đạt như vậy, một vài công trình kiến trúc của Việt Nam cũng mang lại cho người xem những cảm nhận độc đáo Chùa Một Cột tựa như bông hoa sen, đâm rễ vào đất, mọc thân trong nước, nở hoa trong không khí dưới những tia nắng mặt trời Những ngôi nhà rông ở Tây Nguyên là sự mô phỏng những mũi tên hay một lưỡi búa khổng lồ của những người dân đi khai phá để lại giữa vùng rừng núi hoang sơ Đài tưởng niệm liệt sĩ tỉnh Tuyên Quang của kiến trúc

sư Lê Hiệp cũng là một ví dụ về sự thành công của trí tưởng tượng trong kiến trúc Nó vừa mang hình ảnh của một ngọn nấm khổng lồ, dáng dấp của cây đa cách mạng, vừa mang hình hài một đụn khói lớn của trái bom vừa nổ… Sự đa chiều trong cảm nhận về mặt thị giác này khiến người xem phải suy tư, ngẫm nghĩ về “chủ đề” chính của tác phẩm: một cuộc cách mạng thành công luôn là sự hòa quyện giữa hào hùng và đau thương Sự tưởng tượng giúp kiến trúc sư xây dựng nên một trật tự khác, tạo dựng ra những lề luật, những mô hình mới, những cấu trúc mới Công trình Trung tâm Hành chính Quận 10 (thành phố Hồ Chí Minh) của kiến trúc sư

Nguyễn Văn Tất là một ví dụ điển hình cho sự cách tân, đổi mới khi nó dũng cảm phá bỏ đi cái quy luật kiến trúc đối xứng đặc trưng của thể loại công trình này để đem lại cho người xem một hình thức khác gần gũi và

thân thương hơn Những công trình như vậy đã gợi cảm hứng cho nhiều kiến trúc sư Thậm chí, có ý kiến đề xuất nền kiến trúc Việt Nam đã đến lúc cần xác lập những “trường phái” của riêng mình để định hình vị trí trên bản

đồ kiến trúc thế giới

(Chùa một cột – kiến trúc khiến ta liên tưởng tới một bông sen rực rỡ, vững vàng

trong hồ nước)

(Nhà hát opera nổi tiếng tại Sydney – kiến trúc khiến ta liên tưởng tới những

chiếc lá của cây xương rồng)

(Nhà rông ở Tây nguyên như những mũi tên hay lưỡi búa khổng lồ của người dân khi đi khai

phá rừng núi hoang sơ)

Có ba thứ mà các bậc thầy kiến trúc luôn khuyên các kiến trúc sư trẻ khi sáng tác là quan sát - suy đoán, ghi nhớ - nhập tâm và tưởng tượng Hai thứ đầu là mảnh đất và hạt mầm làm nảy nở, còn thứ sau cùng nhằm làm cho tác phẩm ra đời hoàn hảo Có lẽ chính khát khao vượt qua, phủ nhận cái quan sát được, ghi nhớ được, suy lí được làm nảy sinh tưởng tượng Song trong bất kì trường hợp nào ta cũng không được bỏ qua lí tính bởi nếu tưởng tượng cung cấp tài liệu và tình cảm, còn hành động như một động lực thì lí tính đóng vai trò điều hòa, lựa chọn trong số các chi tiết đã đến với trí nhớ hoặc do tưởng tượng tạo ra để quy định phương thức

chúng có thể đưa vào tác phẩm

Để có được một trạng thái sáng tác tốt với những tiền đề cần thiết cho việc tổ hợp và liên thông các dữ kiện, đòi hỏi người sáng tác phải duy trì được một trạng thái tập trung cao độ Đây chính là kết quả của sự chú ý bên trong có được do sự phối hợp của tưởng tượng và lí tính Đó là thời điểm người kiến trúc sư tập hợp toàn bộ năng lực của mình chung quanh một chủ đề hay một đối tượng khơi gợi cho bản thân sự thích thú nhất Trong giai đoạn thai nghén, ấp ủ, tìm tòi những cái đặc sắc, vai trò của trí tưởng tượng là vô cùng quan trọng Kiến trúc sư cần sự lóe sáng trong một khoảnh khắc của trí tưởng tượng để thấy và tìm ra các giải pháp đúng đắn cho vấn đề đặt ra Tất nhiên sẽ chẳng có sự lóe sáng nào nếu trước

đó người sáng tác không có những lao động tìm tòi, thể nghiệm nghệ thuật nghiêm túc và nhọc nhằn Một điều dễ nhận thấy ở các kiến trúc sư tài năng là họ thường trông như rất mơ màng và đãng trí ở những vẻ bề ngoài

và những cái nhỏ nhặt Song bù lại họ rất đỗi tập trung ở những cái bên trong và quan trọng Chính nhờ có tính đãng trí này mà họ có được tự do cao độ của tư duy sáng tạo Gạt bỏ các kích động khó chịu bên ngoài và không chịu làm nô lệ các chuyện tình cờ, họ đang tiến đến một sự hài hòa bên trong với sự sôi động của tinh thần mà nếu thiếu đi những điều này thì chẳng thể nào làm việc nổi với một ý tưởng phức tạp nhất Và quan trọng hơn, những kiến trúc sư tài năng là những người biết phải làm và biết làm nên những điều kì diệu từ sự kết hợp hoàn hảo giữa trí tưởng tượng và những chất liệu mình đang có chứ không phải từ trí tưởng tượng với

những chất liệu mình tưởng rằng đang có Trí tưởng tượng trong vế sau gần nghĩa với phù phiếm