Thu hoạch cao cấp lý luận môn triết đặc thù của quan hệ lợi ích kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và định hướng vận dụng cho việt nam

MỞ ĐẦU Lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề sống còn của sản xuất và đời sống. Chính những lợi ích kinh tế đã gắn bó con người với cộng đồng của mình và tạo ra những kích thích, thôi thúc, khát vọng và sự say mê trong hoạt động sản xuất - kinh doanh cho người lao động. Lợi ích kinh tế được nhận thức và thực hiện đúng thì nó sẽ là động lực kinh tế thúc đẩy con người hành động. Do đó, lợi ích kinh tế thể hiện như là một trong những động lực cơ bản của sự tiến bộ xã hội nói chung, phát triển sản xuất - kinh doanh nói riêng. Ph.Ăngghen cho rằng, lợi ích kinh tế là những động cơ đã lay chuyển những quần chúng đông đảo. Và khi chúng biến thành sự kích thích hoạt động của con người "thì chúng lay động đời sống nhân dân".Lợi ích kinh tế có vai trò quan trọng trong việc củng cố, duy trì các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể sản xuất- kinh doanh. Một khi con người (chủ thể) tham gia vào các hoạt động kinh tế đều nhằm đạt tới những lợi ích kinh tế tương xứng với kết quả sản xuất, kinh doanh thì mới bảo đảm nâng cao tính ổn định và sự phát triển của các chủ thể lợi ích. Ngược lại, khi không mang lại lợi ích hoặc lợi ích không được đầy đủ thì sẽ làm cho các mối quan hệ đó xuống cấp.Nếu tình trạng đó kéo dài thì sớm muộn sẽ dẫn đến tiêu cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.Vì vậy, em chọn vấn đề “Đặc thù của quan hệ lợi ích kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và định hướng vận dụng cho Việt Nam” làm bài thu hoạch cho môn học.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VIỆN KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC

BÀI THU HOẠCH

MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

Đề tài:

ĐẶC THÙ CỦA QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ ĐỊNH HƯỚNG VẬN DỤNG CHO VIỆT NAM

MỤC LỤC

TRANG

I: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ 4

II: ĐỊNH HƯỚNG VẬN DỤNG CHO VIỆT NAM 10

3.3.Phương hướng và giải pháp 12 3.3.1 Kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội 12 3.3.2 Trong mọi lĩnh vực, mọi hoạt động đều coi trọng 12 3.3.3 Cần tiếp tục đổi mới hoàn thiện chính sách kinh tế - xã hội

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

MỞ ĐẦU

Lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề sống còn của sản xuất và đời sống Chính những lợi ích kinh tế đã gắn bó con người với cộng đồng của mình

và tạo ra những kích thích, thôi thúc, khát vọng và sự say mê trong hoạt động sản xuất - kinh doanh cho người lao động Lợi ích kinh tế được nhận thức và thực hiện đúng thì nó sẽ là động lực kinh tế thúc đẩy con người hành động Do

đó, lợi ích kinh tế thể hiện như là một trong những động lực cơ bản của sự tiến

bộ xã hội nói chung, phát triển sản xuất - kinh doanh nói riêng Ph.Ăngghen cho rằng, lợi ích kinh tế là những động cơ đã lay chuyển những quần chúng đông đảo Và khi chúng biến thành sự kích thích hoạt động của con người "thì chúng lay động đời sống nhân dân".Lợi ích kinh tế có vai trò quan trọng trong việc củng cố, duy trì các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể sản xuất- kinh doanh Một khi con người (chủ thể) tham gia vào các hoạt động kinh tế đều nhằm đạt tới những lợi ích kinh tế tương xứng với kết quả sản xuất, kinh doanh thì mới bảo đảm nâng cao tính ổn định và sự phát triển của các chủ thể lợi ích Ngược lại, khi không mang lại lợi ích hoặc lợi ích không được đầy đủ thì sẽ làm cho các mối quan hệ đó xuống cấp.Nếu tình trạng đó kéo dài thì sớm muộn sẽ dẫn

đến tiêu cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.Vì vậy, em chọn vấn đề “Đặc thù của quan hệ lợi ích kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và định hướng vận dụng cho Việt Nam” làm bài thu hoạch cho môn học.

NỘI DUNG

I MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LỢI ÍCH KINH TẾ

1.1 Bản chất và đặc trưng của lợi ích kinh tế

Khái niệm, bản chất lợi ích kinh tế:

Trước khi tìm hiểu khái niệm lợi ích kinh tế chúng ta cần hiểu khái niệm nhu cầu:

- Hoạt động của con người nói chung bao giờ cũng nhằm thảo mãn những nhu cầu nhất định như là nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại, vui chơi, giải trí, học tập Vậy nhu cầu là gì?

Nhu cầu đó là những mong muốn, đòi hỏi của con người muốn có những điều kiện nhất định để tồn tại và phát triển

- Để thoả mãn nhu cầu của mình, một trong những cách thức đó là con người tiến hành hoạt động lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất nhằm thoả mãn nhu cầu của con người Thông qua hoạt động sản xuất, con người thu về được các lợi ích, những thử có lợi như là tiền lương, tiền thưởng, vật giảm, lợi nhuận để thoả mãn nhu cầu của mình Việc thoả mãn các nhu cầu kinh tế gọi là lợi ích kinh

tế Chẳng hạn, một người A làm việc cho doanh nghiệp B cuối tháng được trả lương và thưởng Người A đó dùng lương để mua những vật phẩm thoả mãn nhu cầu của mình Như vậy có nghĩa là người A thông qua hoạt động lao động của mình nhận được lợi ích kinh tế để thoả mãn nghiên cứu Tuy nhiên không phải mọi nhu cầu được thoả mãn đều là lợi ích kinh tế mà chỉ có nhu cầu kinh tế mới tạo ra lợi ích kinh tế

Nhu cầu của con người: nhu cầu vật chất; nhu cầu tinh thần: thoả mãn nghiên cứu kinh tế không phải là lợi ích kinh tế

- Để làm rõ khái niệm bản chất của lợi ích kinh tế, chúng ta cần xét một số quan điểm về lợi ích kinh tế

+ Lợi ích kinh tế gắn với đời sống của mọi người trong xã hội: Bởi vì con người trong xã hội nếu không có lợi ích kinh tế, không thể thoả mãn nhu cầu của mình thì không thể tồn tại được Biểu hiện cụ thể là mọi người trong xã hội phải

có thu nhập Thu nhập bao gồm: tiền lương, lợi nhuận, lợi tức, các khoản thu nhập khác

Do đó hoạt động của con người gắn chặt với lợi ích kinh tế, có nghĩa là họ làm việc đó có lợi những gì? Họ được cái gì?Và được cái đó thì họ mới làm chứ không được cái gì thì chẳng ai làm cả

+ Lợi ích kinh tế nằm ở đâu? Lợi ích kinh tế năm ở các khâu của quá trình sản xuất

Lợi ích kinh tế trong quá trình sản xuất: Những người tham gia vào quá trình sản xuất thì được hưởng lợi ích từ khâu sản xuất Chẳng hạn, công nhân được hưởng lương, nhà tư bản được hưởng lợi nhuận, địa chủ được hưởng địa tô, cổ đông được hưởng lợi tức cổ phần…

Lợi ích trong khâu phương pháp: thể hiện ai tham gia khâu phân phối, người làm công việc khâu phân phối được hưởng lợi ích kinh tế…

+ Do lợi ích kinh tế quan trọng như vậy cho nên Nhà nước dùng lợi ích kinh

tế để quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Chẳng hạn, Nhà nước muốn phát triển mạnh lĩnh vực nào thì sẽ khuyến khích lợi ích kinh tế ở lĩnh vực đó thông qua cho vay lãi suất thấp, thuế thấp, ưu đãi về lương

Quan điểm của Mác và Ăng ghen về lợi ích kinh tế:

Mác khẳng định "những tư tưởng mà tách rời lợi ích kinh tế thì sẽ làm nhục nó"

Ví dụ: Tư tưởng "phải giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc", trong thời

kỳ đất nước bị xâm lược, bị áp bức sẽ chẳng có ý nghĩa gì và chẳng ai thực hiện

nó nếu ta không gắn việc giải phóng dân tộc với việc đem lại đời sống hạnh phúc

ấm no cho mọi người

Kêu gọi xây dựng chủ nghĩa xã hội phải gắn liền với lợi ích kinh tế của người dân là đời sống của con người sẽ được cải thiện nâng cao, sẽ không có hiện tượng bóc lột

Như vậy những tư tưởng mặc dù tốt đẹp, cao cả đến đâu đo chăng nữa mà không gắn liền với quyền lợi và lợi ích kinh tế thì chẳng ai thực hiện tư tưởng đó cả

Ăng ghen cho rằng: ở đâu không có sự thưởng nhất về lợi ích thì ở đó không

có sự thưởng nhất định những quan hệ kinh tế của một xã hội nhất định nào đó được biểu hiện trước hết là ở dưới hình thức lợi ích

Chẳng hạn: quan hệ mua bán, trao đổi, đầu tư, sản xuất … đều gắn liền liền với lợi ích

Như vậy, tóm lại, lợi ích là trọng tâm của mọi vấn đề, nó liên quan đến mọi người trong xã hội ở mọi lúc và mọi nơi trong mọi hoạt động

Xuất phát từ việc phân tích như trên ta có thể rút ra định nghĩa lợi ích kinh tế như sau:

Lợi ích kinh tế là một phạm trù kinh tế kết quả là trung tâm của mọi vân đề,

nó liên quan đến mọi người trong xã hội ở mọi lúc và mọi nơi trong mọi hoạt động

Xuất phát từ việc phân tích như trên ta có thể rút ra định nghĩa lợi ích kinh tế như sau:

Lợi ích kinh tế là một phạm trù kinh tế kinh doanh là hình thức biểu hiện của quan hệ sản xuất biểu hiện của quan hệ sản xuất được phản ánh trong ý thức thành động cơ thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm thỏa mãn một cách tốt nhất nhu cầu vật chất nhu cầu kinh tế của chủ thể tham gia vào hoạt động đó

* Từ định nghĩa lợi ích kinh tế như trên, ta có thể rút ra đặc trưng của lợi ích kinh tế

+ Lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện của quan hệ sản xuất Hay nói cách khác, nói một cách cụ thể hơn, lợi ích kinh tế được quyết định trước hết bởi vị trí của con người trong hệ thống quan hệ sản xuất trước hết là quan hệ sở hữu.Vì vậy

để phải của lợi ích quan trọng không phải nắm.Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất thì sẽ được lợi ích kinh tế nhiều nhất

Nhân phương pháp mà ở việc xuất hiện sở hữu nguồn sản xuất

Ví dụ: Trong xã hội tư bản, giai cấp tư sản nắm quyền sở hữu tư liệu sản xuất, vì vậy đóng vai trò ông chủ tổ chức và quản lý quá trình sản xuất và phân phối kết quả làm ra theo hướng có lợi cho giai cấp mình dưới hình thức quá trình

thể dục Còn giai cấp vô sản không có trị liệu sản xuất buộc phải đi làm thuê và bị bóc lột

Giai cấp tư sản: SHTLSX Giai cấp vô sản: không có tư liệu sản xuất

Vị trí: ông chủ Vị trí: làm thuê

Phương pháp: vì lợi ích giai cấp tư sản Phương pháp: Bị bóc lột

+ Lợi ích kinh tế có tính lịch sử và giai cấp:

Sở dĩ lợi ích kinh tế mang tính lịch sử và tính giai cấp bởi vì lợi ich kinh tế quan hệ sở hữu quyết định mà quan hệ sản xuất bao giờ cũng mang tính lịch sử và tính giai cấp Do đó lợi ích kinh tế cũng thay đổi và luôn đảm bảo cho giai cấp thống trị nắm giữ quyền sở hữu tư liệu sản xuất

Chủ sở hữu TLSX

Phương pháp có lợi cho

chủ nợ

Đ/C SH đất đại phương pháp địa tô có lợi cho địa chủ

Giai cấp tư sản SHTLSX phương pháp cho giai cấp tư sản dưới hình thức

Mỗi một xã hội có một hệ thống lợi ích kinh tế riêng của mình, mức độ thoả mãn nhu cầu lợi ích do trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất của xã hội đó quyết định Mỗi hệ thống lợi ích đó lại có sự khác nhau về tính chất, kết cấu về vị trí và mối quan hệ giữa các bộ phận trong kết cấu đó

1.2 Cơ cấu lợi ích kinh tế thời kỳ quá độ

+ Lợi ích kinh tế có cở cấu đa dạng và phức tạp phụ thuộc vào quan hệ sản xuất trước hết là quan hệ sở hữu

+ Trong thời kỳ quá độ, lợi ích kinh tế là một hệ thống phức tạp và đa dạng gồm nhiều phần hệ lợi ích khác nhau, có mối liên hệ với nhau

+ Nền từ góc độ tái sản xuất, có hệ thống lợi ích của các khâu của quá trình sản xuất:

SX - PP - TĐ - TD

+ Từ góc độ thành phần kinh tế có hệ thống lợi ích kinh tế tương ứng với mối thành phần kinh tế

+ Từ góc độ khái quát bao gồm:

Lợi ích xã hội: chính là lợi ích toàn xã hội, đem lại lợi ích chung cho xã hội.

Ví dụ: Khi các doanh nghiệp nộp thuế cho Nhà nước và các khoản lợi nhuận của các doanh nghiệp Nhà nước nộp cho Nhà nước làm hình thành một quỹ khổng lồ: ngân sách Nhà nước, Nhà nước dùng ngân sách để chi tiêu cho toàn xã hội như

an ninh quốc phòng, xây dựng hệ thống đường xá, cầu cống bến cảng, hệ thống điện nước… Và chính học sinh chúng ta cũng đang được hướng dẫn một phần từ ngân sách này

Mặc dù chúng ta đi học phải đóng học phí nhưng khoản học phí này không

đủ để trang trải mọi chi phí học tập mà còn có một khoản của Nhà nước đầu tư xây dựng cơ sở trường hợp bàn ghế, có thể trả lương một phần cho đội ngũ giáo viên

Lợi ích tập thể: đó là phần lợi ích vào để thoả mãn nhu cầu chung của tập thể

đó Ví dụ: các doanh nghiệp Nhà nước trích một phần làm quỹ phúc lợi trong doanh nghiệp, quỹ này để chi cho nhu cầu phát triển của doanh nghiệp: như là tăng thêm tiền ăn cho mỗi người, xây dựng cải thiện đời sống văn hoá trong xí nghiệp (văn nghệ, chiếu phim, giao lưu với cuộc sống khác…)

Lợi ích cá nhân: chính là lợi ích của từng cá nhân, từng thành viên

Ví dụ: Người làm trong doanh nghiệp A được nhận tiền lương

Tóm lại, 3 lợi ích trên (lợi ích xã hội, tập thể và cá nhân) cấu thành hệ thống lợi ích trong đó lợi ích cá nhân là cơ bản là động trực tiếp thúc đẩy xã hội phát triển nhanh nhất Các cá nhân vì lợi ích kinh tế của mình mà nhiệt tình hăng say lao động đạt kết quả cao

* Vai trò của lợi ích kinh tế

+ Lợi ích kinh tế là động lực kinh tế thúc đẩy con người quan tâm đến sản xuất và các hoạt động khác

Trong nền sản xuất xã hội loài người có rất nhiều động lực khác nhau chẳng hạn động lực kinh tế vẫn là yếu tố quyết định, nó thúc đẩy con người và các chủ thể kinh tế vì lợi ích kinh tế mà quan tâm đến sản xuất kinh doanh

Ví dụ: Trong thời kỳ bao cấp, chúng ta thực hiện phân phối lợi ích bình quân: một tháng một người được 13 - 15 kg gạo, không phân biệt người làm ít làm nhiều,

tất cả đều được như nhau Điều này đã không khuyến khích được người lao động Hiện nay, chúng ta thực hiện phương pháp theo đa động, làm ít được ít, làm nhiều hưởng nhiều, có sức khoẻ có việc làm mà không làm thì không hưỏng, điều này đã kích thích người lao động hăng say làm việc, sẵn sàng lao động từ 12 - 16 h/ ngày

- Lợi ích kinh tế còn có vai trò quan trọng trong việc cũng có và duy trì mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh Để thu được nhiều lợi ích về cho mình

- Tuy nhiên không phải lúc nào lợi ích kinh tế cũng là động lực Đặc biệt khi thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành phần, giữa các thành viên kinh tế mà giữa những cá nhân còn người cũng có sự mâu thuẫn về lợi ích kinh tế.Chẳng hạn khi phát triển lợi ích xã hội cá nhân sẽ giảm xuống, ảnh hưởng đến đời sống của người dân Do đó, lợi ích kinh tế chỉ trở thành động lực kinh tế khi giải quyết tốt mối quan hệ sản xuất lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, lợi ích xã hội (kết hợp hài hoà 3 lợi ích) và trong bối cảnh mở cửa nền kinh tế, phải kết hợp được lợi ích dân tộc và lợi ích quốc tế Do đó, khi Nhà nước định ra bất kỳ chính sách kinh tế nào: thuế, tiền lương, lãi suất … phải đảm bảo luôn luôn kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích xã hội, giữa lợi ích dân tộc và lợi ích kinh tế Có như vậy mới thúc đẩy được lực lượng sản xuất phát triển

+ Về thực chất, quan hệ lợi ích là mối quan hệ giữa người với người nảy sinh và phát triển tất yếu do chính các quan hệ sản xuất, quan hệ kinh tế chuyển hoá thành nhu cầu đời sống xã hội và mỗi thành viên Quan hệ kinh tế, quan hệ lợi ích có thể xem là "cốt lõi vật chất" của các mối quan hệ xã hội Bởi lẽ, lợi ích là khâu trực tiếp hơn cả trong việc tạo nên động cơ tư tưởng thúc đẩy con người hành động nhằm thoả mãn nhu cầu Nhu cầu ngày càng lớn thì sự hấp dẫn của lợi ích đối với chủ thể càng lớn và do đó động cơ tư tưởng nảy sinh trên cơ sở của lợi ích này cũng càng cuốn hút con người, thúc đẩy con người lao vào hành động Như vậy, tất

cả những gì thúc đấy con người hành động đều gắn liền với nhu cầu và lợi ích của

họ Điềm khác nhau chỉ là ở chỗ có hành vi chịu sự chi phối của lợi ích vật chất, có hành vi bị chi phố bởi lơi ích tinh thần, có hành vi chịu sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân, có hành vi chịu sự thúc đẩy của lợi ích tập thể, xã hội Không có hành vi nào

của con người hoàn toàn thoát khỏi sự thúc đẩy của lợi ích Song, trong xã hội, các lợi ích khác nhau đó, đặc biệt là giữa lợi ích riêng và lợi ích chung lợi ích tập thế

và lợi ích xã hội), có thể phù hợp với nhau, cũng có thể không phù hợp, thậm chí còn trái ngược nhau Điều đó còn xảy ra đối với cả những lợi ích chung của các cộng đồng khác nhau, cũng như đối với các lợi ích riêng khác nhau Để những hành vi và những hoạt động của từng người cụ thể đang theo đuổi các lợi ích khác nhau không triệt tiêu nhau và làm rối loạn xã hội, xã hội cần đến những phương thức điều tiết hành vi của con người mang ý nghĩa phổ biến Giải quyết hài hoà lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội là một trong những phương thức cần được sử dụng

II ĐỊNH HƯỚNG VẬN DỤNG CHO VIỆT NAM

Trong hai cuộc kháng chiến, do chúng ta phải huy động sức người, sức của "tất cả để chiến thắng", để giành cho được tự do, độc lập, thống nhất đất nước cho nên việc đề cao các lợi ích chung của xã hội, của dân tộc, đề cao chủ nghĩa tập thể, giá trị tập thể là hoàn toàn cần thiết và phù hợp Đó chính là lúc

mà sự hy sinh cống hiến người và của cho cách mạng, tất cả vì cái chung, vì quyền lợi của dân tộc là xu hướng chủ đạo trong đời sống xã hội, được mọi người chấp nhận hiển nhiên

2.1 Giai đoạn 1975 -1985

Với sự tồn tại của cơ chế quản lý hành chính quan liêu bao cấp kéo dài, đáng chú ý là tình trạng có những chủ trương chính sách của Đảng còn biểu hiện chỉ nặng về đề cao cái chung, tập thể và chủ nghĩa tập thể mà đi đến xem nhẹ cá nhân (con người cụ thể); chưa thực sự quan tâm đến lợi ích cá nhân, hậu quả là đã không phát huy được động lực, tính tích cực, sáng tạo của cá nhân trong đời sống và phát triển kinh tế Sau chiến tranh, bao nhiêu nhu cầu chính đáng của con người về ăn, mặc, ở, sinh hoạt (trước kia tạm gác lại) đòi hỏi phải được thoả mãn mà không được đáp ứng, cơ chế quản lý hành chính quan liêu bao cấp vẫn còn tồn tại dai dẳng, tư tưởng bình quân chủ nghĩa cùng với hậu quả chiến tranh đã làm cho con người ít sáng tạo, thụ động, dựa dẫm, ỷ lại, vì đã quen có tập thể và nhà nước bao cấp

2.2 Từ năm 1986 đến nay