Muốnvậy, mỗi giáo viên cần được đào tạo về công nghệ thông tin để biết khai thácnhững phần mềm chuyên môn đã được xây dựng ở các nước cũng như nước ta, kết hợp sử dụng chúng với các phươ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT NGUYỄN THỊ LỢI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM VÀ ỨNG DỤNG CNTT THÔNG QUA CÁC TRÒ CHƠI TRÍ TUỆ NHẰM TẠO HỨNG THÚ, YÊU THÍCH
CHO HỌC SINH TRONG HOÁ HỌC 10
Người thực hiện: Trần Thị Tuyết Nhung Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Hoá học
THANH HOÁ NĂM 2021
Trang 22.3.4 Kết quả khảo sát nhận thức của học sinh về việc xây dựng và
2.3.5 Mô tả chung các nhóm trò chơi dạy học 112.3.6 Minh họa việc thiết kế và sử dụng một số chơi trong dạy
học môn Hoá học trong chương trình Hoá học 10 122.3.7 Quy trình xây dựng các trò chơi trí tuệ cho bài học 162.3.8 Các biện pháp tăng tính hiệu quả khi sử dụng trò chơi trong dạy
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
1
Trang 31 Mở đầu 1.1 Lí do chọn đề tài.
Sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin và truyền thôngtrong những năm gần đây đã tác động vào hầu hết các lĩnh vực, làm thayđổi sâu sắc đời sống kinh tế, xã hội, đặc biệt là giáo dục Việc ứng dụngCông nghệ thông tin (CNTT) được xác định là một trong 9 nhiệm vụ củangành giáo dục Mục tiêu giáo dục trong thời đại mới là không chỉ đào tạo,bồi dưỡng kỹ năng có sẵn cho học sinh mà điều đặc biệt quan trọng là phảibồi dưỡng cho học sinh năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, để từ
đó có thể sáng tạo ra những tri thức mới, phương pháp mới, cách giải quyếtvấn đề mới, phát triển các năng lực và phẩm chất của người học, góp phầnlàm giàu thêm nền kiến thức của nhân loại Vì vậy việc dạy học nói chung vàdạy học hóa học nói riêng cần phải đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phươngpháp, nhất là đổi mới phương pháp dạy và học sao cho vai trò tự chủ của họcsinh trong hoạt động xây dựng kiến thức ngày một nâng cao, để từ đó nănglực sáng tạo của họ được bộc lộ và ngày càng phát triển Tiến tới mục tiêu
“biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo”
Để đáp ứng được nhu cầu trên thì xã hội phải tăng cường tư liệu dạyhọc, đặc biệt phải hỗ trợ tư liệu dạy học cho cả học sinh lẫn giáo viên Muốnvậy, mỗi giáo viên cần được đào tạo về công nghệ thông tin để biết khai thácnhững phần mềm chuyên môn đã được xây dựng ở các nước cũng như nước
ta, kết hợp sử dụng chúng với các phương tiện dạy học hiện đại như máy vitính, projector vào quá trình dạy và học nhằm giúp học sinh phát huy tính tíchcực học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức dưới sự tổ chức, điều khiển của giáoviên, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại phù hợpvới mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 “Giáo dục thôngminh” hay “Giáo dục 4.0” được xem là mô hình phù hợp với xu thế phát triểncủa thời đại hiện nay Theo đó, mô hình này thúc đẩy hoạt động dạy và họcdiễn ra mọi lúc, mọi nơi, giúp cho người học có thể chủ động quyết định nộidung, phương thức học tập theo nhu cầu của bản thân Bài giảng được soạnthảo đa dạng với nhiều hình ảnh và gói gọn vào các thiết bị, tránh đi sự cồngkềnh khi phải mang giáo án, tài liệu theo, hoặc khó chỉnh sửa thêm thắt cáckiến thức
Hóa học là một môn khoa học thực nghiệm, thí nghiệm hóa học giữ vaitrò đặc biệt quan trọng trong quá trình Dạy - Học Tuy nhiên, trong hóa học
có nhiều khái niệm khó và trừu tượng, nhiều phản ứng diễn ra quá nhanh hoặcquá chậm, diễn biến của các quá trình và hiện tượng rất khó quan sát, một sốthí nghiệm lại độc hại, nguy hiểm vv Vì vậy rất cần có sự hỗ trợ của CNTT
và các trò chơi trí tuệ để tăng sự hứng thú, yêu thích môn học, từ đó học sinh
có thêm động lực để học tốt môn học đã từ lâu được xem là khô khan, trừutượng này Theo quan điểm dạy học tích cực kết hợp với các phương pháphiện đại, đặc biệt là phương pháp hoạt động nhóm học tập tham gia các tròchơi trí tuệ như “rung chuông vàng”, “đường lên đỉnh Olimpia”, “diễnkịch”, có liên quan đến các đơn vị kiến thức Nhằm giúp phát huy tính tíchcực, tự giác rèn luyện thói quen và khả năng tự học Tạo niềm tin, niềm vui,
Trang 4hứng thú trong học tập chủ động, sáng tạo, tinh thần hợp tác trong học tập vàtrong thực tiễn.
Xuất phát từ vai trò quan trọng của ứng dụng tin học và hoạt độngnhóm kết hợp trò chơi trí tuệ trong dạy học hóa học và nghiên cứu, đề tài dướiđây sẽ giới thiệu một số biện pháp nhằm khắc phục bớt những khó khănthường hay gặp phải của giáo viên cũng như những người nghiên cứu về Hóa
học do vậy, tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “Sử dụng phương pháp hoạt động nhóm và ứng dụng CNTT thông qua các trò chơi trí tuệ nhằm tạo hứng thú, yêu thích cho học sinh trong Hoá học 10”
giúp đỡ chính bản thân và các đồng nghiệp trong quá trình giảng dạy Để qua
đó cùng trao đổi và tìm ra giải pháp tốt nhất cho sự dạy và học của học sinh
và các đồng nghiệp trong quá trình giảng dạy môn Hoá học10
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Tìm hiểu các bài luyện tập trong chương trình Hoá học 10 do nhà xuấtbản Giáo dục ấn hành và một số phương pháp làm việc nhóm, kỹ thuật soạnbài giảng powerpoint, các trò chơi trí tuệ trên truyền hình và trong thực tế
Đề tài này nghiên cứu, tổng kết về biện pháp, cách thức thực hiện nộidung:
- Phương pháp làm việc nhóm
- Trò chơi trí tuệ liên quan đến nội dung kiến thức môn Hoá học 10
- Ứng dụng CNTT trong dạy học
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu tài liệu: nghiên cứu tài liệu “sách giáo khoa –Hoá học 10”, “kỹ năng làm việc nhóm”, “ứng dụng CNTT vào dạy học”
Phương pháp khảo sát: Dựa trên những tư liệu về các chuyên đề đãđược nghiên cứu, tiến hành khảo sát đối tượng học sinh lớp 10 (lớp 10B, 10D,10E trường THPT Nguyễn Thị Lợi) trước các giờ dạy luyện tập môn Hoáhọc
Phương pháp khảo nghiệm vấn đề: Sau khi đã có kết quả nghiên cứu về
đề tài, tiến hành lập kế hoạch triển khai thực hiện
Phương pháp tổng kết: Sau khi triển khai thực hiện chuyên đề theo kếhoạch đề ra, bám sát kết quả thu được, trên cơ sở đó điều chỉnh cách làm đểphù hợp với nội dung nghiên cứu, sau đó tổng kết quá trình thực hiện, từ đó
có cơ sở đề xuất những biện pháp thực hiện đại trà đến nhiều học sinh hơn
Ngoài ra còn sử dụng thêm một số phương pháp nghiên cứu khác để
bổ trợ cho quá trình nghiên cứu của sáng kiến
1.5 Những điểm mới của SKKN: Đây là SKKN thực hiện lần đầu.
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Trang 5Khi tiến hành tìm tòi, đúc rút SKKN này, bản thân tôi đã xuất phát từnhững cơ sở lí luận sau:
2.1.1 Nhóm là gì? Các kĩ năng cần trong quá trình hoạt động nhóm:
Nhóm không đơn giản chỉ là một tập hợp nhiều người làm việc cùngnhau hoặc làm việc dưới sự chỉ đạo của một nhà quản lý Nhóm là một tậphợp những cá nhân có các kỹ năng bổ sung cho nhau và cùng cam kết chịutrách nhiệm thực hiện một mục tiêu chung Vì thế các thành viên trong nhómcần có sự tương tác với nhau và với trưởng nhóm để đạt được mục tiêu chung
Các thành viên trong nhóm cũng phải có sự phụ thuộc vào thông tin của nhau
để thực hiện phần việc của mình Chúng ta tuy có nhiều hình thức nhóm khácnhau như: Nhóm bạn học tập, nhóm bạn cùng sở thích, nhóm năng khiếu,nhóm kỹ năng, các câu lạc bộ, các nhóm làm việc theo dự án, nhóm làm việctrong tổ chức, … Một nhóm có thể hình thành theo nhiều cách khác nhau vànhóm làm việc là nhóm tạo ra được một tinh thần hợp tác, biết phối hợp vàphát huy các ưu điểm của các thành viên trong nhóm để cùng nhau đạt đếnmột kết quả tốt nhất cho mục đích mà nhóm đặt ra Như vậy, để thực hiệnđược các hoạt động chung, thì mỗi một thành viên trong nhóm cần phải cómột số các kỹ năng sau đây ngoài sự đồng thuận chung về quan điểm và mụcđích của nhóm: lắng nghe, chất vấn, thuyết phục, tôn trọng, trợ giúp, sẻ chia,chung sức [2]
2.1.2 Hoạt động nhóm như thế nào để đạt hiệu quả?
Học tập hợp tác nhóm là mô hình học tập, làm việc theo nhóm để hoànthành một mục tiêu hoạt động chung với điều kiện giữa các thành viên có sựphụ thuộc với nhau chặt chẽ, song mỗi cá nhân đều chịu trách nhiệm cụ thể,đồng thời sự tương tác giữa các cá nhân được thúc đẩy, các kỹ năng hợp tácđược sử dụng hợp lý và nhóm ngày càng được củng cố
Như vậy để hoạt động nhóm có hiệu quả cần có một số yêu cầu sau:
+ Tạo không khí thân thiện, thân tình, cởi mở và tin cậy lẫn nhau
+ Có phương pháp giải quyết sự không nhất trí đối với một vấn đề
+ Thống nhất các mục tiêu cần đạt
+ Có sự thống nhất về các nguyên tắc sử dụng trong quá trình làm việc
+ Xác định rõ ràng ai trò của mỗi thành viên và mối quan hệ giữa các thành viên
+ Có hình thức tổ chức thích hợp cho các vấn đề cần giải quyết
+ Có trình tự làm việc hợp lí: Xây dựng nội qui nhóm: qui luật về phát biểu
và đóng góp ý kiến, qui luật về quyền hạn và nhiệm vụ của các thành viêntrong nhóm Chọn nhóm trưởng có năng lực Mỗi thành viên phải tuân thủnhững nguyên tắc sau: đúng giờ, đặt mục tiêu của cuộc thảo luận lên hàngđầu, hãy nghĩ mình là một phần của nhóm chứ không phải là một cá thể riêng
lẻ, đừng ngắt lời người khác, đoàn kết để đạt mục tiêu tôn trọng những thànhviên khác và có sự bình đẳng và chấp nhận lẫn nhau giữa các thành viên [2]
2.1.3 Ưu điểm của học tập theo kiểu kết hợp hoạt động nhóm với trò chơi trí tuệ ứng dụng CNTT.
Học tập theo nhóm giúp học sinh phát huy tính tự lực, tích cực, tráchnhiệm, phát triển năng lực cộng tác làm việc, bổ sung và chia sẻ kiến thứcnhờ học hỏi lẫn nhau, tăng cường sự tự tin cho học sinh, nâng cao kết quả và
Trang 6tạo không khí thoải mái trong học tập, nâng cao được khả năng nhận xét, tưduy logic, thể hiện khả năng sáng tạo trong việc tạo ra ý tưởng và lời giảimới… Ngoài ra, làm việc theo nhóm giúp học sinh hình thành một số kĩ năng:
kĩ năng phát hiện vấn đề và nắm bắt thông tin, kĩ năng làm việc tập thể, kĩnăng thương lượng, kĩ năng tự học, kĩ năng lắng nghe, … đồng thời phát triển
và hoàn thiện các phẩm chất của mình
Các hình thức dạy học thông qua trò chơi trí tuệ sẽ giúp: tăng hứng thúcủa học sinh, giúp học sinh sáng tạo hơn, tiết kiệm thời gian, ghi nhớ tốt hơn,nhìn thấy bức tranh tổng thể, phát triển nhận thức, tư duy, … kích thích hứngthú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh, phát huy tối đa tiềm năng ghinhớ của bộ não và rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển ý chính, ý phụmột cách logic Như vậy, kết hợp hoạt động nhóm với các trò chơi trí tuệtrong học tập có hiệu quả sẽ làm cho học sinh tương tác lẫn nhau, hỗ trợ, bổsung kiến thức cho nhau và vấn đề đặt ra được giải quyết triệt để và nhanhhơn Từ đó phần nào đổi mới phương pháp dạy và học hiện nay, tạo môitrường học tập thân thiện, nhẹ nhàng và học sinh tích cực Bên cạnh đó giúphọc sinh dần hình thành một số kĩ năng cần thiết giúp cho học sinh tiếp tụchọc tập và rèn luyện sau này và góp phần vào mục tiêu giáo dục toàn diện conngười [3]
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Thực trạng quá trình dạy học tôi nhận thấy phương pháp hoạt độngnhóm không phải là mới mà đôi khi còn được giáo viên sử dụng thườngxuyên trong các giờ lên lớp Nhưng có nhiều lúc hoạt động nhóm còn mangtính hình thức biểu hiện ở chỗ học sinh phải chạy đi chạy lại lộn xộn mất thờigian, hoạt động của nhóm thường tập trung vào một số đối tượng khá – giỏitrong khi các em yếu – kém ngồi xem và không theo kịp các bạn, thời gianngười dạy dành cho người học tham gia thảo luận không nhiều nên vấn đề cầnđôi lúc chưa được giải quyết triệt để Bên cạnh đó, trong quá trình giảng dạycho học sinh một số giáo viên cũng đã lập bảng biểu, vẽ sơ đồ, biểu đồ, …và
cả lớp có chung cách trình bày giống như cách của giáo viên hoặc của tài liệu,chứ không phải do học sinh tự xây dựng theo cách hiểu của mình Hơn nữa,các bảng biểu đó chưa chú ý đến hình ảnh, màu sắc và đường nét Trong cácgiờ học truyền thống, thường chỉ có sự tương tác giữa giáo viên với học sinh,trong khi đó tương tác giữa học sinh với học sinh rất ít Đôi khi giáo viên tổchức hoạt động nhóm nhưng do học sinh chưa nắm được những nguyên tắchoạt động nhóm sao cho hiệu quả nên kết quả thảo luận chưa giải quyết hếtvấn đề đặt ra Bên cạnh đó trong quá trình thảo luận, tất nhiên sẽ có rất nhiều
ý kiến, nên học sinh sẽ rất khó khăn trong việc ghi chép Ví dụ, khi sử dụngphương pháp lập bản đồ tư duy mà học sinh dễ dàng hơn rất nhiều trong việcphát triển ý tưởng và tìm tòi xây dựng kiến thức mới Nếu học sinh tự vẽ bản
đồ tư duy mà không có sự đóng góp ý kiến, bổ sung, chỉnh sửa thì bản đồ tưduy do chính một học sinh lập nên đôi khi chưa hoàn chỉnh Và nếu chỉ cógiáo viên chỉnh sửa bản đồ tư duy cho học sinh mà không có sự tham gia củacác bạn trong lớp thì giờ học cũng sẽ không thỏa mái và không phát triểnđược một số kĩ năng sống cho học sinh Với thời gian 45 phút trong một tiết
Trang 7học, giáo viên không thể chỉnh sửa trên lớp hết toàn bộ mỗi bản đồ mà họcsinh đã lập Như vậy, cần có hoạt động nhóm để học sinh có thể tương tác vớinhau và học tập lẫn nhau Thông qua hoạt động nhóm mỗi cá nhân sẽ thamgia đóng góp ý kiến cho bạn, tham gia thảo luận, thống nhất nội dung kiếnthức đúng từ đó hoàn chỉnh sản phẩm “hội họa và kiến thức” của bản thân.
Sau khi học sinh tự thiết lập bản đồ tư duy kết hợp việc thảo luận nhóm, cùngnhau bàn bạc, góp ý, đi đến thống nhất ý kiến dưới sự gợi ý, dẫn dắt của giáoviên, học sinh sẽ ghi lại kiến thức không theo hình thức thông thường mà theokiểu lập bản đồ tư duy sẽ giúp phát triển được năng lực riêng của từng họcsinh không chỉ về trí tuệ, mà kiến thức của bài học được học sinh lĩnh hội mộtcách nhẹ nhàng, tự nhiên mà hiệu quả Học sinh trở nên thích thú hơn tronghọc tập, phát triển năng lực tư duy, trí tưởng tượng, khả năng tổng hợp, kháiquát nhờ đó kiến thức của học sinh tiếp thu không còn hạn chế và hời hợt mà
độ bền và nhớ kiến thức lại lâu hơn Kết hợp lập bản đồ tư duy với hoạt độngnhóm tạo cho không khí giờ học thân thiện, học sinh thoải mái trình bày ýkiến và quan điểm Từ đó học sinh học tập một cách chủ động, tích cực vàhuy động được tất cả học sinh tham gia xây dựng bài một cách hào hứng [5]
Trong vài năm trở lại, giáo dục Việt Nam đang đổi mới toàn diện đặcbiệt là đã áp dụng mô hình trường học mới tại Việt Nam (Dự án GPE-VNEN,Global Partnership for Education – Viet Nam Escuela Nueva) Đây cũng đượcđánh giá là mô hình sáng tạo của thế kỷ 21 bởi ngoài việc giúp học sinh trảinghiệm, phát hiện kiến thức thông qua các hoạt động theo nhóm, các em cònđược kích thích sự sáng tạo, rèn luyện tính độc lập và sự tự tin trong mọi hoạtđộng Các giáo viên đã sử dụng phương pháp làm việc nhóm để chia nhómtrong hoạt động giảng dạy của mình, tuy nhiên việc áp dụng các trò chơi trítuệ ứng dụng CNTT thì còn ít, nếu có thì hiệu quả chưa cao Hơn nữa, họcsinh ngày nay được tiếp xúc với nhiều với công nghệ, thường thích khám phá
và thể hiện bản thân nên các phương pháp dạy học truyền thống không cònphù hợp với xu hướng của thời đại Vì vậy, nếu giáo viên không thay đổiphương pháp dạy học rất dễ gây nhàm chán cho học sinh
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Thiết kế các trò chơi trí tuệ với các mục đích sau đây:
- Xây dựng đội nhóm: Đó là những trò chơi được sử dụng để cải thiện
mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tập thể Các thànhviên sẽ họp lại thành nhóm và làm việc theo nhóm
- Cải thiện khả năng giao tiếp: Loại trò chơi này được thiết kế và sử
dụng để người học thấy được cái họ cần cải thiện trong khả năng giao tiếp
Khi một chương trình về kỹ năng giao tiếp người học cần phải đảm bảo tất cảnhững gì mình đưa ra là đúng và những bản nhận xét là một phần quan trọngcủa trò chơi Lời nhận xét phải cụ thể và hướng tới những cách cư xử củatừng cá nhân khi giải quyết vấn đề
- Phát triển kỹ năng thuyết trình: Bao gồm những trò chơi có mục đích
giúp người học phát triển khả năng đứng trước đám đông hay kỹ năng thuyếttrình
Trang 8Trong khi sử dụng các trò chơi để tăng cường kỹ năng thuyết trình họcsinh cần chớp thời cơ bằng việc thể hiện cá tính của mỗi cá nhân trong nhómbất cứ khi nào có thể Điều này sẽ phát triển các kỹ năng thuyết trình Điềuquan trọng là người thuyết trình phải đảm bảo những cá nhân đó được để ý vàđược báo cáo lại bởi các thành viên khác còn lại trong nhóm Bằng cách quansát đơn giản các thành viên trong đội sẽ nhận ra những điều mà họ cần Họcsinh càng nhìn thấy nhiều phong cách thuyết trình càng tốt.
- Rèn luyện trí nhớ: Các hoạt động đòi hỏi phải tái hiện trong thời gian
ngắn hoặc dài những kinh nghiệm tri giác, thị giác hoặc thính giác Trí nhớđược trắc định bằng các trò đố, trong đó phải huy động tri thức từ quá khứ đểgiải đáp những câu hỏi đánh đố Bởi vì trò chơi đố có thể được xây dựng chotất cả những lĩnh vực học tập trong nhà trường, nên có thể sử dụng chúng nhưnhững biện pháp để giúp học sinh tập dượt tri thức đã học trước đây và bằngcách đó nâng cao hiệu suất trí nhớ của họ
- Rèn luyện tính sáng tạo: Hiểu theo nghĩa phát kiến ra một biến thể
mới của hoạt động Rõ ràng là các kiểu trò chơi khác biệt nhau ở mức độ độcđáo mà nó khuyến khích hoặc hạn chế Những phương án khác của trò chơithích hợp nhất cho việc kích thích tính sáng tạo là giải trí bằng sơ đồ tư duy,
vẽ tranh, viết truyện, làm thơ, đóng vai tôi là ai, đuổi hình bắt chữ, câu đố, mô
tả những phát kiến tưởng tượng,
- Học những kỹ năng phán đoán: Chỉ một loại năng lực lường trước
những dữ liệu của các hành động có thể xảy ra trong tương lai ở trong một tìnhhuống, và đánh giá những nhân tố nào quyết định xác suất lớn nhất xảy ra điều
gì đó
- Học và rèn luyện hành vi có luật: Có nghĩa là cá nhân hiểu các luật lệ,
quy tắc chi phối hoạt động, tuân theo luật, tôn trọng những thoả thuận đã nhất trívới nhau để tránh vi phạm luật và làm theo những gì đã nhất trí Mọi trò chơi cóthể kích thích những tiến bộ hướng tới những mục tiêu này nhất là trò chơi dạyhọc
- Học cách làm chủ thái độ đối với thành công và thất bại: Có nghĩa là
cá nhân tán thành những phản ứng được chấp nhận về mặt xã hội trước sựthắng và bại Bất cứ hoạt động nào hễ có mục đích vươn tới hoặc có đối thủ
để chiến thắng, đều tạo ra những cơ hội tốt để bồi dưỡng thái độ này
- Cải thiện kỹ năng tự quản: Thông qua các trò chơi cho phép người
tham gia biết được họ có thể cải thiện kỹ thuật tự đánh giá bản thân ở chỗnào Ở đây chúng ta chỉ quan tâm đến việc cải thiện khả năng tổ chức củangười tham gia
2.3.1 Quy tắc sử dụng trò chơi trong dạy học.
Xác định rõ mục tiêu dạy học – giáo dục của mỗi trò chơi: cần làm rõnhững gì là nhiệm vụ, quan hệ, nội dung và tình huống chơi, và bên cạnh đónhững gì là nhiệm vụ, quan hệ, nội dung và tình huống dạy học-giáo dục
Trò chơi chủ yếu giúp người học nâng cao nhận thức, hiểu sâu hơn bảnchất của vấn đề và cách giải quyết vấn đề mà trong những tình huống chínhthức người học khó hoặc không thể tiếp cận được
Trang 9Trò chơi sáng tạo chủ yếu dạy người học cách suy nghĩ, rèn luyện tínhnăng động của hành vi, động cơ xã hội trong học tập, tạo ra môi trường ápdụng những tri thức và tư tưởng.
Trò chơi cần được xem như môi trường hoạt động của người học, đểhọc chính nội dung của đề tài, bài học thông qua ứng xử, xử lý, thực hiện,hành động với các đối tượng, quá trình, quan hệ và tình huống chơi
Trò chơi phải có quan hệ chặt chẽ với nội dung học tập và nội dung cầnphù hợp với thực tế tổ chức trò chơi Chỉ lựa chọn những yếu tố, vấn đề quantrọng, cần thết và thích hợp với phương thức chơi để đưa vào trò chơi vớiphán đoán rằng trò chơi sẽ mang lại hiệu quả cao hơn so với giờ học bài bản
Trong trò chơi các vai trò của người chơi cần được xác định rõ ràng Đặcbiệt phải tránh làm cho người chơi lẫn lộn vai chơi trong các trò chơi phân vaiđóng kịch và một số trò chơi phóng tác với vai trò hoạt động của họ trong việcthực hiện nhiệm vụ học tập, vai trò trách nhiệm đối với công việc trong quá trìnhchơi
Khi đề ra các giải pháp hay kết luận về những vấn đề, tình huống, cầntránh tuyệt đối hoá hoàn cảnh chơi mà phải tìm cách đưa ra những liên hệ, biến
cố dữ liệu của đời sống thực tế vào, nhằm tạo ra sự gần gũi giữa tình hướng chơi
và tình huống thật Trong quá trình chơi, chỉ cho phép một số học sinh tham giahành động, nhập vai chơi, còn số học sinh kia quan sát học tập, sau đó đảo lạitiến trình chơi Không thể đưa tất cả học sinh vào tình huống chơi và biến tròchơi thành trò giải trí đơn thuần
Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo để có khả năng giải đáp những thắcmắc của học sinh, hướng dẫn và điều chỉnh quá trình chơi, tổ chức tổng thểtrò chơi theo đúng thể loại đặc thù của nó
Cần có sự thảo luận và tổng kết sau trò chơi về 2 điều: nội dung và mụctiêu học tập đạt đến đâu, người học học được cái gì bổ ích theo yêu cầu dạyhọc và ngoài yêu cầu dạy học; xử lí tương tác nhóm và rút kinh nghiệm về tổchức, trách nhiệm cá nhân của người học trong hoạt động
Thảo luận sau trò chơi cần được kết hợp với giao bài tập, nhiện vụ vềnhà và bước chuẩn bị cho việc học tập tiếp sau Trong lúc giao bài tập về nhà,giáo viên nên đặt ra những câu hỏi về hoạt động của học sinh, kết quả vànguyên nhân dẫn các em đến kết quả đó, những ý tưởng và sáng kiến của họcsinh trong quá trình tham gia Giáo viên cần sử dụng một số biện pháp và hìnhthức đánh giá kết quả và hành vi học tập của học sinh trong các điều kiện củatrò chơi và những hoạt động khác nhau dưới hình thức chơi Điều đó giúpgiáo viên thu được thông tin ngược cả cho việc dạy học nói chung lẫn choviệc tổ chức hướng dẫn các trò chơi sau này hiệu quả hơn
2.3.2 Tác dụng của việc sử dụng trò chơi dạy học để nâng cao tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học môn Hoá học.
Trong quá trình dạy học môn Hoá học, các trò chơi nếu được sử dụnghợp lý sẽ thúc đẩy một cách tự nhiên tính năng động và tính tích cực tham giahọc tập của học sinh Sử dụng trò chơi trong dạy học nói chung và trong dạyhọc môn Hoá học nói riêng sẽ tạo được môi trường, không khí học tập vui vẻ
và cho chúng ta thấy học tập không khô khan, tẻ nhạt mà cũng khá lý thú
Trang 10Học tập của học sinh không chỉ là quá trình tiếp thu kiến thức, nó liên quanđến thực hành, hợp tác, làm việc tập thể theo tổ nhóm hơn là ganh đua cánhân.
Trò chơi được sử dụng hợp lý sẽ giúp cho học sinh lĩnh hội tri thứctrong tất cả các khâu của hoạt động học, gây hứng thú học tập đối với mônHoá học, làm cho những kiến thức học sinh tự chiếm lĩnh ngày càng sâu sắchơn Đăc biệt thông qua trò chơi học sinh có thể tự tìm tòi, nghiên cứu, rènluyện tri thức trong quá trình học tập ngoài giờ lên lớp Nếu nhóm học sinhnào đó quen với không khí trầm, các em có thể ít hào hứng, hoặc tỏ ra miễncưỡng lúc đầu Nhưng trò chơi bao giờ cũng mang bản chất lôi cuốn hấp dẫnvới mọi đối tượng, nó khuyến khích mức độ tập trung công việc thực sự cũngnhư kích thích niềm ham mê đối với bài học
2.3.3 Các biện pháp tích cực hóa học tập.
Biện pháp tích cực hóa học tập là kiểu biện pháp dạy học hướng vàongười học, dựa vào kinh nghiệm và hoạt động của chính họ để tập trung tácđộng vào quá trình học tập nhằm hình thành và phát triển hoạt động học tập,làm cho người học trở thành chủ thể tự giác của quá trình đó
Các biện pháp cụ thể để tích cực hóa học tập+ Phân hóa dạy học vi mô, tức là thực hiện cách tiếp cận riêng biệt trên lớp đểtăng hiệu quả học nhóm và cá nhân
+ Sử dụng các kỹ thuật tương tác đa phương tiện theo các yêu cầu trực quan,sinh động, đa chiều, đa kênh đa chức năng và kích thích được quá trình họctập
+ Tổ chức các quan hệ và môi trường học tập đa dạng, giàu cảm xúc tíchcực.đó là đa dạng hóa môi trường học tập, hay các hình thức tổ chức dạy học
+ Sử dụng những phương pháp luận dạy học thích hợp với người học và mụctiêu nội dung học tập
+ Tổ chức và khuyến khích các hoạt động thực hành, thực nghiệm, ứng dụngtri thức của học sinh trong học tập
+ Huy động và sử dụng kinh nghiệm sống, kinh nghiệm học tập của ngườihọc trong quá trình học tập
+ Tổ chức các tình huống dạy học linh động, đòi hỏi học sinh phải thực hiệnnhiều quan hệ tương tác, hợp tác, tham gia và chủ động suy nghĩ, hành động
tự kiểm tra, tự đánh giá
+ Sử dụng trò chơi và những môi trường học tập cởi mở khác để nâng cao tính
tự giác, tự nguyện, tự do học tập, giảm nhẹ sự căng thẳng thể chất và tâm lý củangười học
+ Đánh giá người học và kết quả học tập khách quan, công bằng, cụ thể, kịpthời, kết hợp với việc tổ chức, khuyến khích người học tự đánh giá quá trình
và kết quả học tập của mình và đánh giá lẫn nhau
+ Thu hút, động viên người học hợp tác, tương trợ, quan tâm lẫn nhau trong họctập
2.3.4 Kết quả khảo sát nhận thức của học sinh về việc xây dựng và sử dụng trò chơi trong dạy học môn Hoá học.
Trang 11Qua 10 câu hỏi (phụ lục 1) kết quả khảo sát ý kiến 100 học sinh ở 3 lớp10B, 10D, 10E cho thấy:
50% số học sinh cho rằng giáo viên không bao giờ sử dụng trò chơitrong dạy học môn Hoá học, 35% ý kiến học sinh cho là ít khi giáo viên sửdụng trò chơi, còn lại 15% học sinh cho là bình thường (câu hỏi 2)
85% số học sinh khẳng định việc xây dựng và sử dụng trò chơi trongdạy học môn giáo dục học là cần thiết, 13% cho là rất cần thiết, chỉ có 2% làkhông cần thiết (câu hỏi 4)
Về hứng thú của học sinh đối với các hình thức và phương pháp dạyhọc môn Hoá học của giáo viên (câu hỏi 1) Kết quả khảo sát như sau:
Bảng 2.1 Nhận thức của học sinh về hình thức và PPDH môn Hoá họcPhương pháp và hình thức (học sinh)Số lượng Tỷ lệ(%)
Đàm thoại (đặt câu hỏi để học sinh trả lời) 22 22
Kết hợp vừa dạy thuyết trình vừa đặt câu hỏi 75 75
Với câu hỏi 6 (phụ lục 1) về hứng thú của học sinh đối với các loại trò chơidạy học trong dạy học môn Hoá học được học sinh cho ý kiến thể hiện quabảng 2.2
Loại trò chơi Số lượng (học sinh) Tỷ lệ (%)
Trang 122.3.5 Mô tả chung các nhóm trò chơi dạy học.
Dựa trên cơ sở các căn cứ và các nguyên tắc đã nêu ở trên, hệ thống tròchơi dạy học được thiết kế trong đề tài nghiên cứu này gồm 3 nhóm trò chơichính được xếp theo 3 hướng như sau:
Nhóm các trò chơi giới thiệu nội dung mới (gây hứng thú nhận thức)Nhóm trò chơi tìm hiểu tri thức (lĩnh hội tri thức mới)
Nhóm trò chơi củng cố ôn tậpNhóm 1: Nhóm trò chơi giới thiệu nội dung mớiNhững trò chơi này có thể sử dụng khi bắt đầu vào 1 tiết học, nó có tácdụng khởi động tư duy của học sinh, dẫn dắt học sinh tìm hiểu nội dung, họctập một cách tự nhiên, thoải mái và vui vẻ Không chỉ vậy, trò chơi này cònđược sử dụng khi chuyển tiếp sang một nội dung mới trong giờ học Cáchchuyển tiếp này giúp học sinh thay đổi trạng thái, kích thích hoạt động trí tuệ
để đạt được mục tiêu bài học
Nhóm 2: Nhóm trò chơi lĩnh hội tri thức mớiDựa vào quan điểm “Vùng phát triển gần nhất” những loại trò chơi nàynhằm huy động vốn hiểu biết của học sinh Qua trò chơi này, giúp học sinhnắm được trình độ nhận thức hiện tại của học sinh mà đưa ra các yêu cầu caohơn hướng đến vùng phát triển gần nhất Để sử dụng loại trò chơi này, giáoviên phải linh hoạt trong quá trình tổ chức vì mỗi em có sự nhận thức khácnhau như: trình độ, kỹ năng, lĩnh vực
Nhóm 3: Nhóm trò chơi củng cố ôn tậpNhững trò chơi trong nhóm này được sử dụng sau khi học sinh đã đượchọc một nội dung hoặc kỹ năng nào đó, những kiến thức hoặc kỹ năng đã học
là cơ sở để học sinh thực hiện những trò chơi này Để tham gia được tròchơi và mong muốn chiến thắng, học sinh phải tích cực huy động trí nhớ, tư
Trang 13duy và khả năng phản ứng nhanh của mình Điều đó, sẽ giúp học sinh củng cốkiến thức, luyện tập kỹ năng một cách tự nhiên, tự giác và tích cực.
Ngoài cách phân loại như trên, còn có thể phân loại các trò chơi thànhnhóm trò chơi trí tuệ, nhóm trò chơi vận động, nhóm trò chơi phối hợp trí tuệ
và vận động, … Tuy nhiên, với phạm vi nghiên cứu của mình, tôi chỉ đưa ranhững trò chơi mang tính chất định hướng cho các bài học mà chưa đi sâu vàotất cả các nhóm tiểu tiết trò chơi
2.3.6 Minh họa việc thiết kế và sử dụng một số chơi trong dạy học môn Hoá học trong chương trình Hoá học 10
Nhóm trò chơi giới thiệu nội dung mớiNhững trò chơi được sử dụng trong nhóm này có thể là:
Trò chơi ô chữ
Trò chơi ô chữ trong dạy học có nhiều dạng khác nhau, có thể là giải những ôchữ hàng ngang rồi tìm từ khóa trong ô chữ hàng dọc, có thể là ô chữ dướidạng sơ đồ… Mỗi ô chữ bao gồm cũng có lời gợi ý và nội dung ô chữ có liênquan trực tiếp đến bài học
Ví dụ: Khi học bài Flo – Brom – IotTrước khi vào bài mới, giáo viên cho học sinh tham gia trò chơi giải ô chữ để khởi động vừa tạo tâm thế hứng khởi cho học sinh vừa có thể ôn lại được các nội dung đã được học trước đó
TRÒ CHƠI Ô CHỮ
1 Ô CHỮ SỐ1 (gồm 7 chữ cái) Ở điều kiện thường khí clo có màu gì ?
2 Ô CHỮ SỐ 2(gồm 7 chữ cái) Clo thể hiện tính oxi hóa mạnh khi tác dụng với … và vớihidro
3 Ô CHỮ SỐ 3 (gồm 8 chữ cái) Trong công nghiệp, nước Gia-ven được sản xuất bằng cách
… dung dịch muối ăn trong thùng điện phân không có màng ngăn
4 Ô CHỮ SỐ 4 (gồm 6 chữ cái) Đây là tính chất của dung dịch NaClO ?
5 Ô CHỮ SỐ 5 (gồm 6 chữ cái) Đây là dung dịch mà Bác học Berthollet điều chế ra đầu tiên
Trang 14X I H Ó
P H Â
Ệ N I
Trò chơi đường lên đỉnh olympia
Ví dụ: Dạy bài Luyện tập nhóm halogenGiáo viên chia lớp thành 4 nhóm: Cho các nhóm chọn nhóm trưởng và đặt têncho nhóm Và tiến hành chơi “Đường lên đỉnh olympia” theo các phần
Phần thứ nhất: Khởi Động
Các nhóm lần lượt chọn các gói câu hỏi, mỗi gói sẽ có 4 câu hỏi liênquan đến các đơn vị kiến thức đã học
Ví dụ 1: Gói câu hỏi số 1:
Câu 1: Flo là đơn chất chỉ có tính … (điền vào chỗ trống)Câu 2: Trong công nghiệp người ta sản xuất iot từ (điền vào chỗ trống)Câu 3: Cấu hình electron lớp ngoài cùng của flo là …(điền vào chỗ trống)Câu 4: Trong các axit HX (X là nguyên tố halogen), axit nào ăn mòn thủy tinh?
Ở phần này các nhóm sẽ bốc thăm thứ tự trả lời, mỗi câu trả lời đúng sẽ đượccộng 10 điểm, sai không bị trừ điểm
Các nhóm sẽ trả lời gói câu hỏi đã chọn trong vòng 1 phútPhần II: Vượt chướng ngại vật
GÓICÂUHỎI4
GÓICÂUHỎI4
GÓICÂUHỎI
3
GÓICÂUHỎI
3
GÓICÂUHỎI2
GÓICÂUHỎI2
GÓICÂUHỎI1
GÓICÂUHỎI1
KHỞI ĐỘNG
4
Đ 1 Đ 2 Đ 3 Đ 4
1
VƯỢT CHƯỚNG NGẠI VẬT
1 2
