1 BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM KHOA LUẬT QUỐC TẾ * MÔN ĐẠI CƯƠNG TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ CHỦ ĐỀ Phân tích vai trò của “Nhà khoa học công dân (citizen scientists)” trong cuộc chiến chống tin[.]
Trang 1BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM
KHOA LUẬT QUỐC TẾ
-* -
MÔN: ĐẠI CƯƠNG TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ CHỦ ĐỀ: Phân tích vai trò của “Nhà khoa học công dân
(citizen scientists)” trong cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay
Thực hiện: Lê Thị Ngọc- LQT45A-016-1822 Giáo viên hướng dẫn: Trần Bảo Châu
Hà Nội, ngày 01 tháng 06 năm 2022
Trang 2MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU……… 3 PHẦN 1 THỰC TRẠNG CUỘC CHIẾN CHỐNG TIN GIẢ VÀ PHI TIN TỨC TRÊN MẠNG XÃ HỘI NGÀY NAY……… 4
1.1 Thực trạng tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay……… 4 1.2 Nguyên nhân của tình trạng tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã
hội .………4 1.3 Cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội……….4
PHẦN 2 VAI TRÒ CỦA “NHÀ KHOA HỌC CÔNG DÂN” TRONG
CUỘC CHIẾN CHỐNG TIN GIẢ VÀ PHI TIN TỨC TRÊN MẠNG XÃ HỘI NGÀY NAY……… 5
2.1 Khái niệm “nhà khoa học công dân (citizen scientists)” ……… 5 2.2 Vai trò của “nhà khoa học công dân” trong cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay……… 7 2.2.1 Đánh giá chất lượng thông tin lưu hành trên mạng xã hội…………7 2.2.2 Thu thập lượng lớn cơ sở dữ liệu về tin tức giả và thông tin sai
lệch ……… 7 2.2.3 Nâng cao nhận thức về tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội 8
PHẦN 3 LÀM THẾ NÀO ĐỂ MỞ RỘNG CỘNG ĐỒNG CÁC NHÀ
KHOA HỌC CÔNG D N TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG TIN GIẢ VÀ PHI TIN TỨC TRÊN MẠNG XÃ HỘI……… 11
3.1 Xây dựng chiến lược truyền thông hiệu quả … 11 3.2 Phát triển và nuôi dưỡng cộng động nhà khoa học công dân………….11
KẾT LUẬN……… 12 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 13
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Sự phát triển mạnh mẽ của Internet và công nghệ thông tin – truyền thông
đã tạo cơ hội cho tất cả mọi người trở thành các nhà cung cấp thông tin Thế giới thông tin trở nên đa dạng và phong phú hơn bao giờ hết Tuy nhiên, đi cùng với blog, wiki, và các kênh xuất bản online khác nhau là một thực tế không thể tránh khỏi: thông tin trở nên hỗn tạp và người dùng tin có thể phải trả giá cho việc sử dụng thông tin thiếu chất lượng, thiếu độ tin cậy, thậm chí sai lạc Hiểu được nguyên nhân, tình trạng tin tức giả, các nguồn tin tức giả để báo cáo các cơ quan chức năng là cơ sở quan trọng để thiết kế và thực hiện các chiến lược quản lý hiệu quả nhằm giảm các tác động liên quan Tuy nhiên việc thu thập các nguồn tin tức giả trên phạm vi lớn có thể tốn kém, tốn thời gian và tốn nhiều nguồn lực Một lựa chọn để đạt được điều này là sự tham gia của các thành viên của công chúng với tư cách là các nhà khoa học công dân, theo đó các tình nguyện viên ghi lại thông tin về các nguồn tin tức giả, phân tích, đánh giá và kiểm chứng các nguồn tin này Phương pháp thu thập dữ liệu này có lợi vì một số lý do sau Thứ nhất, sử dụng nguồn nhân lực tình nguyện viên làm giảm bớt một số hạn chế về hậu cần
và tài chính sẽ phát sinh nếu các chuyên gia khoa học được tuyển dụng để thu thập khối lượng dữ liệu lớn như vậy Thứ hai, khoa học công dân đặc biệt phù hợp
để điều tra các vấn đề tin tức giả và sai lệch thông tin xảy ra trên quy mô rộng hoặc tốn nhiều thời gian để thực hiện, và trong đó yêu cầu các thành viên của công chúng phải sử dụng các kỹ năng cơ bản Thứ ba, khoa học công dân rất phù hợp với các vấn đề có ý nghĩa chính sách công vì nó có thể nâng cao nhận thức, tạo ra một diễn đàn cởi mở, tham gia với công chúng ngay từ đầu và khuyến khích công chúng đóng vai trò tích cực trong việc tìm kiếm giải pháp Bài viết này sẽ đề cập đến vai trò của “Nhà khoa học công dân (citizen scientists)” trong cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay Cấu trúc bài nghiên cứu gồm 3 nội dung chính:
● Thực trạng tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay
● Vai trò của “nhà khoa học công dân” trong cuộc chiến chống tin giả
và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay
Trang 4● Làm thế nào để mở rộng cộng đồng các nhà khoa học công dân trong cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội
PHẦN 1 THỰC TRẠNG CUỘC CHIẾN CHỐNG TIN GIẢ VÀ PHI TIN
TỨC TRÊN MẠNG XÃ HỘI NGÀY NAY 1.1 Thực trạng tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay
Tuy chưa có định nghĩa rõ ràng, thống nhất về tin giả nhưng có thể hiểu tin giả là những thông tin sai, được tán phát dưới vỏ bọc tin tức Cách hiểu này sát với nghĩa của từ “fake news” trong tiếng Anh, hiện đang được sử dụng nhiều trên truyền thông Những tin giả kiểu xuyên tạc có ở tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại song chúng thường xuất hiện khi có những sự kiện chính trị, xã hội quan trọng như đại hội đảng, bầu cử, họp Quốc hội, các chính sách, luật pháp mới ban hành, hay các hiện tượng "nóng", gây tranh cãi trong đời sống hiện thực, chẳng hạn thiên tai, dịch bệnh, các vụ việc
vi phạm pháp luật Các sự kiện này được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như văn bản, hình ảnh, video clip nhưng được chỉnh sửa hoặc cắt ghép và thường được đăng tải trên các trang thông tin không chính thống, qua các nền tảng mạng
xã hội và các ứng dụng tin nhắn hay các công cụ tìm kiếm trên internet Hiện tượng này không phải là mới, nhưng những cách thức lan truyền thông tin sai lệch,
và cách nó phân tán trong và khắp các trang mạng xã hội, thì sâu sắc và phức tạp hơn bao giờ hết
Thống kê của Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam (VAFC) thuộc bộ TT&TT, trong 6 tháng đầu năm, trung tâm nhận được hơn 1,1 nghìn lượt báo cáo tin giả Báo cáo mới đây của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2020, đã có khoảng 800 người thiệt mạng, 6.000 người trên toàn thế giới phải nhập viện vì tin theo các thông tin sai lệch liên quan đến Covid-19 Tại Mỹ, các thông tin thất thiệt về vaccine lan truyền trên Facebook khiến Tổng thống Mỹ Joe Biden cáo buộc mạng xã hội này "đang giết người" Còn tại Australia, 14 triệu tin giả về dịch bệnh đã xuất hiện trên Facebook trong 10 tháng của năm 2020, phần lớn đến liên quan đến cách phòng và chữa bệnh về Covid-19
Trang 51.2 Nguyên nhân của tình trạng tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội
Nguyên nhân của tình trạng này có thể kể đến như: tính chất đặc biệt của mạng internet dễ lan truyền, chia sẻ thông tin, tiếp cận được nhiều người dùng mạng xã hội, dễ “ẩn danh”, xóa dấu vết; hệ thống pháp luật trong lĩnh vực đấu tranh, xử lý tội phạm sử dụng công nghệ cao chưa theo kịp diễn biến tình hình thực tế; tội phạm ngày càng tinh vi, xảo quyệt, am hiểu công nghệ; sự thiếu hiểu biết, nhận thức hạn chế của người dùng mạng xã hội dễ tiếp tay, lan truyền, phát tán thông tin; năng lực nhận biết, phân loại, đánh giá tác hại của các sản phẩm văn hóa xấu độc còn chưa cao, đặc biệt là việc cập nhật, nhận biết các thông tin sai trái trên mạng xã hội; công tác điều tra, phát hiện, xử lý tội phạm cũng còn gặp nhiều khó khăn
1.3 Cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội
Thực tế những năm gần đây, nhiều quốc gia trên thế giới đã có nhiều nỗ
lực nhằm chống lại tin giả như ban hành luật chống tin tức giả, hay nghiên cứu các bộ lọc tự động có khả năng kiểm tra và xác minh thông tin trực tuyến Năm
2017, Đức đã xem xét dự luật xử phạt hành chính, có điều khoản phạt lên đến 50 triệu euro đối với các công ty công nghệ, mạng xã hội chậm chạp trong việc xử lý các tin tức giả, kích động và tin bôi nhọ, phỉ báng Năm 2018, hạ nghị viện nước Pháp cũng đã thông qua dự luật chống tin tức giả (Phương Nam, 2018) Tại Mỹ,
tờ Washington Post đã thử nghiệm công cụ “Fact Checker” giúp người đọc kiểm tra tin giả Công cụ này có khả năng phân biệt thông tin thật, thông tin có một nửa
là sự thật hoặc gần đúng và thông tin sai hoàn toàn
Cho đến gần đây, có rất ít bằng chứng khoa học về cách đối phó với tin tức giả và các thông tin sai lệch, nhưng nghiên cứu về chủ đề này đã tăng lên nhanh chóng trong vài năm qua Ví dụ, các nhà nghiên cứu đã đề xuất nhiều cách khác nhau để nâng cao nhận thức của công dân, chẳng hạn như giáo dục cho người dùng mạng xã hội đối phó với các nguồn tin tức giả Các nhà nghiên cứu đã xem xét nhiều cách tiếp cận khác nhau để làm cho việc xác thực các nguồn thông tin thực tế hiệu quả hơn, chẳng hạn như tự động phát hiện thông tin sai lệch và chỉnh sửa dữ liệu, đồng thời chỉ ra tầm quan trọng của con người và nhận ra rằng các
Trang 6phương pháp kiểm tra thực tế hoàn toàn tự động vẫn chưa đủ mạnh Vấn đề mang tính hệ thống này đòi hỏi sự tham gia của các bên liên quan ở các cấp độ khác nhau, vì tin tức giả quá phổ biến và liên tục thay đổi Sự tham gia rộng rãi của các bên liên quan là cần thiết để thiết kế các chính sách, phương pháp và công cụ Một trong những cách tốt nhất để đối phó với cuộc tấn công của tin tức giả là tăng cường nỗ lực để mọi người thuộc mọi tầng lớp tiếp xúc với phương pháp khoa học và chính bản thân họ tham gia vào quá trình nghiên cứu chống tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội - đặc biệt là giới trẻ
PHẦN 2 VAI TRÒ CỦA “NHÀ KHOA HỌC CÔNG DÂN” TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG TIN GIẢ VÀ PHI TIN TỨC TRÊN MẠNG XÃ
HỘI NGÀY NAY 2.1 Khái niệm “nhà khoa học công dân (citizen scientists)”
Năm 2014, Từ điển tiếng Anh Oxford đã bao gồm thuật ngữ khoa học công dân với một định nghĩa đủ rộng để bao gồm tất cả các ngành khoa học: "Công việc khoa học được thực hiện bởi các thành viên của công chúng nói chung, thường phối hợp với hoặc dưới sự chỉ đạo của các chuyên gia và các tổ chức khoa học"
Nhà khoa học công dân không phải là các chuyên gia khoa học, họ là thành viên của cộng đồng, tình nguyện tham gia vào các dự án khoa học trong quá trình xác định, thường là trong thu thập dữ liệu, nhưng cũng trong các giai đoạn khác, chẳng hạn như đảm bảo chất lượng, phân tích và giải thích dữ liệu, xác định vấn
đề và phổ biến kết quả dưới sự chỉ đạo của các chuyên gia và các tổ chức khoa học Các nhà khoa học công dân đóng vai trò là người đóng góp hoặc cộng tác viên trong dự án, cung cấp kiến thức và hiểu biết mới dựa trên kinh nghiệm và cuộc sống cá nhân Khối lượng dữ liệu và kiến thức mà các nhà khoa học công dân tạo ra cho phép các nhà khoa học thu thập và phân tích số lượng lớn dữ liệu trong một khoảng thời gian ngắn Ví dụ, hơn 44.000 người đã tham gia Big Butterfly Count của tổ chức Bảo tồn Bướm vào năm 2014, thực hiện hơn 43.500 lần đếm bướm ngay trên khắp Vương quốc Anh với 94.000 người truy cập trang web Big Butterfly Count từ tháng 4 đến tháng 8 RSPB Big Garden Birdwatch và
Trang 7Big Schools Birdwatch đã nhận được 19256 phản hồi chỉ riêng ở Scotland gồm phản hồi của 25329 người lớn (66%) và 12808 trẻ em (34%)
Dự án OPAL đã thực hiện một số phân tích về nhân khẩu học của các nhà khoa học công dân tuy nhiên vẫn có nhiều người tham gia không cung cấp thông tin cá nhân Tuy nhiên, hầu các nhà khoa học công dân là học sinh Theo cuộc khảo sát của dự án OPAL thì học sinh chiếm 60-65% số lượng tham gia các dự
án khoa học Một báo cáo khác được thực hiện bởi OPAL cho thấy rằng tỉ lệ nam,
nữ là các nhà khoa học công dân khá đồng đều, với 51% là nữ, 23% các nhà khoa học công dân không phải là người da trắng của Vương quốc Anh hoặc Ireland có sức khỏe bình thường Tuy nhiên, số lượng người khuyết tật ít tham gia vào các
dự án hơn, chỉ chiếm 9% số người tham gia, so với 18% tổng dân số (theo điều tra dân số năm 2011)
Khoa học công dân đang thay đổi nhanh chóng, là kết quả của sự dân chủ hóa kiến thức, công nghệ truyền thông mới và tăng khả năng tiếp cận thông tin Khoa học công dân có vai trò thúc đẩy kiến thức khoa học và tư duy phản biện cho một xã hội thông tin, tăng niềm tin vào khoa học và góp phần to lớn trong cuộc chiến chống tin tức giả và phi tin tức- đang xảy ra phổ biến Khoa học công dân khác với truyền thông khoa học Khoa học công dân là một hình thức khoa học ‘mới’, trong đó các thành viên của công chúng tích cực tham gia vào công việc nghiên cứu Thông qua đó, công dân không còn là mục tiêu của truyền thông khoa học, mà tích cực tham gia vào quá trình khoa học đó 95% khoa học công dân là truyền thông và đồng thời truyền thông là một khía cạnh quan trọng của khoa học công dân Truyền thông khoa học là một phần cần thiết của quá trình tuyển dụng, thu hút và duy trì động lực cho người tham gia và là một phương tiện cần thiết để công bố kết quả nghiên cứu (phổ biến) và giảng dạy cho người tham gia biết thêm về trọng tâm dự án và quy trình khoa học (education)
Trang 82.2 Vai trò của “nhà khoa học công dân” trong cuộc chiến chống tin giả và phi tin tức trên mạng xã hội ngày nay
2.2.1 Đánh giá chất lượng thông tin lưu hành trên mạng xã hội
Với sự hỗ trợ của các nhà khoa học công dân, việc đánh giá chất lượng thông tin lưu hành trên mạng xã hội dễ dàng và tiết kiệm thời gian, công sức hơn
Để xác định, đánh giá lượng tin tức giả và các thông tin sai lệch trên một phạm vi lớn sẽ tốn thời gian và chi phí Việc thu thập dữ liệu, thực hiện các cuộc khảo sát
sẽ khó hơn nếu không có sự hỗ trợ của tất cả mọi người đang sử dụng mạng xã hội Tận dụng những điểm mạnh này của khoa học công dân, một dự án được gọi
là “Public Editor” phối hợp với các tình nguyện viên tham gia xác định các nguồn tin tức đáng tin cậy thông qua các phân tích trực tuyến Các nhà khoa học công dân trong dự án này sẽ phân tích dữ liệu từ Public Editor Với sự hướng dẫn và
hỗ trợ của các chuyên gia, các tình nguyện viên của dự án khoa học công dân
“Public Editor”, thường là sinh viên sẽ đánh giá các phần của các bài báo tin tức
về "lỗi lập luận" hay dựa vào các tiêu chuẩn để xác định đâu thông tin sai lệch hay tin tức giả như nguồn tin chính thống, tác giả, Các sinh viên tham gia vào dự án này sẽ tạo (1) một sổ ghi chép Jupyter thực hiện các nghiên cứu xác thực trên hệ thống để đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy; (2) Các tình huống và giải pháp của cho các tình huống đó và (3) cơ sở mã để tự động cập nhật huy hiệu, điểm và trạng thái bảng thành tích của người dùng dựa trên dữ liệu hoạt động của họ Dự án công dân khoa học này còn tăng cường tư duy phản biện và kiến thức khoa cho
xã hội để từ đó người dân có chọn lọc khi đọc tin tức Làm giảm số lượng người dân tin vào các tin tức không xác thực
2.2.2 Thu thập lượng lớn cơ sở dữ liệu về tin tức giả và thông tin sai lệch
Một trong những thách thức chính trong việc nghiên cứu thông tin sai lệch hay tin tức giả trên phương tiện truyền thông xã hội là không thể tiếp cận thực sự của nội dung đang được chia sẻ Có hai chỉ số đo lường phạm vi tiếp cận của một phần nội dung được đăng trên mạng xã hội: biểu thức và số lần hiển thị Biểu thức tương ứng với những người tương tác với nội dung (ví dụ: đã tweet lại hoặc thích nội dung đó), trong khi số lần hiển thị tương ứng với những người đã đọc nội dung
Trang 9đó Mặc dù dữ liệu biểu thức có thể được sử dụng để lập bản đồ cách thông tin sai lệch lan truyền, tác động thực sự của thông tin sai lệch chỉ có thể được đo lường bằng cách sử dụng dữ liệu hiển thị Dữ liệu biểu hiện thường được cung cấp bởi các nền tảng truyền thông xã hội; tuy nhiên điều này được giữ kín với các nhà nghiên cứu Vậy nên nếu công dân cùng tham gia vào cuộc nghiên cứu- những người thực sự tiếp cận với nguồn thông tin sai lệch đó tạo ra các cuộc khảo sát về
số lượng chia sẻ, tương tác, số người đọc và chia sẻ thông tin sai lệch trên một quy mô lớn, sau đó thu thập và tổng hợp lại các dữ liệu thì các nhà khoa học sẽ có thể đo lường phạm vi thực sự của thông tin sai lệch Điều này sẽ cho phép các khoa học nghiên cứu sự khác biệt giữa các bài đăng chứa thông tin sai lệch được đọc và chia sẻ với những bài được đọc nhưng không được chia sẻ Việc đó dẫn đến khả năng cho phép các nhà khoa học dự đoán trước mức độ lan truyền và đường lan truyền của thông tin sai lệch với độ chính xác cao hơn nhiều so với khả năng hiện tại Ngoài ra, những phát hiện này có thể giúp đưa ra các chiến lược can
thiệp hiệu quả hơn để ngăn chặn sự lan truyền của thông tin sai lệch
2.2.3 Nâng cao nhận thức về tin tức giả và phi tin tức trên mạng xã hội
Phương tiện phổ biến nhất để phát tán tin tức giả là mạng xã hội Hình thức truyền từ người này sang người khác không chỉ cực kỳ nhanh mà còn tạo ra sự tin tưởng Phần lớn, những người tin tưởng và chia sẻ tin tức giả là bạn bè trên mạng
xã hội Do đó, mọi người có xu hướng tin tưởng hơn vào bất kỳ thông tin nào được chia sẻ trên đó Nói một cách đơn giản, tin tức giả sử dụng sự tin tưởng mà chúng ta có ở bạn bè và gia đình của mình để khuyến khích chúng ta tin tưởng và tin vào nó Trong một nghiên cứu ở Anh, 1/6 số người tham gia thừa nhận tin vào bất cứ điều gì mà bạn bè của họ chia sẻ trên mạng xã hội Nghiên cứu tương tự cũng chỉ ra rằng thông tin trên Facebook được coi là đáng tin cậy hơn so với thông tin từ các chuyên gia thực tế Tóm lại, tin tức giả dựa vào sự tin tưởng mà chúng
ta dành cho bạn bè và gia đình để khiến chúng ta gạt bỏ những nghi ngờ và tránh xem xét quá kỹ lưỡng Về mặt tâm lý, chúng ta có xu hướng tin bất cứ điều gì ủng
hộ ý kiến và niềm tin của chúng ta Điều này có nghĩa là, khi một người bắt gặp tin tức giả trên mạng xã hội, tin tức đó có khả năng củng cố định kiến của họ thì
Trang 10họ sẽ chấp nhận tin tức là sự thật và thậm chí chia sẻ nó với những người khác Hoặc mọi người có thể chia sẻ thông tin vì mục đích giải trí hay lý do châm biếm Mặc dù có thể nghiên cứu động cơ chia sẻ thông tin sai lệch bằng cách sử dụng các phương pháp khoa học xã hội tiêu chuẩn, nhưng dữ liệu tự báo cáo có thể mang tính khuynh hướng xã hội vì mọi người có thể miễn cưỡng thừa nhận hoặc chia sẻ thông tin sai lệch vì bất kỳ lý do gì Cũng rất khó để nghiên cứu các động
cơ này trên diện rộng theo kiểu đại diện cho những người sử dụng phương tiện truyền thông xã hội Tuy nhiên, phương pháp lý tưởng là những người sử dụng mạng xã hội có ý thức và kiến thức nhận biết đâu là tin tức giả, đánh giá tin tức
đó một cách khách quan dựa trên khoa học và hiểu được mức ảnh hưởng của nó đến kinh tế xã hội Sự tham gia trực tiếp của người dân vào các hoạt động thu thập
dữ liệu, kiểm tra nguồn tin tức khiến họ nâng cao nhận thức về vấn đề hiện tại một cách khoa học vì họ là một phần của giai đoạn tìm kiếm giải pháp và giải quyết vấn đề Hơn nữa, trở thành một phần của giai đoạn thu thập dữ liệu thông tin và có khả năng đề xuất các biện pháp có khả năng được thông qua cao, mang lại cho mọi người cảm giác làm chủ một khu vực, một vấn đề hoặc một dự án Điều đó khiến mọi người trở nên ý thức hơn, tham gia trực tiếp và quan tâm hơn đến vấn đề Ngoài ra các nhà khoa học công dân còn được đào tạo các kiến thức như nhận diện tin tức giả, xác định nội dung hợp pháp và bất hợp pháp, đồng thời tránh tạo, sử dụng hoặc chuyển tiếp nội dung đó từ các chuyên gia và tổ chức khoa học
Bên cạnh đó, các dữ liệu cho thấy rằng việc tham gia vào nghiên cứu khoa học giúp cải thiện khả năng đọc viết và hiểu biết của công chúng Trong nhiều trường hợp, những người tham gia được đánh giá cao hơn và hiểu rõ hơn về quy trình khoa học cũng như hiểu biết sâu sắc hơn về chủ đề mà họ đang nghiên cứu Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy những người tham gia dự án tiến bộ trong tất cả các lĩnh vực khoa học; kiến thức thu được của họ có thể bị giới hạn trong các lĩnh vực nghiên cứu mà họ đã tham gia Tuy nhiên, các thành viên của công chúng tham gia vào một dự án khoa học công dân thể hiện niềm tin vào khả