Tài liệu THỰC TRẠNG SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT TRONG NÔNG NGHIỆP Ở THÁI NGUYÊN VÀ MỘT VÀI GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUYỀN SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT CHO NÔNG DÂN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY docx

THỰC TRẠNG SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT TRONG NÔNG NGHIỆP Ở THÁI NGUYÊN VÀ MỘT VÀI GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUYỀN SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT CHO NÔNG DÂN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Nguyễn Duy Tiến 1*,

THỰC TRẠNG SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT TRONG NÔNG NGHIỆP Ở THÁI NGUYÊN VÀ MỘT VÀI GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUYỀN SỞ HỮU RUỘNG ĐẤT

CHO NÔNG DÂN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Nguyễn Duy Tiến 1*, Phí Văn Liệu 2 1

Trường Đại học Khoa học - ĐH Thái Nguyên

2 Trường Đại học Sư phạm - ĐH Thái Nguyên

TÓM TẮT

Thái Nguyên là một trong những trung tâm kinh tế, chính trị của vùng Đông Bắc Bắc Bộ, là vùng nối giữa các tỉnh miền núi phía Bắc với đồng bằng châu thổ sông Hồng Kể từ sau Khoán 10 (năm 1988), năng suất lúa ở Thái Nguyên đã tăng lên gần ba lần so với năm 1990, đưa sản lượng lúa thu được đạt 325 381 tấn (năm 2008) [1] Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự biến đổi về năng suất và sản lượng lúa ở Thái Nguyên từ sau Khoán 10 đến năm 2005 là bắt nguồn từ sự thay đổi về hình thức sở hữu và quan hệ sử dụng ruộng đất

Trong bài viết này, chúng tôi đề cập tới thực trạng ruộng đất trong nông nghiệp ở Thái Nguyên và một vài giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quyền sở hữu ruộng đất cho nông dân trong giai đoạn hiện nay

Từ khoá: Sở hữu, Ruộng đất, nông dân, nông nghiệp, Thái Nguyên

THỰC TRẠNG RUỘNG ĐẤT

Ở THÁI NGUYÊN

Những thành tựu của kinh tế nông nghiệp ở

Thái Nguyên trong gần hai thập kỷ qua là

một thực tế không thể phủ nhận Đó là kết

quả của chính sách đổi mới trong quan hệ sở

hữu và sử dụng ruộng đất mang lại Tuy

nhiên, thực trạng ruộng đất cũng như tình

hình nông nghiệp, nông thôn ở Thái Nguyên

trong những năm gần đây đang đặt ra những

vấn đề cần được giải quyết thoả đáng và kịp

thời

Một là, tình trạng phân tán và manh mún

của ruộng đất Đây là một thực trạng về

ruộng đất không chỉ riêng ở Thái Nguyên

mà là hiện tượng phổ biến của nhiều địa

phương khác trên cả nước Nguyên nhân

trực tiếp dẫn đến tình trạng này là do chính

sách giao khoán ruộng đất được thực hiện

theo nguyên tắc bình quân chủ nghĩa “có

tốt, có xấu, có gần, có xa” dựa trên số nhân

khẩu hoặc lao động của mỗi gia đình nhận

ruộng Việc giao khoán ruộng đất đến từng

hộ gia đình nông dân theo tinh thần Nghị

quyết 10 của Bộ Chính trị có tác dụng phát

huy tính tự lực, tự cường của nông dân, khắc

phục được tình trạng ruộng đất không có chủ cụ thể trong thời kỳ tập thể hoá nông nghiệp Song điều này cũng làm cho ruộng đất bị xé nhỏ và trở nên manh mún Theo

đó, mỗi gia đình bình quân có khoảng trên dưới một mẫu ruộng và được chia làm nhiều thửa ruộng Mỗi thửa ruộng rộng khoảng trên dưới một sào Bắc Bộ (khoảng 360 m2)

và vị trí của mỗi thửa ruộng lại ở những xứ đồng khác nhau Để thấy rõ được điều này, chúng tôi xin lấy ví dụ gia đình ông Trần Văn Thành (67tuổi) ở thôn Hoà Bình, xã Xuân Phương, huyện Phú Bình Gia đình ông Thành có tổng số 8 sào ruộng nhưng có tới 13 thửa ruộng khác nhau Theo ông, thửa ruộng nhỏ nhất (còn gọi là đất trồng rau) rộng 5 thước (khoảng 105 m2), thửa rộng nhất chỉ khoảng 1 sào 1 thước Vị trí 13 thửa ruộng nhà ông Trần Văn Thành nằm ở 7 xứ đồng khác nhau Hoặc trường hợp gia đình ông Ngô Quang Sơn thôn Hạnh Phúc xã Xuân Phương, huyện Phú Bình có 8 sào 6 thước ruộng được chia thành 8 thửa ruộng ở

4 xứ đồng khác nhau

Tình trạng manh mún, nhỏ lẻ của ruộng đất

ở Thái Nguyên như trên đã gây cản trở cho

việc áp dụng những thiết bị máy móc trong

sản xuất Điều này lý giải tại sao từ bao đời

nay hình ảnh “con trâu đi trước cái cày theo

sau” vẫn tồn tại ở Thái Nguyên Việc sử

dụng máy cày, máy kéo phục vụ làm đất,

máy gặt phục vụ khâu thu hoạch là rất ít

Giả sử, nếu có được đầu tư máy móc đi

chăng nữa thì cũng rất khó thực hiện được

bởi ruộng của mỗi gia đình không kề liền

mảnh mà thuộc nhiều xứ đồng khác nhau

Rõ ràng, tình trạng manh mún ruộng đất

như trên đã và đang ảnh hưởng đến hiệu

quả của sản xuất và thực sự cản trở sự phát

triển của nền kinh tế hàng hoá trong nông

nghiệp

Hai là, tình trạng ruộng trồng cấy một vụ

trên một năm ở Thái Nguyên chiếm tỷ lệ đáng

kể dẫn đến lãng phí tiềm năng đất sản xuất

nông nghiệp Thái Nguyên do đặc thù là một

tỉnh bán sơn địa, địa hình phức tạp, chỉ có các

huyện phía Nam tỉnh như: Phú Bình, Phổ

Yên là mang tính chất đồng bằng, cho nên

diện tích đất gieo cấy lúa một vụ trên một

năm ở đây chiếm một tỷ lệ không nhỏ Để

minh chứng cho điều này, chúng tôi xin dẫn

ra biểu số liệu sau đây:

Đất ruộng lúa, lúa màu ở Thái Nguyên năm 2005

[3]

Đơn vị tính: ha

Loại đất Diện tích Tỷ lệ %

Đất ruộng lúa, lúa màu 43 240,19 100,00

Từ biểu số liệu trên cho thấy diện tích đất

lúa, lúa màu cấy 3 vụ trên năm đạt 4 373,55

ha chiếm 10,11% là tương đối ít Còn diện

tích lúa, lúa màu chỉ trồng cấy một vụ trên

năm đạt 13 192,80 ha chiếm 30,5% là tương

đối nhiều Lẽ ra, diện tích trồng cấy một vụ

trên năm có nhiều khả năng để nâng lên

thành hai vụ, ba vụ trên một năm Có một số

địa phương diện tích đất lúa, lúa màu trồng cấy một vụ trên năm chiếm tỷ lệ rất lớn như: huyện Võ Nhai có 1 989,22 ha diện tích chỉ

cấy được một vụ trên năm chiếm 68,2% [4]

và cũng không có diện tích nào trồng cấy được ba vụ trên một năm, huyện Phú Lương diện tích đất lúa, lúa màu chỉ trồng cấy được một vụ đạt 185688 ha chiếm 45,22% [5]

Theo Báo cáo Thuyết minh tổng hợp điều chỉnh, Bổ sung quy hoạch sử dụng đất đai tỉnh Thái Nguyên đến năm 2010 thì đến năm

2005, Thái Nguyên vẫn có khoảng hơn 30% đất trồng cấy một vụ lúa, lúa màu trên một năm Từ thực tế này đã dẫn đến tình trạng để lãng phí tiềm năng đất đai Nguyên nhân chính của tình trạng trên là do địa hình ở Thái Nguyên phức tạp, hệ thống giao thông thuỷ lợi chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất nông nghiệp Nhìn chung, các công trình thuỷ lợi của tỉnh được xây dựng từ những thập niên 60,70 của thế kỉ trước và có tới 75% là công trình tạm Qua thời gian dài sử dụng do tác động của thiên nhiên cũng như các hoạt động của con người, đến nay đa số các công trình thuỷ lợi bị xuống cấp, diện tích tưới tiêu chỉ đạt 37 084 ha vụ mùa, 26 707 ha vụ chiêm, mới đáp ứng được 65,6% yêu cầu tưới [6]

Ba là, Thái Nguyên là một trong những tỉnh

có nhiều thế mạnh để phát triển các loại cây trồng hàng năm, nhưng việc sử dụng nguồn đất này chưa hợp lý dẫn đến tình trạng để lãng phí tiềm năng đất đai Sở dĩ chúng tôi

coi đây là một thực trạng vì như phần trước

đã đề cập Thái Nguyên là một tỉnh có nguồn đất đai rất phong phú và đa dạng Là tỉnh bán sơn địa nên diện tích đất đồi, gò, đất vườn chiếm diện tích lớn, cho phép phát triển một số loại cây công nghiệp ngắn ngày

có giá trị kinh tế cao như: đậu tương, lạc, vừng Nhưng trên thực tế, việc phát triển các loại cây này ở Thái Nguyên chưa được chú trọng đúng mức, diện tích không ổn định và phụ thuộc rất nhiều vào thị trường nông sản

Do đó, việc sử dụng loại đất này chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của tỉnh

Bốn là, hiện tượng mua bán, tích tụ, tập trung ruộng đất một cách tự do đang có xu

hướng gia tăng Đây là một thực trạng

không phải chỉ có riêng ở Thái Nguyên mà

là hiện tượng phổ biến trên phạm vi cả

nước Mặc dù đây là một xu hướng tất yếu

của nền kinh tế thị trường hiện nay nhưng

trên thực tế, quá trình tích tụ ruộng đất đang

làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp do quá

trình chuyển nhượng ruộng đất không thực

hiện đúng như các quy định của pháp luật

Không phải là toàn bộ nhưng phần lớn các

hộ chuyển nhượng ruộng đất theo phương

thức mua bán trao tay mà không làm thủ tục

tại các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Các gia đình bán ruộng đất phần lớn là các

hộ có con cái đi thoát li, ruộng đất không có

lao động canh tác nên phải bán ruộng hoặc

cho thuê Đối với những người có ruộng cho

thuê, sau mỗi vụ thu hoạch, người đi thuê

ruộng phải trả cho người có ruộng từ 40 đến

60 kg thóc trên một sào Bắc Bộ Tuy nhiên,

hiện tượng trao đổi, mua bán này chỉ diễn ra

bằng phương thức trao tay giữa người mua

và người bán chứ không hề làm thủ tục tại

các cơ quan có thẩm quyền Sở dĩ họ có thể

mua bán trao tay được là do người mua và

người bán đã quen biết nhau nên họ không

nhất thiết phải qua giấy tờ trước cơ quan có

thẩm quyền Việc cho thuê ruộng đất cũng

diễn ra tương tự như vậy Để nắm được điều

này chúng tôi xin lấy dẫn chứng gia đình

ông Trần Văn Thành ở thôn Hoà Bình, xã

Xuân Phương, huyện Phú Bình có tổng số 8

sào ruộng, do con cái ông thoát ly làm công

chức nên toàn bộ gia đình chuyển lên thành

phố Thái Nguyên sinh sống Tổng số 8 sào

ruộng của gia đình ông Thành cho 5 người

thuê gồm: gia đình chị Nguyễn Thị Thiết (2

sào), gia đình chị Dương Thị Tuyết (1,5

sào), gia đình chị Dương Thị Quý (2 sào),

gia đình chị Dương Thị Hải (1 sào), gia đình

ông Hoàng Văn Nhân (1,5 sào) Theo ông

Thành, mỗi một sào thuê như vậy, người đi

thuê phải trả cho người có ruộng( cụ thể là

ông Thành) là 2,5 nồi trên một sào (mỗi nồi

là 25 kg), tức là một sào người thuê phải trả

62,5 kg Tuy nhiên, ông Thành phải đóng

các khoản thuế ruộng, các loại phí khác cho

Uỷ ban nhân dân xã Xuân Phương

MỘT VÀI GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUYỀN SỞ HỮU

NGUYÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Dưới tác động của chính sách giao khoán ruộng đất đến từng hộ nông dân theo tinh thần Nghị Quyết 10 của Bộ Chính trị, ruộng đất đã bị manh mún, nhỏ lẻ Do đó, vấn đề đặt ra là phải tìm ra những giải pháp để khắc phục tình trạng này Trong những năm trở lại đây, một số nơi trên địa bàn tỉnh, nông dân đã thực hiện biện pháp dồn điền đổi thửa để ruộng nhà mình vẫn giữ nguyên số lượng nhưng nó sẽ quy ruộng về một mối ở một xứ đồng nhất định Theo đó, số thửa ruộng sẽ ít đi nhưng tổng số sào vẫn giữ nguyên Tuy nhiên, phong trào dồn điền đổi thửa ở Thái Nguyên diễn ra còn chậm do nhận thức của đa số người nông dân ngại bị

xáo trộn, tâm lý “an phận thủ thường” đã

làm cản trở tiến trình dồn điền đổi thửa ở Thái Nguyên Hơn thế nữa, địa hình Thái Nguyên phức tạp, có xứ đồng ở những chân ruộng cao, có những xứ đồng ở chân ruộng trũng nên nông dân không ai muốn lấy toàn ruộng xấu Ngoại trừ có một số nông dân ở huyện Phú Bình, Phổ Yên đã dồn ghép ruộng của mình lấy phần ruộng trũng để đào

ao thả cá, trên bờ làm trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm kết hợp việc trồng một vụ lúa, một vụ cá Bằng biện pháp này, chủ trang trại đã tiến hành sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hoá, góp phần nâng cao hiệu suất sử dụng đất, mở ra hướng đi mới ở nông thôn, tạo thu nhập cho nông dân, thực hiện công tác xoá đói giảm nghèo ở vùng nông thôn Thiết nghĩ, nông dân Thái Nguyên cần phải xem xét giải pháp dồn điền đổi thửa để áp dụng vào từng địa phương cho phù hợp với đặc thù của địa phương đó Bởi vì, một nền nông nghiệp phát triển trong điều kiện đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước không phải là một nền nông nghiệp phát triển theo kiểu phân tán, manh mún như hiện tại Để phát triển kinh tế trong nông thôn ở Thái Nguyên theo hướng hàng hoá, cần phải giải quyết

một loạt các vấn đề về kinh tế, tổ chức, kỹ

thuật và chính sách, trong đó, vấn đề tích tụ

tập trung ruộng đất là một trong những vấn

đề cần được quan tâm trước hết Bởi vì,

điều kiện Thái Nguyên hiện nay, tích tụ và

tập trung ruộng đất là một trong những điều

kiện quan trọng để phát triển nông nghiệp

theo hướng hàng hoá

Thái Nguyên là một tỉnh bán sơn địa, cho

nên, việc dồn điền đổi thửa, tích tụ tập trung

ruộng đất để hình thành các trang trại theo

mô hình V-A-C-R

(Vườn-Ao-Chuồng-Rừng) là rất hợp lý Bởi vì, với mô hình này

sẽ cho phép nông dân có thể khai thác tốt

hơn những tiềm năng, lợi thế vốn có của

tỉnh, góp phần tạo công ăn việc làm cho nông

dân, xoá đói giảm nghèo ở vùng nông thôn,

có tác dụng thúc đẩy tính chất hàng hoá trong

nông nghiệp ngày càng phát triển bền vững

hơn Do đó, nông dân Thái Nguyên cần phải

nhanh chóng chọn lựa những giải pháp thích

hợp mà trước hết là giải pháp dồn điền đổi

thửa để ruộng liền ruộng, có điều kiện để

phát triển nông nghiệp theo tính chất hàng

hoá phục vụ cho yêu cầu ngày càng cao của

thị trường

Toàn tỉnh Thái Nguyên có tới 30,5% diện

tích đất trồng lúa và lúa màu chỉ trồng cấy

được một vụ trên một năm Điều này đã gây

ra tình trạng lãng phí nguồn đất đai Vấn đề

đặt ra cho tỉnh Thái Nguyên là phải tìm ra

những giải pháp để nâng cao hiệu suất sử

dụng đất Muốn làm được điều này, tỉnh

phải đẩy mạnh đầu tư để phát triển đồng bộ

hệ thống giao thông thuỷ lợi, tiến hành tu

sửa lại những công trình thuỷ nông đã cũ,

hiệu quả phục vụ thấp để đưa vào sử dụng,

tiến hành nạo vét và sửa chữa hệ thống kênh

mương nội đồng mà hướng chính là kiên cố

hoá kênh mương để có thể tưới, tiêu cho cây

trồng Mặt khác, tỉnh cũng cần phải rà soát,

thống kê một cách cụ thể những diện tích

đất lúa, lúa màu chỉ trồng cấy được một vụ

trên một năm Trên cơ sở đó, nếu diện tích

đất nào địa hình trũng khó tiêu nước thì

nên chuyển sang nuôi trồng thuỷ sản theo

mô hình trang trại Ngược lại, diện tích đất

trồng lúa, hoa màu mà địa hình quá cao có

thể chuyển sang trồng các loại cây công nghiệp ngắn ngày như: lạc, đậu tương, vừng… Đây là những loại cây có khả năng chịu hạn, phù hợp với những diện tích đất cao Bằng những biện pháp chuyển dịch

cơ cấu cây trồng như trên, chúng ta có thể khai thác tốt hơn tiềm năng đất nông nghiệp, khắc phục được tình trạng để lãng phí tiềm năng đất đai, tạo thu nhập cho nông dân, góp phần vào công cuộc xoá đói giảm nghèo ở nông thôn

Là một trong những tỉnh miền núi nên diện tích đất đồi, gò, đất vườn ở tỉnh Thái Nguyên chiếm số lượng tương đối lớn Loại đất này rất thích hợp cho các loại cây công nghiệp hàng năm, nhất là cây đậu tương, lạc, vừng … Đây là loại cây có giá trị kinh tế cao, có khả năng xuất khẩu Tuy nhiên, một thực tế ở Thái Nguyên là diện tích trồng các loại cây này còn rất khiêm tốn, lại không ổn định, phụ thuộc vào thị trường nông sản Sự không ổn định về diện tích của loại cây trồng này chúng tôi đã trình bày ở phần trước Để khắc phục tình trạng này, theo chúng tôi, trước mắt tỉnh Thái Nguyên cần đẩy mạnh xây dựng hệ thống giao thông thuỷ lợi đồng bộ để đáp ứng được nhu cầu tưới tiêu cho nông nghiệp Bên cạnh đó, tỉnh cũng phải phối hợp với trường Đại học Nông Nghiệp I Hà Nội, trường Đại học Nông - Lâm Thái Nguyên để nghiên cứu ra những giống cây mới có năng suất cao, phù hợp với thổ nhưỡng ở Thái Nguyên để khai thác tốt hơn tiềm năng và lợi thế đất sản xuất nông nghiệp ở đây Đặc biệt, tỉnh Thái Nguyên cũng phải có những quy hoạch mang tính chất chiến lược, phải tính toán đầu ra cho sản phẩm để tránh được tình

trạng “được mùa mất giá” Trong những

năm trở lại đây, huyện Võ Nhai, nông dân đang đẩy mạnh trồng cây công nghiệp ngắn ngày, nhất là cây đậu tương Trong đó, bà con nông dân đã mạnh dạn đưa các loại giống đậu tương mới như: DT80, DT84 vào trồng đại trà và trên thực tế giống đậu tương này đã cho năng suất cao Do đó, để khai thác tốt hơn tiềm năng và lợi thế của diện tích đất trồng các loại cây hàng năm của

tỉnh, hướng đẩy mạnh trồng các loại cây có

giá trị kinh tế cao như: đậu tương, lạc…

chính là một trong những giải pháp khả thi

để đưa nền nông nghiệp của tỉnh Thái

Nguyên từng bước phát triển

Cũng như nhiều tỉnh khác, trong những năm

trở lại đây, do tác động của cơ chế thị trường

làm xuất hiện hiện tượng tập trung, tích tụ

ruộng đất một cách tự do đang có xu hướng

gia tăng Trên thực tế, xu hướng này đã phản

ánh đúng xu thế phát triển tất yếu của nền kinh

tế thị trường Tuy nhiên, quá trình tập trung,

tích tụ ruộng đất một cách tự do lại nảy sinh

nhiều vấn đề phức tạp Thực tế này đòi hỏi

Nhà nước mà trực tiếp là tỉnh Thái Nguyên

phải có những biện pháp cụ thể và kiên quyết

hơn nhằm kiểm soát và chi phối chiều hướng

hoạt động của thị trường đất đai nói chung,

ruộng đất nói riêng, tạo điều kiện cho nền

nông nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên phát

triển lành mạnh và nhanh chóng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Chi cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên năm 2008, NXB

Thống kê, Hà Nội, Tr 119

[2] Sở Tài nguyên môi trường, Kết quả kiểm kê đất đai năm 2005 tỉnh Thái Nguyên, Tr.19 [3] Sở Tài nguyên môi trường, Kết quả kiểm kê đất đai năm 2005 tỉnh Thái Nguyên, Tr 95 [4] Sở Tài nguyên môi trường, Kết quả kiểm kê đất đai năm 2005 tỉnh Thái Nguyên, Tr.82

[5] Báo cáo thuyết minh tổng hợp điều chỉnh,

Bổ sung quy hoạch sử dụng đất đai tỉnh Thái Nguyên đến năm 2010, Uỷ ban nhân dân tỉnh

Thái Nguyên, Tr.26

SUMMARY

THE CURRENT SITUATION OF AGRICULTURAL LAND OWNERSHIP IN THE THAI NGUYEN PROVINCE AND SOLUTIONS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF

LAND ENTITLEMENT CURRENTLY FOR FARMERS

Nguyen Duy Tien 1, Phi Van Lieu 2

1

College of Science - Thai Nguyen University

2

College of Education - Thai Nguyen University

Thai Nguyen, one of the economic and political centres in the Northeast of North Vietnam, is the region connecting northern mountainous provines with Red river delta Since witten promise 10 (1988), rice productivity in Thai Nguyen has increase three times compared with 1990 The main reasons leading to the changes in productivity and yied of rice in Thai Nguyen deprived from alteration in the ownerships and land using relationships Such alteration is the one of the important factors making the changes in productivity and yield of rice in Thai Nguyen

In this article, we refer to actual situation of agricultural land in Thai Nguyen and some solutions

to improve the effectiveness of land ownership to farmers in current period

Keywords: Own, Cultivated land, Cultivator, Agriculture Thai Nguyen.



Tel: 0982190353, Emai: nguyenduytiendhkh@gmail.com