(SKKN 2022) dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học chủ đề dòng điện trong chất bán dẫn vật lý 11

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học theo môhình lớp học đảo ngược để đề xuất quy trình vận dụng dạy học trong chủ đề “DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN” VẬT LÍ

MỤC LỤC

2.1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trang 4

2.1.2 Cở sở lý luận của mô hình lớp học đảo ngược Trang 4

2.2 Thực trạng của vấn đề: Thực trạng tự học của học sinh và ứng

dụng CNTT, truyền thông trong dạy tự học môn Vật lý ở trường

THPT

Trang 6

2.2.1 Về phương pháp học tập Vật lý hiệu quả Trang 6

2.2.2 Tự đánh giá kỹ năng tự học của bản thân HS Trang 6

2.2.3 Ứng dụng CNTT,truyền thông trong dạy tự học môn Vật lý

ở trường THPT

Trang 7

2.3.1 Xác định vấn đề cần giải quyết Trang 8

2.3.2 Những công việc chuẩn bị cho phương án tổ chức dạy học Trang 8

2.4 Đánh giá hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm Trang 17

1 MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chúng ta đang sống trong thời đại mà cách mạng khoa học - kỹ thuật pháttriển như vũ bão Công nghệ thông tin và truyền thông thâm nhập và chi phốihầu hết các lĩnh vực trong đó có giáo dục Nhờ sự hỗ trợ của đó mà chất lượnggiáo dục tăng lên cả về mặt lý thuyết lẫn thực hành Giáo dục đã có thể thực hiệnđược các tiêu chí mới: học mọi nơi, học mọi lúc, học suốt đời, dạy cho mọingười ở mọi trình độ tiếp thu khác nhau

Năng lực tự học thuộc nhóm các năng lực cốt lõi cần phải hình thành chongười học ngay từ bậc học phổ thông Làm thế nào để bồi dưỡng năng lực tự học(NLTH) trong thời đại công nghệ thông tin (CNTT) ? Với những phương tiệnCNTT và truyền thông ngày càng hiện đại, người học dễ dàng truy cập thông tin

đa lĩnh vực, đa chiều, thu thập xử lý thông tin như thế nào, vận dụng thông tin thuthập được ra sao để giải quyết các vấn đề học tập nhằm đạt mục tiêu học tập cánhân, tiến đến xác lập được các kĩ năng tự học, làm hành trang tự học suốt đời?Đây là vấn đề mang tính thời sự cấp thiết của ngành giáo dục khi triển khai thựchiện Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục sau năm 2015

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã xây dựng định hướng chung, tổng quát

về đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) các môn học thuộc chương trình giáodục: tập trung dạy cách học và rèn luyện NLTH, tạo cơ sở để học tập suốt đời, tựcập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; khắc phục lối truyềnthụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; vận dụng các phương pháp, kỹ thuậtdạy học một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với mục tiêu, nội dung giáo dục,đối tượng HS và điều kiện cụ thể của mỗi trường

Theo tinh thần đó, Tôi đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong học tập và giảngdạy theo hướng người học có thể học qua nhiều nguồn học liệu; hướng dẫn chongười học biết tự khai thác và ứng dụng CNTT vào quá trình học tập của bảnthân, thay vì chỉ tập trung vào việc chỉ đạo giáo viên (GV) ứng dụng CNTTtrong giảng dạy, trong tiết giảng

Chủ đề dạy học “Dòng điện trong chất bán dẫn” là một chủ đề mà họcsinh rất khó tiếp cận Nếu người giáo viên tiến hành một tiết dạy truyền thống sẽkhông hiệu quả, học sinh dễ nhàm chán Chính vì lẽ đó, mô hình lớp học đảongược có thể hạn chế tối thiểu những nhược điểm nội tại đó Trong lớp học đảongược, học sinh (HS) ứng dụng CNTT và truyền thông tự học ở nhà, truy tìmkiến thức, các nhóm học sẽ tương tác với nhau qua facebook Giờ học ở lớp sẽđược GV tận dụng tối đa tổ chức cho HS vận dụng, thực hành kiến thức, thảo

luận nhóm hoặc triển khai các dự án, giải quyết các vấn đề mở, giúp HS hiểu sâuhơn đồng thời bồi dưỡng cho HS các NLTH

Dựa trên các phân tích ở trên, tôi hi vọng rằng việc vận dụng DẠY HỌC

THEO MÔ HÌNH “LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC” TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN” VẬT LÍ 11 sẽ mang lại hiệu quả 1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học theo mô hình lớp học

đảo ngược để đề xuất quy trình vận dụng dạy học trong chủ đề “DÒNG ĐIỆN

TRONG CHẤT BÁN DẪN” VẬT LÍ 11.

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược và quy trình vận dụng dạy học

theo mô hình lớp học đảo ngược trong chủ đề “DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT

BÁN DẪN” VẬT LÍ 11.

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học theo môhình lớp học đảo ngược để đề xuất quy trình vận dụng dạy học trong chủ đề

“DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN” VẬT LÍ 11.

Sáng kiến kinh nghiệm này nghiên cứu các nội dung sau đây:

- Lý thuyết về dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược

- Phân tích đặc điểm, mục tiêu dạy học chủ đề “Dòng điện trong chất bán dẫn”

- Thực trạng tự học của học sinh và ứng dụng CNTT, truyền thông trong dạy tựhọc môn Vật lí ở trường THPT

- Giải pháp thực hiện

- Thiết kế tiến trình dạy học Dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược thông quachủ đề “Dòng điện trong môi trường bán dẫn”

- Sử dụng dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược trong lớp học bồi dưỡng HS giỏi

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

+ Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa, cácthông tin, các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước và các tài liệu

có liên quan đến đề tài nhằm thiết lập cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu

+ Nghiên cứu lý luận về tự học, bồi dưỡng NLTH

+ Nghiên cứu video quay lại bài giảng E- learning trên mạng internet, tài liệu,sách giáo khoa Vật lí 11 và các tài liệu tham khảo nội dung kiến thức Dòng điệntrong chất bán dẫn

+ Nghiên cứu chuẩn kiến thức – kĩ năng, chương trình

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra theo bảng hỏi nhằm tìm hiểu thực trạng tự học của HS

và ứng dụng CNTT, truyền thông trong dạy tự học môn Vật lí ở trường THPT

+ Phương pháp quan sát các hoạt động của giáo viên, học sinh trong các giờ học,điều kiện dạy và học của giáo viên và học sinh

+ Phương pháp phỏng vấn giáo viên và học sinh, các nhà quản lý giáo dụcnhằm có được những thông tin trực tiếp dạy học theo mô hình lớp học đảongược, làm sáng tỏ những nhận định khách quan của kết quả nghiên cứu

+ Nghiên cứu các sản phẩm của giáo viên và học sinh (giáo án, vở ghi bài, phiếuhọc tập, )

+ Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến các chuyên gia về cơ sở lý luận, phươngpháp nghiên cứu cũng như quy trình dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược để

đề xuất quy trình vận dụng dạy học trong chủ đề “DÒNG ĐIỆN TRONG

CHẤT BÁN DẪN” VẬT LÍ 11.

Phương pháp thống kê toán học sử dụng để tính toán các tham số đặctrưng, so sánh kết quả thực nghiệm

1.5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SKKN

Về lý luận: Phân tích làm sáng tỏ cơ sở lý luận về dạy học theo mô hìnhlớp học đảo ngược Trong đó bao gồm hệ thống các khái niệm liên quan đến dạyhọc theo mô hình lớp học đảo ngược, bản chất, quy trình dạy học chủ đề dòngđiện trong chất bán dẫn cho học sinh lớp 11

Về thực tiễn:

+ Đề tài góp phần làm rõ thực trạng và ý nghĩa của hoạt động tự học của họcsinh và ứng dụng CNTT, truyền thông trong dạy tự học môn Vật lí ở trườngTHPT.

+ Đề xuất quy trình vận dụng dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược, hìnhthức tổ chức dạy học nhằm đáp ứng tình hình thực tế trong dạy học học sinh.Đặc biệt vào thời điểm (tháng 2/2019) không chỉ ở Việt Nam, mà cả thế giớiđang đấu tranh với dịch bệnh, thời điểm (từ ngày 26/2- 5/3) học sinh Nông Cốngđang nghỉ học, tôi đã áp dụng đề tài này trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏilớp 11 rất hiệu quả

+ Thiết kế bài dạy Dòng điện trong chất bán dẫn theo quy trình dạy học theo môhình lớp học đảo ngược phù hợp với đối tượng người học

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận cỉa SKKN

2.1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Lớp học đảo ngược đang là một chủ đề mới, thu hút sự quan tâm của cácnhà nghiên cứu giáo dục trên toàn thế giới

Để phù hợp với xu thế đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóahoạt động của học sinh và trào lưu hội nhập quốc tế, các nhà nghiên cứu giáodục đã nhận thấy cần phải quan tâm đến các mô hình dạy học lấy người học làmtrung tâm và mô hình lớp học đảo ngược có sự hỗ trợ của CNTT, truyền thông

đã thu hút được nhiều chú ý Ở Việt Nam, mô hình lớp học đảo ngược chỉ mớiđược biết đến trong vài năm gần đây, hầu hết là các bài viết giới thiệu trên cácbài báo, tạp chí, trang tin của các trường hoặc các cơ sở đào tạo Các nghiêncứu, khảo sát, có bao gồm phân tích số liệu, đánh giá tin cậy còn khá ít và đềuxuất phát từ các trường Đại học

Ở các trường phổ thông, mô hình này cũng được nghiên cứu và áp dụngthử nghiệm trong một số tiết học tuy nhiên các thành công và hiệu quả của nóchưa được biết đến nhiều ở Việt Nam và việc vận dụng vẫn còn mang tính cánhân, lẻ tẻ

Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của CNTT thì mô hình lớp học đảo ngược

đã và đang chứng tỏ sự phù hợp trong việc tạo ra môi trường tự học tốt, đặc biệt

là giai đoạn học sinh cả nước phải nghỉ học do dịch bệnh Đây chính là mô hìnhđược mà tôi quan tâm và triển khai trong đề tài này

2.1.2 Cơ sở lí luận của mô hình lớp học đảo ngược

Sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số đã tạo điều kiện chuyển hình thứcdạy học trực tiếp trong không gian lớp học sang hình thức học tập cá nhân (bằngcác video dạy học) Việc bỏ qua hình thức dạy học trực tiếp đã cho phép GV cóthể dành nhiều thời gian trên lớp tổ chức cho HS hợp tác với các bạn đồng lứatrong các dự án, hiểu sâu hơn nội dung bài học, rèn luyện các kĩ năng thực hành

và nhận được phản hồi về sự tiến bộ của họ Những yếu tố chủ yếu của lớp họcđảo ngược bao gồm:

- Môi trường linh hoạt: bài giảng được đưa lên Internet cho phép HS truy cập, tựhọc ở nhà nên GV có thể tận dụng tối đa thời gian ở lớp tổ chức cho HS hoạtđộng nhóm hoặc nghiên cứu độc lập HS có thể tự chọn không gian, địa điểm vàhọc tập theo tốc độ riêng của mình

- Học tập nhân văn: DH theo định hướng lấy HS làm trung tâm HS phải cótrách nhiệm học tập và tích cực hoạt động để tự tìm lấy kiến thức Trong cáchoạt động tương tác với bạn học, HS có thể mở rộng, khám phá sâu hơn về chủ

đề bài học đồng thời có cơ hội trao đổi 1:1 với GV khi có vấn đề thắc mắc

- Nội dung có chủ ý : GV cung cấp các học liệu cần thiết, theo định dạng phùhợp cho HS tự học, tự nghiên cứu ở nhà Khi đến lớp HS có đủ kiến thức nền đểtham gia, học tập hợp tác với bạn học, mở rộng, đào sâu kiến thức

- Chuyên gia giáo dục: GV đóng vai trò rất quan trọng trong một lớp học đảongược: quan sát, đánh giá, cung cấp hỗ trợ, phản hồi kịp thời trong suốt thời gianlên lớp thay vì chỉ thuyết giảng đơn thuần GV chỉ thành công khi tạo ra đượckết nối tốt với từng cá nhân HS và bao quát, kiểm soát toàn bộ hoạt động tronglớp theo chủ đích Như vậy, lớp học đảo ngược là một hình thức dạy học hỗ trợcho lớp học Giờ học ở lớp không dùng để giảng bài (vì HS đã xem các bàigiảng video, các học liệu đa phương tiện ở nhà qua mạng), mà để tổ chức cho

HS thực hiện dự án, hợp tác, làm việc nhóm,…giúp hiểu sâu hơn nội dung bàigiảng, bồi dưỡng và rèn luyện các năng lực tự học

2.2 Thực trạng của vấn đề: Thực trạng tự học của học sinh và ứng dụng CNTT, truyền thông trong dạy tự học môn Vật lý ở trường THPT

Thực trạng tự học của học sinh và ứng dụng CNTT, truyền thông trongdạy tự học môn Vật lý ở trường THPT Để tìm hiểu thực trạng hoạt động tự họccủa HS ở một số trường THPT tỉnh Thanh Hóa, tôi đã tiến hành khảo sát một số

HS của trường THPT Phiếu khảo sát được trình bày ở mục phụ lục 1

2.2.1 Về phương pháp học tập vật lí hiệu quả

Kết quả khảo sát thu được theo bảng: Ý kiến cá nhân về phương pháphọc vật lí hiệu quả

Số liệu ho thấy, nhiều HS đã có ý thức phải tự học và nhận rõ tầm quantrọng của tự học Tuy nhiên, các em chưa biết cách tự học như thế nào là hiệuquả GV cần có các biện pháp định hướng, hướng dẫn cho HS, rèn luyện cho các

em các NLTH cần thiết

2.2.2 Tự đánh giá kĩ năng tự học của bản thân HS

Bảng kết quả : Tự đánh giá kĩ năng tự học của bản thân

Từ ý kiến khảo sát được, có thể thấy rằng hoạt động học tập của HS rấtthụ động, nhiều HS chưa có hoặc yếu kĩ năng TH, đặc biệt 92% HS chưa có kĩnăng khai thác tài liệu học tập bằng phương tiện CNTT; 90% HS cho rằng mìnhchưa có kĩ năng tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập; 88% HS chưa có kĩ nănglập kế hoạch học tập Chỉ có 40% HS nắm được kĩ năng nghe giảng, ghi chépnhưng ở mức độ chưa cao.

2.2.3 Ứng dụng CNTT, truyền thông trong dạy tự học môn Vật lý ở trường THPT

Khảo sát những hoạt động hàng ngày trên Internet của HS, theo bảng sau:

Phân tích số liệu cho thấy có gần 75% HS thường xuyên truy cập Internet đểđọc tin tức, xem phim ảnh giải trí Có 77% HS thường xuyên trao đổi email,facebook, tán gẫu với bạn bè HS sử dụng Internet phục vụ cho học tập rất hạnchế: cụ thể chỉ có 10% HS tra cứu tài liệu học tập trên Internet; 16% HS thamgia các khóa học trực tuyến; 59% HS chưa bao giờ sử dụng Internet tìm các tàiliệu để mở rộng hiểu biết, tìm hiểu những hiện tượng thực tế liên quan đến vấn

đề đang học Hầu như giải trí, giao lưu bạn bè là mục tiêu chính khi HS sử dụngInternet

2.3 Giải pháp thực hiện

+ Nghiên cứu thực trạng tự học của học sinh và ứng dụng CNTT, truyền thôngtrong dạy tự học môn Vật lí ở trường THPT

+ Nghiên cứu kỹ lý luận dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược

+ Vận dụng dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược vào chủ đề dạy học cụthể

+ Phối hợp với các phương pháp nhận thức khoa học khác

+ Đánh giá hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm

Theo lý thuyết đã trình bày, tôi vận dụng dạy học theo mô hình lớp học đảongược vào chủ đề Dòng điện trong chất bán dẫn lớp 11

Thông qua hoạt động học tập trong mô hình lớp học đảo ngược, học sinh sẽđược rèn luyện tính tự giác, tích cực, đúng kế hoạch, tự đặt câu hỏi khi tự học ởnhà …Khi học với bạn, học sinh được rèn luyện các kỹ năng trao đổi làm việcnhóm; Khi học thầy, học sinh hỏi thầy, lắng nghe, ghi chép, học hỏi phong tháigiao tiếp của thầy Học sinh còn được học và rèn luyện các kỹ năng viết, nói,thuyết trình,…Mô hình lớp học đảo ngược đã tạo điều kiện phát triển kỹ năngnày Trên lớp học sinh được tham gia hoạt động nhóm, rèn luyện các kỹ nănghợp tác, giao tiếp, trình bày Muốn vậy, học sinh phải có những kiến thức nềntảng nhất định Chính tự học ở nhà là chìa khóa giúp học sinh thực hiện tốt hoạtđộng trên lớp của mình, có thể hiểu sâu hơn chủ đề được học so với khi học tậpđộc lập, đồng thời các kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự họccũng được nâng cao hơn

2.3.2 Những công việc chuẩn bị cho phương án tổ chức dạy học

Giáo viên

- Để chuẩn bị cho tiết học đầu tiên , Giáo viên cần dành thời gian (tiết học liềntrước khi bài học theo mô hình lớp học đảo ngược diễn ra) dặn dò các em thamgia nhóm lớp ở facebook để nhận nhiệm vụ (Cụ thể nhóm “K53A2…”)

- Chia lớp học thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 8-9 em, phổ biến cách hoạtđộng nhóm Các nhân trong nhóm trước hết sẽ tự nghiên cứu, sau đó mới traođổi nhau qua messenger, sau đó nhóm trưởng tổng hợp ý kiến, để trình bày trướclớp Các nhóm có thể liên lạc nhau để cùng tập trung trao đổi trực tiếp khi chưathống nhất quan điểm

- Chuẩn bị phiếu hướng dẫn tự học ở nhà của bài học theo mô hình lớp học đảongược đăng vào nhóm lớp

- Cung cấp vi deo quay bài giảng E-learning cho học sinh trong nhóm face củalớp; powerpoint để trình chiếu hiệu ứng chuyển động các hạt tải điện

- Chuẩn bị các linh kiện bán dẫn cho học sinh quan sát

- Chuẩn bị thí nghiệm khảo sát đặc tính chỉnh lưu của điốt bán dẫn

- Chia nhóm học sinh tìm hiểu về ứng dụng chất bán dẫn

Học sinh

- Đọc và làm theo hướng dẫn trong phiếu hướng dẫn tự học

- Tự học với sgk, video quay bài giảng E-learning mà GV đã đưa vào nhóm lớp,

ở nhà trước khi đến lớp

- Các nhóm học sinh trao đổi nhau qua messenger, sau đó nhóm trưởng tổnghợp ý kiến, đánh máy để hoàn thành phiếu hướng dẫn tự học ở nhà và nộp chogiáo viên vào đầu tiết học hoặc qua hộp thư giáo viên Sau khi tổng hợp, nhómtrưởng thông qua messenger đăng phần hoàn thành phiếu tự học của nhóm mình

để cả nhóm cùng biết Mục đích của giáo viên là để cho các thành viên trongnhóm đều nâng cao tinh thần tự học, không ỷ lại cho nhóm trưởng, phần trìnhbày sản phẩm của nhóm mình là 1 thành viên bất kỳ do giáo viên chỉ định

- Phân công các thành viên trong nhóm, chuẩn bị dụng cụ học tập của nhóm

2.3.3 Tiến trình dạy học

Tiến trình chung

B1 Kiểm tra đánh giá kết quả tự học ở nhà của học sinh (15 phút)

B2 Giải đáp thắc mắc và hợp thức hóa, hệ thống hóa kiến thức mới (15 phút)B3 HS giải bài tập vận dụng, giải quyết vấn đề theo nhóm (10 phút)

B4 Giao phiếu hướng dẫn tự học cho bài hôm sau (5 phút)

Với 4 bước xác định ở trên, khi dạy trên lớp, tùy theo nội dung bài học màgiáo viên có thể thay đổi linh động, đặc biệt ở các bước 3 và 4 Cụ thể từng bướcnhư sau:

Bước 1- Kiểm tra đánh giá kết quả tự học ở nhà của học sinh: Đây là hoạt động

tự học cá nhân Vì vậỵ, giáo viên lựa chọn ở mỗi nhóm một em bất kỳ, thuyếttrình nội dung GV đã đưa vào nhóm lớp, đã chuẩn bị ở nhà, học sinh theo thứ tựđược chọn sẽ thuyết trình kết quả tự học của nhóm mình Phiếu hướng dẫn tựhọc của học sinh đang thuyết trình cũng đồng thời được trình chiếu lên bảng chochính học sinh đó và cả lớp quan sát Học sinh sẽ trình bày trước lớp theo đặcđiểm, phong cách cá nhân Giáo viên không chỉ nhận xét nội dung câu trả lời màphải nhận xét cả cách trình bày, cách thuyết trình (kỹ năng thuyết trình có tốtkhông, có lưu loát, rõ ràng không,…) Học sinh nào chưa tốt, cần khắc phụcđiểm nào? Khen ngợi học sinh có khả năng nói và viết tốt

Bước 2 - Giải đáp thắc mắc và hợp thức hóa, hệ thống hóa kiến thức mới: Giáoviên chiếu đáp án của phiếu hướng dẫn tự học để học sinh tự đánh giá Để trả lờicác câu hỏi, học sinh phải xem video, thí nghiệm, phân tích, "xào nấu", tư duy,

…lượng kiến thức vừa xem thì mới trả lời được câu hỏi Với đáp án được trìnhchiếu, học sinh sẽ nhận ra những thiếu sót khi thao tác tư duy để hoàn thiện kỹnăng này Ngoài ra, nhiệm vụ "nêu câu hỏi thắc mắc" cũng một lần nữa giúp HStương tác với kiến thức vừa học, học sinh chỉ có thể có câu hỏi tốt, phù hợp khi

đã tiếp thu nội dung kiến thức Trong bước 2, giáo viên cũng đồng thời giải

thích, hướng dẫn cách tổng hợp bằng bản đồ tư duy cho học sinh Cách làm nàyvừa củng cố, hợp thức hóa kiến thức đồng thời dạy cho học sinh cách tổng hợp,cách học qua bản đồ tư duy Sau thời gian rèn luyện, học sinh sẽ có thể tự vẽđược bản đồ tư duy chính xác, được rèn luyện cách tổng hợp, hệ thống kiến thứckhoa học, hình thành các năng lực tự học.

Bước 3 - Tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm: giáo viện cần chú ý hướng dẫn

và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng làm việc nhóm, lắng nghe, chia sẻ, phátbiểu ý kiến, các kỹ năng phản biện Quá trình hoàn thành nhiệm vụ nhóm tạođiều kiện cho học sinh vận dụng, khắc sâu kiến thức Cuối cùng, GV tổ chức chocác nhóm trình bày kết quả Khi phát biểu trước lớp, bản thân HS phát biểu vàcác bạn còn lại đều được học các kỹ năng viết, trình bày GV là "trọng tài", đưa

ra nhận xét đúng sai, làm căn cứ để học sinh so sánh, đối chiếu và hoàn thiệnnhững kỹ năng còn thiếu sót

Bước 4 - Giao phiếu hướng dẫn tự học cho bài hôm sau: Phiếu hướng dẫn tự họcbài tiếp theo mà giáo viên phát cho học sinh nhằm cung cấp và hướng dẫn chohọc sinh bài cần học, nơi khai thác học liệu học tập, qua đó học sinh được học

và rèn luyện các kĩ năng lựa chọn và khai thác tài liệu, kĩ năng về CNTT

Bài 17 DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN (tiết 1)

I MỤC TIÊU

1.Kiến thức

Học sinh hiểu được

+ Chất bán dẫn là gì ? Nêu những đặc điểm của chất bán dẫn

+ Phân biệt được các chất bán dẫn

+ Hai loại hạt tải điện trong chất bán dẫn là gì ?

+ Bản chất dòng điện trong chất bán dẫn

+ Thế nào là tạp chất cho, tạp chất nhận

2 Kỹ năng

- Kĩ năng đối thoại, thương lượng và giải quyết những bất đồng, xung đột quan

điểm, học được, kĩ năng biểu đạt bằng ngôn ngữ và hành động, biết thông cảm, đồng cảm, biết lắng nghe người khác

- Làm được thí nghiệm và nêu được kết quả thí nghiệm

- Vận dụng giải được các bài tập luyện tập

3 Thái độ

- HS hứng thú trong học tập, tích cực làm thí nghiệm, hoạt động nhóm

- Có tác phong của nhà khoa học

4 Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua các câu lệnh mà GV đặt ra, tóm tắt cácthông tin liên quan từ nhiều nguồn khác nhau

- Năng lực tự học ở nhà để giải thích các tình huống thực tiễn và giải được cácbài tập liên quan đến kiến thức bài học

- Năng lực họp tác nhóm: làm thí nghiệm, trao đổi thảo luận, trình bày kết quảthí nghiệm ở nhóm lớp trong facebook và trên lớp

- Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin: hoàn thành các bảng số liệukhi làm thí nghiệm

- Năng lực thực hành thí nghiệm: các thao tác và an toàn thí nghiệm

- SGK, vở ghi bài, giấy nháp…

- Chuẩn bị các linh kiện bán dẫn cho học sinh quan sát

- Chuẩn bị thí nghiệm khảo sát đặc tính chỉnh lưu của điốt bán dẫn

- Chia nhóm học sinh tìm hiểu về ứng dụng chất bán dẫn, lịch sử phát minh chất bán dẫn

- Laptop, máy chiếu, màn chiếu

2 Học sinh

- Đọc và làm theo hướng dẫn trong phiếu hướng dẫn tự học

- Tự học với sgk, video quay bài giảng E-learning mà GV đã đưa vào nhóm lớp,

ở nhà trước khi đến lớp

- Các nhóm học sinh trao đổi nhau qua messenger, sau đó nhóm trưởng tổng hợp ý kiến để hoàn thành phiếu hướng dẫn tự học ở nhà và nộp cho giáo viên vào đầu tiết học Sau khi tổng hợp, nhóm trưởng thông qua messenger đăng phần hoàn thành phiếu tự học của nhóm mình để cả nhóm cùng biết Mục đích của giáo viên là để cho các thành viên trong nhóm đều nâng cao tinh thần tự

học, không ỷ lại cho nhóm trưởng, phần trình bày sản phẩm của nhóm mình là 1 thành viên bất kỳ do giáo viên chỉ định.

- Phân công các thành viên trong nhóm, chuẩn bị dụng cụ học tập của nhóm

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC.

Hoạt động 1 Kiểm tra đánh giá kết quả tự học ở nhà của học sinh (15 phút)

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của HS Nội dung cơ bản

- Như chúng ta đã biết, ngày

nay ta hay nói đến sự bùng nổ

của công nghệ thông tin Vậy

sự bùng nổ ấy bắt nguồn từ đâu

? Bài học hôm nay sẽ giúp

- Sau đó, GV chiếu lần lượt

phiếu tự học của nhóm còn lại

Một HS trình bày, các

HS khác theo dõi,nhận

Trả lời các câu hỏi

Câu1 Chất bán dẫn là chất như thế nào ? Cho ví dụ ? Tại sao người ta lại dùng

thuật từ “ bán dẫn” khi nói về chất đó ? Nêu các biểu hiện của chất bán dẫn ?

Câu 2 Nhắc lại hạt tải điện trong các môi trường đã học ? (Trong kim loại, chấtđiện phân, chất khí) Để kiểm tra hạt tải điện trong chất bán dẫn, người ta dùngphương pháp gì ? Thí nghiệm tiến hành như thế nào, kết quả thí nghiệm ra sao ?

Từ đó phân biệt bán dẫn loại n và loại p ?

Câu 3 Đối với bán dẫn siêu tinh khiết, ở nhiệt độ thấp có dẫn điện không ? Xétvới mẩu bán dẫn siêu tinh khiết Si, hãy mô tả cấu trúc tinh thể Si và tính dẫnđiện của nó ở nhiệt độ thấp và khi nhiệt độ tăng lên ? Từ đó kết luận về loại hạttải điện trong chất bán dẫn ? Khi đặt điện trường ngoài vào 2 đầu chất bán dẫnthì các hạt tải điện chuyển động như thế nào ? Kết luận về bản chất dòng điệntrong chất bán dẫn ? Từ đó, giải thích vì sao điện trở suất giảm nhanh khi nhiệt

độ tăng lên, ngược với sự phụ thuộc điện trở suất của kim loại vào nhiệt độ ?

Câu 4 Tại sao lại phải pha tạp chất vào bán dẫn tinh khiết ? Tạp chất như thếnào là tạp chất cho (đô no) ? Cho ví dụ ? Khi tạp chất cho pha vào bán dẫn tinhkhiết thì bán dẫn trở thành bán dẫn gì ? Nêu quá trình hình thành hình thành bándẫn ? Tạp chất như thế nào là tạp chất nhận (axepto) ? Cho ví dụ ? Khi tạp chấtnhận pha vào bán dẫn tinh khiết thì bán dẫn trở thành bán dẫn gì ? Nêu quá trìnhhình thành bán dẫn đó ?

Dựa vào bảng 17.1 trang 103 SGK Vật lí 11, hãy so sánh điện trở suất củagemani tinh khiết, gemani pha tạp gali với tỉ lệ 10-6% và 10-3% ở nhiệt độ phòngvới điện trở suất của các kim loại ?

Câu 5 Bán dẫn có những loại nào ? So sánh về số hạt tải điện trong từng loạibán dẫn ?

Câu 6 Tìm hiểu về lịch sử phát minh ra chất bán dẫn ?

https://youtu.be/XN5datDCvhU

Yêu cầu: Các nhóm đánh máy hoàn thành phiếu tự học và nộp giáo viên trước

tiết dạy hoặc có thể gửi vào hộp thư của cô, sau đó giáo viên cử thành viên bất

- Trình chiếu nội dung chính

dưới dạng bản đồ tư duy

- Yêu cầu học sinh thuyết

minh nội dung

- Chia nhóm quan sát các

linh kiện bán dẫn

Lắng nghe, trình bày theo yêu cầu

- Quan sát

Tóm tắt lý thuyếtẢnh bản đồ tư duy tóm tắt bài học (phụlục 6)

Hoạt động 3 HS giải bài tập vận dụng, giải quyết vấn đề theo nhóm (10 phút)

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của HS Nội dung cơ bản

- Yêu cầu HS ghi

- Đặt vấn đề cho tiết học sau :

Trên tay giáo viên là 1 linh

- Đại diện nhóm lênbảng thuyết trình bàilàm

- Các HS khác lắngnghe, theo dõi, so sánh,nhận xét

- Ghi lời giải hoàn chỉnhvào vở

Phiếu học tập số 1

thí nghiệm, có phải lúc nào

đặt điện trường ngoài vào 2

đầu bất kỳ của bán dẫn, nó

đều có dòng điện đáng kể

chạy qua hay không ? Muốn

biết điều đó, các nhóm hãy

( Vì đồng hồ đa năng của nhà

trường hoạt động không chính

xác, nên giáo viên gợi ý học

sinh dùng bóng đèn dây tóc

12V để kiểm tra dòng điện

trong mạch)

- Giáo viên giao nhiệm vụ về

nhà để học sinh tìm hiểu linh

kiện đó qua phiếu hướng dẫn

tự học số 2

Lắng nghe, đề xuấtphương án

Các nhóm tiến hành thínghiệm, nhận xét về độsáng bóng đèn

Phiếu học tập số 1

Trường THPT: Lớp:

Nhóm

Trả lời các câu hỏi

1 Phát biểu nào dưới đây không đúng? Bán dẫn tinh khiết khác bán dẫn pha lẫn

tạp chất ở chổ

A bán dẫn tinh khiết có mật độ electron và lổ trống gần như nhau.

B cùng một nhiệt độ, mật độ hạt mang điện tự do trong bán dẫn tinh khiết ít

hơn trong bán dẫn có pha tạp chất

C điện trở của bán dẫn tinh khiết tăng khi nhiệt độ tăng.

D khi thay dổi nhiệt độ điện trở của bán dẫn tinh khiết thay đổi nhanh hơn

điện trở của bán dẫn có pha tạp chất

2 Để có được bán dẫn loại n ta phải pha vào bán dẫn tinh khiết silic một ít tạp

chất là các nguyên tố

A thuộc nhóm II trong bảng hệ thống tuần hoàn.

B thuộc nhóm III trong bảng hệ thống tuần hoàn.

C thuộc nhóm IV trong bảng hệ thống tuần hoàn.

D thuộc nhóm V trong bảng hệ thống tuần hoàn.

3 Chọn câu sai trong các câu sau

A Trong bán dẫn tinh khiết các hạt tải điện cơ bản là các electron và các lỗ trống.

B Trong bán dẫn loại p hạt tải điện cơ bản là lổ trống.

C Trong bán dẫn loại n hạt tải điện cơ bản là electron.

D Trong bán dẫn loại p hạt tải điện cơ bản là electron.

4 Ở bán dẫn tinh khiết

A số electron tự do luôn nhỏ hơn số lỗ trống.

B số electron tự do luôn lớn hơn số lỗ trống.

C số electron tự do và số lỗ trống bằng nhau.

D tổng số electron và lỗ trống bằng 0.

5 Câu nào dưới đây nói về tạp chất đôno và tạp chất axepto trong bán dẫn là

không đúng?

A Tạp chất đôno làm tăng các electron dẫn trong bán dẫn tính khiết.

B Tạp chất axepto làm tăng các lỗ trống trong bán dẫn tinh khiết.

C Tạp chất axepto làm tăng các electron trong bán dẫn tinh khiết.

D Bán dẫn tinh khiết không pha tạp chất thì mật độ electron tự do và các lỗ

trống tương đương nhau

6 Bản chất của dòng điện trong chất bán dẫn là:

A Dòng chuyển dời có hướng của các electron và lỗ trống ngược chiều điệntrường

B Dòng chuyển dời có hướng của các electron và lỗ trống cùng chiều điệntrường

C Dòng chuyển dời có hướng của các electron theo chiều điện trường và các lỗtrống ngược chiều điện trường

D Dòng chuyển dời có hướng của các lỗ trống theo chiều điện trường và cácelectron ngược chiều điện trường

7 Ở nhiệt độ phòng, trong bán dẫn Si tinh khiết có số cặp điện tử – lỗ trốngbằng 10-13 lần số nguyên tử Si Nếu ta pha P vào Si với tỉ lệ một phần triệu, thì

số hạt tải điện tăng lên bao nhiêu lần ?

A Tăng 5 106 lần B Tăng 5 105 lần

C Tăng 5 107 lần D Tăng 6 105 lần

8 Câu nào dưới đây nói về phân loại chất bán dẫn là không đúng?

A Bán dẫn hoàn toàn tinh khiết là bán dẫn trong đó mật độ electron bằng mật độ

9 Mối liên hệ giữa điện trở suất của bán dẫn vào nhiệt độ được biểu diễn bằng

đồ thị nào sau đây:

A Hình D B Hình A C Hình B D Hình C

10 Lỗ trống bên trong bán dẫn có các đặc điểm nào:

A mang điện dương, có độ lớn điện tích ≥ e, di chuyển từ nguyên tử này đếnnguyên tử khác

B mang điện dương hoặc âm, có độ lớn điện tích bằng e, di chuyển trongkhoảng trống giữa các phân tử

C mang điện dương, có độ lớn điện tích bằng e, di chuyển từ nguyên tử nàyđến nguyên tử khác

D mang điện dương hoặc âm, có độ lớn điện tích bằng e, di chuyển từ nguyên

tử này đến nguyên tử khác

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Hoạt động 4: Tổng kết bài học, giao nhiệm vụ cho tiết 2 bài 17 (5 phút)

2.4 Đánh giá hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

2.4.1 Đánh giá định tính

Qua quá trình giảng dạy ở trường THPT … và thực nghiệm ở cáctrường…, kết hợp quá trình theo dõi các giờ học tôi nhận thấy:

- Đối với các lớp thực nghiệm dạy học theo phương pháp đảo ngược: đa số đều

tự giác tham gia vào hoạt động học tập, các em tỏ ra rất hứng thú và tham giahoạt động tích cực Ngay cả những học sinh trong lớp truyền thống rất ít khitham gia xây dựng bài cũng trở nên rất hứng thú đóng góp ý kiến Không khí lớphọc sôi nổi hơn, học sinh nắm kiến thức một cách vững chắc Nhờ đó phát huyđược tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Không những vậy, các emcòn rèn luyện được các kỹ năng mềm như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lắng nghetích cực, kỹ năng hợp tác, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng tìm kiếm và xử lýthông tin, kỹ năng giải quyết vấn đề Đó là một trong các kỹ năng rất cần thiếtkhi các em bước sang thế kỷ 21, thế kỷ của sự hội nhập và phát triển

Hơn nữa, đây là bài học khó, học sinh khó hình dung các chuyển động củahạt tải điện như thế nào, cơ chế hình thành ra sao, nhờ có áp dụng CNTT mà giải

quyết được vướng mắc của học sinh Mặt khác thời gian tự học ở nhà, học sinhđược xem đi xem lại nhiều lần video quay lại các hiệu ứng chuyển động nên họcsinh dễ tưởng tượng, tiếp thu nhanh bài học trên lớp Do vậy, tiết học trên lớphọc sinh có nhiều thời gian để giáo viên trả lời các vướng mắc của mình, làm thínghiệm…

- Đối với lớp đối chứng có trình độ tương như lớp thực nghiệm đa số các emchủ yếu lắng nghe, không tỏ ra hứng thú trong quá trình học, ít tham gia xâydựng bài Không khí học tập trong lớp trầm lắng Học sinh không có hoặc có thìrất hạn chế các tri thức về khả năng giải quyết vấn đề, khả năng quan sát sự kiệncũng như không phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em

2.4.2 Đánh giá định lượng

Được sự giúp đỡ của Ban giám hiệu và tổ tự nhiên trường THPT…, tôi đãchọn được 2 nhóm lớp có chất lượng tương đương để làm đối chứng và thựcnghiệm

Nhóm thực nghiệm lớp:11B3 với số học sinh: 40

Nhóm đối chứng lớp:11B4 với số học sinh: 40

Bài kiểm tra được thực hiện sau khi học xong 2 tiết bài 17: “ Dòng điệntrong chất bán dẫn”

Sau khi tổ chức cho học sinh làm bài kiểm tra ở 2 khối thực nghiệm vàđối chứng bằng cách ra đề đánh giá theo bộ câu hỏi ở trên, tôi tiến hành chấmbài và xử lí được bảng kết quả sau :

+ Vận dụng dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược để giảng dạy chủ đề

“Dòng điện trong chất bán dẫn” trong chương trình Vật lý 11 tạo ra không khíhọc tập sôi nổi, học sinh hoạt động tích cực và kích thích được khả năng tìm tòisáng tạo ở các em Tạo cho các em cơ hội được tìm hiểu về các lĩnh vực sảnxuất, chiếm lĩnh tri thức mới, từ đó giúp cho các em thu được nhiều kết quả nhưkhả năng làm việc độc lập, khả năng giao tiếp, khả năng quan sát thu thập thôngtin và viết báo cáo

+ Thông qua hoạt động học tập trong mô hình lớp học đảo ngược, học sinh sẽ được rèn luyện tính tự giác, tích cực, đúng kế hoạch, tự đặt câu hỏi khi tự học ở nhà …Khi học với bạn, học sinh được rèn luyện các kỹ năng trao đổi làm việc nhóm; Khi học thầy, học sinh hỏi thầy, lắng nghe, ghi chép, học hỏi phong thái giao tiếp của thầy Học sinh còn được học và rèn luyện các kỹ năng viết, nói, thuyết trình,…Mô hình lớp học đảo ngược đã tạo điều kiện phát triển kỹ năng này Trên lớp học sinh được tham gia hoạt động nhóm, rèn luyện các kỹ năng hợp tác, giao tiếp, trình bày Muốn vậy, học sinh phải có những kiến thức nền tảng nhất định Chính tự học ở nhà là chìa khóa giúp học sinh thực hiện tốt hoạt động trên lớp của mình, có thể hiểu sâu hơn chủ đề được học so với khi học tập độc lập, đồng thời các kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tự họccũng được nâng cao hơn Đặc biệt, mô hình được áp dụng ở chủ đề học sinh khóhình dung, nhưng chính tự học ở nhà, với sự gợi ý của giáo viên, kết hợp CNTT,truyền thông đã giúp học sinh tiếp thu nhanh ở trên lớp

+ Sự bùng nổ CNTT truyền thông bắt nguồn từ đâu ? Dạy học chủ đề này đãgióp phần giải quyết vấn đề đó; ngoài ra, chủ đề còn góp phần thực hiện giáodục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cung cấp nhân lực trực tiếp cho địaphương; góp phần thực hiện việc “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếutrang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp vớigiáo dục gia đình và giáo dục xã hội” theo quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số29-NQ/TW

+ Về mặt định lượng, tổ chức dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược có ứngdụng CNTT, truyền thông, giải đáp được nhiều thắc mắc của học sinh trong cácchủ đề này

Đối chiếu với nhiệm vụ của đề tài đặt ra, nội dung nghiên cứu đã giảiquyết trọn vẹn các nhiệm vụ của đề tài

Có thể mở rộng phạm vi đề tài : không phải một chủ đề mà nhiều chủ đề,đặc biệt các chủ đề học sinh khó hình dung Ví dụ chương Dòng điện trong cácmôi trường (vật lí 11), chương Hạt nhân nguyên tử (Vật lý 12)…

Tuy nhiên hạn chế đề tài là khó kiểm soát việc học sinh sử dụng điệnthoại, máy tính của học sinh Một số học sinh còn sử dụng để làm việc khác nhưchơi game, xem phim Ngoài ra một khó khăn lớn là không phải học sinh nàocũng có điện thoại, máy tính để làm theo sự gợi ý của giáo viên

2 Kiến nghị

+ Mô hình lớp học đảo ngược có thể sử dụng để giảng dạy nhiều nội dung

chương trình vật lí phổ thông vì vậy nên tiếp tục triển khai mô hình ở những nộidung kiến thức vật lí khác

+ Cần xây dựng nền tảng CNTT và triển khai bồi dưỡng, nâng cao trình độCNTT cho GV, tạo điều kiện để đáp ứng tốt hơn cho quá trình dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực như hiện nay Bên cạnh đó, tự bản thân mỗi giáo viêncũng không ngừng nâng cao trình độ CNTT của mình

+ Việc tổ chức dạy học để bồi dưỡng NLTH và đánh giá sự phát triển NLTH của

HS cần được tiếp tục triển khai nghiên cứu

Trên đây là kết quả bước đầu mà tôi đã nghiên cứu dạy học theo mô hìnhlớp học đảo ngược về chủ đề “Dòng điện trong chất bán dẫn” Bản thân tôi làgiáo viên dạy bộ môn Vật lí, nhưng là giáo viên nữ, nên trình độ CNTT, truyềnthông cũng hạn chế Việc chọn, chia sẻ cho học sinh video có thể chưa hợp lí.Rất mong được sự đóng góp ý kiến của thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa, sách giáo viên vật lý 11 của Bộ giáo dục và đào tạo

2 Sách giáo khoa môn công nghệ 11 của Bộ giáo dục và đào tạo

3 Hoàng Giang Quỳnh Anh (2014), Làm thế nào để đảo ngược lớp học Tạpchí công nghệ giáo dục, chuyên đề Học tập Thời đại số Đại học FPT, tháng 9, tr.50-53