(SKKN 2022) các giải pháp dạy học đọc hiểu bài thơ tự tình của tác giả hồ xuân hương nhằm phát triển năng lực ngôn ngữ, năng lực thẩm mĩ, năng lực đọc hiểu và năng lực hợp tác cho học sinh lớp 11b4

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CÁC GIẢI PHÁPDẠY HỌC ĐỌC HIỂU BÀI THƠ “TỰ TÌNH” CỦA TÁC GIẢ HỒ XUÂN HƯƠNG NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CÁC GIẢI PHÁPDẠY HỌC ĐỌC HIỂU BÀI THƠ “TỰ TÌNH” CỦA TÁC GIẢ HỒ XUÂN HƯƠNG NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ, NĂNG LỰC THẨM MĨ, NĂNG LỰC ĐỌC HIỂUVÀ NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH LỚP 11

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH IV

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh

Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc môn: Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2022

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 5

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 9

2.3.1 Giải pháp 1: Định hướng tiếp nhận kiến thức thông qua

việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà 10

2.3.2

Giải pháp 2: Xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy

tính sáng tạo, phát triển năng lực ngôn ngữ, thẩm mĩ và

khả năng tự cảm thụ tác phẩm văn học của học sinh

14

2.3.3 Giải pháp 3: Hoạt động dạy học trên lớp – sử dụng linh

1.1.Lý do chọn đề tài.

Charles DuBos từng nói rằng: “Văn học, đó là tư tưởng đi tìm cái đẹp trong

ánh sáng”, Macxin Gocki cũng từng khẳng định rằng “Văn học là nhân học”,

văn chương giống như dòng sữa ngọt lành xoa dịu những đau khổ, những daydứt, dằn vặt trong trái tim của con người mỗi khi vấp ngã trên đường đời Mỗitrang văn được mở ra như những nấc thang giúp con người thoát khỏi cuộcsống vật vờ, để có thể tiến lên phía trước, tìm thấy chính mình, sống vững vàng

và bản lĩnh hơn Văn chương là một phần không thể thiếu trong cuộc sống củamỗi con người, giúp con người nhận thức được cái hay, cái đẹp, cái chuẩn mựctrong cuộc sống Văn chương dù ở thời đại nào cũng đều đề cao tình yêuthương, lòng nhân ái, sự công bằng, đồng thời bồi dưỡng con người với nhữngphẩm chất cao đẹp: lòng yêu nước, tình thương người, tinh thần đoàn kết, tinhthần tự hào dân tộc, sống có bản lĩnh, trí tuệ, nhân ái, vị tha Chính vì lẽ đó vănchương đã làm nên những tác phẩm bất hủ, trường tồn với thời gian, giống nhưSantưkhốp Sêđrin từng nói “Nghệ thuật nằm ngoài quy luật của sự băng

hoại Chỉ mình nó không thừa nhận cái chết” Tuy nhiên trong giai đoạn hiện

nay, với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, giới trẻ có xuhướng tìm đến các môn Ngoại ngữ, Tin học và các môn Khoa học tự nhiên đểchọn ngành, chọn nghề, giống như một sự đảm bảo cho tương lại, bởi vậy vị trícủa môn Văn trong các nhà trường đang bị suy giảm, thậm chí có một bộ phậnhọc sinh không thích học Văn, ngán học Văn Vậy làm thế nào để khôi phụcđộng lực học tập, khơi dậy niềm đam mê, nhen nhóm lên ngọn lửa của tình yêuvăn học cho học sinh? Đó luôn là những câu hỏi lớn mà bản thân tôi trăn trởtrong nhiều năm giảng dạy

Trong giai đoạn hiện nay, nền giáo dục chúng tađã và đang thực hiện đổi mớimột cách căn bản và toàn diện Từ đổi mới về chương trình giáo dục đến việcđổi mới về phương pháp dạy học và cách đánh giá kết quả học tập của họcsinh Nghị quyết số 29 của BCH TW khóa XI được triển khai tạo cơ sở chogiáo viên tích cực hơn trong việc tìm tòi, sáng tạo những phương pháp dạy họchiệu quả, học sinh được tiếp thu, thể hiện quan điểm của mình trong quá trìnhhọc tập Bởi vậy, môn Ngữ văn cũng sẽ không đi theo lối mòn dạy theo chươngtrình rập khuôn có sẵn như hiện nay mà sẽ xây dựng một chương trình hoàntoàn mới theo hướng mở nhằm đổi mới phương pháp, đổi mới đánh giá và đặcbiệt là việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học

Dạy học văn là một quá trình đào sâu tìm tòi, cảm nhận cái hay cái đẹp trongvăn chương đồng thời cũng là quá trình giải mã những thông điệp, kí thác củanhà văn Và Văn học trung đại cũng là một trong những mảnh đất màu mỡ, nơi

đây sản sinh ra rất nhiều nhà văn nhà thơ nổi tiếng, họ đã lưu danh mình bằngnhững tác phẩm bất hủ Đó là Nguyễn Du với thiên cổ tình thư Truyện Kiều, đócòn là tiếng lòng ai oán xót thương thân phận người chinh phụ khi người chinhphu đi chinh chiến xa nhà trong Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn Và khôngthể không kể đến Bà chúa thơ Nôm - Hồ Xuân Hương, một hiện tượng đặc biệt

của thơ ca trung đại Việt Namvới nhiều thi phẩm đặc sắc như Bánh trôi nước,

Tự tình I, II, III Trong đó bài thơ Tự tình II được giảng dạy trong chương trình

Ngữ văn 11 tập 1, bài thơ mang đậm phong cách độc đáo của Hồ Xuân Hương,đólà tiếng nói tâm tình của người phụ nữ trước cuộc đời éo le và tình duyên đầyngang trái nhưng vẫn thể hiện một bản lĩnh sống mạnh mẽ khác thường Bởivậy, thơ Hồ Xuân Hương đã hội nhập vào trào lưu nhân đạo nửa cuối thế kỉXVIII nửa đầu thế kỉ XIX, lời thơ của Hồ Xuân Hương không nước mắt dùnhững chuyện riêng chuyện chung trong thơ thấm đẫm những giọt lệ cay đắng.Qua thực tế giảng dạy và dự giờ của một số đồng nghiệp, tôi càng trăn trở hơnkhi nhìn nhận ra một thực tế rằng nhiều học sinh chưa thực sự hứng thú với bàihọc, chưa thấu cảm được tâm trạng của người phụ nữ với thân phận làm lẽ.Nhiều giáo viên vẫn còn quá chú trọng đến nội dung bài học mà chưa chú trọngđến chủ thể người học cũng như khả năng ứng dụng những tri thức đã học trongtình huống thực tiễn, bởi vậy chưa phát huy được tính tích cực chủ động sángtạo của học sinh cùng những năng lực cần thiết Trước những vấn đề đó, bảnthân tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm cách nào để năng cao chất lượng giáo dục vàđiều quan trọng là qua mỗi bài học, học sinh có thể khám phá những tri thức mới

và ứng dụng vào thực tế cuộc sống như thế nào? Vì vậy tôi luôn nghiên cứu, tìmtòi để xây dựng một phương pháp dạy học phù hợp với thực tiễn dạy học Ngữvăn ngày nay qua mỗi bài dạy của mình Hơn nữa tôi may mắn khi được tiếp thurất nhiều kinh nghiệm trong các đợt tập huấn chương trình giáo dục phổ thôngmới, trong đó nhấn mạnh về dạy học theo định hướng phát triển năng lực củahọc sinh Vì thế bằng những kinh nghiệm tích luỹ được, tôi đã tiến hành tiết dạythực nghiệm ở lớp 11B4 và thu nhận được những kết quả khá khả quan Trongphạm vi đề tài sáng kiến kinh nghiệm này, tôi xin chia sẻ với bạn bè, đồngnghiệp “Các giải pháp dạy học đọc hiểu bài thơ “Tự tình” của tác giả Hồ Xuân Hương nhằm phát triển năng lực ngôn ngữ, năng lực thẩm mĩ, năng lực đọc hiểu và năng lực hợp tác cho học sinh lớp 11B4 Trường THPT Thạch Thành 4”.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Đề tài hướng đến mục đích đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh, tạo niềm say mê, hứng thú, tích cực, chủ

động cho học sinh đối với môn ngữ văn nói chung, bài thơ Tự tình của Hồ Xuân

Hương nói riêng

- Nhằm phát triển những năng lực cần thiết cho người học như năng lực ngônngữ, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực thẩm mĩ

- Giúp học sinh hiểu và cảm nhận được sâu sắc số phận cay đắng của ngườiphụ nữ trong chế độ xã hội phong kiến, đồng thời lĩnh hội được cái hay cái đẹp,cái độc đáo trong nghệ thuật xây dựng ngôn từ của tác giả Hồ Xuân Hương, tạohứng thú trong giờ học

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Trong đề tài này:

-Tôi nghiên cứu các phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực cho họcsinh qua bài thơ “Tự tình” của tác giả Hồ Xuân Hương trong chương trình Ngữvăn 11

- Đối tượng học sinh là lớp 11B4 trường THPT Thạch Thành 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trước hết để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực cầnthiết cho học sinh, cần phải vận dụng nhiều phương pháp mang tính thực tế.Trong đề tài này tôi mạnh dạn đưa ra những phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp thu thập thông tin, rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê toán học và so sánh

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

1.5.Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

Trên cơ sở của sáng kiến kinh nghiệm năm học 2021-2022 với đềtài:“Một số giải pháp giảng dạy thể loại ca dao qua chùm “Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa” để phát triển năng lực thầm mĩ, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác cho học sinh lớp 10 Trường THPT Thạch Thành 4”,tôi đã phát triển thêm những điểm mới sau:

- Hướng tiếp cận một tác phẩm Văn học trung đại nhìn từ góc độ Vận dụnglinh hoạt các phương pháp và kĩ thuật dạy học như: phương pháp dạy họctích cực, phương pháp dạy học chia nhóm, phương pháp dạy học kíchthích tư duy, kĩ thuật dạy học lồng ghép trò chơi

- Bồi dưỡng, phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh khối 11

2 NỘI DUNG.

2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề.

Đọc hiểu là một trong những hoạt động cơ bản của con người nhằm mục đíchchiếm lĩnh tri thức văn hóa, từ khi có chữ viết, loài người đã có thể ghi lại lịch

sử văn minh của mình, do đó, các sản phẩm thành văn tự cổ chí kim đều mangdấu ấn của thời đại, là nguồn tri thức văn hóa vô tận được hun đúc trong từngcon chữ Dù ngày nay, hoạt động đọc đã không còn là con đường duy nhất, songvẫn luôn là con đường chủ yếu giúp con người có được sự hiểu biết về thế giới.Khái niệm đọc hiểu (comprehension reading) có nội hàm khoa học phong phúvới nhiều loại hình văn bản khác nhau, trong đó, hoạt động đọc hiểu tác phẩmvăn chương có một ý nghĩa và vị trí vô cùng đặc biệt so với các loại văn bảnkhác Bởi văn học là nhân học, đọc văn không chỉ để hiểu văn mà “văn học còn

giúp con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở ở con người khát vọng hướng tới chân lý”(M.Gorki) Mặt

khác việc đọc – hiểu văn bản văn chương cũng có những yêu cầu và cách thứcriêng không thể giống như việcđọc – hiểu văn bản báo chí, khoa học hay hànhchính – công vụ, thực chất đó là một hoạt động giao tiếp với thế giới vănchương, đó còn là một hoạt động mang tính thưởng thức biết bao cái hay, cáiđẹp mà loài người đã kết tinh trong các văn bản nghệ thuật Đọc – hiểu tác phẩmvăn học không chỉ góp phần giúp con người phát triển toàn diện các năng lựctinh thần của mình mà còn có tác động đến quá trình hoàn thiện nhân cách, bồidưỡng những phầm chất đáng quý và làm đời sống tinh thần của mỗi người rộng

mở và phong phú biết bao nhiêu

Môn học Ngữ văn trong chương trình THPT là bộ môn liên quan trực tiếpđến hoạt động đọc hiểu văn bản văn học của học sinh Tất nhiên môn ngữ vănkhông chỉ có đọc văn, ngoài ra còn làm văn, học các kiến thức bổ trợ khác,nhưng đọc văn vẫn là khâu quan trọng nhất, gắn liền với việc bồi dưỡng nănglực đọc văn, thẩm văn, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, nhân cách cao đẹp Từ đọchiểu văn mà trực tiếp nhận các giá trị văn học, trực tiếp thể nghiệm các tư tưởng

và cảm xúc được truyền đạt bằng nghệ thuật ngôn từ, hình thành cách đọc riêng

có cá tính Đó là con đường duy nhất để bồi dưỡng cho học sinh năng lực củachủ thể tiếp nhận thẩm mỹ (Theo GS Trần Đình Sử) Do đó hiểu bản chất mônvăn là môn dạy đọc văn vừa thể hiện cách hiểu thực sự bản chất của văn học,vừa hiểu đúng thực chất việc dạy văn là dạy năng lực, phát triển năng lực là chủthể của học sinh Trong những năm trở lại đây, việc dạy Ngữ văn trong nhàtrường phổ thông đã có nhiều đổi mới, chú trọng hoạt động đọc – hiểu văn bảnvăn chương của học sinh, trả lại cho bộ môn đúng vai trò thiên chức của mình

Đó là những cơ sở quan trọng giúp học sinh THPT được rèn luyện, hình thành

tư duy, kỹ năng đọc hiểu các văn bản văn học trong và ngoài chương trình sáchgiáo khoa

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là

từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từphương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cáchvận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Trướchết cần hiểu năng lực là : “Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có

để thực hiện một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”(Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên – NXB Đà

Nẵng1998).Tuy nhiên ở bộ môn Văn nói chung và bài thơ Tự tình sẽ có những

đặc trưng riêng do đó cần xác định các năng lực cần phát triển cho học sinhtrong bài học Căn cứ vào nội dung bài học, tôi xác định phát triển các năng lực

cụ thể cho học sinh như:năng lực thường thức văn học/ cảm thụ thẩm mĩ, nănglực sử dụng ngôn ngữ, năng lực đọc hiểu và năng lực hợp tác

Năng lực thẩm mĩ: Ở môn Ngữ văn, năng lực thẩm mĩ gồm hai năng lực

nối tiếp nhau trong quá trình tiếp xúc với vẻ đẹp của tác phẩm văn chương và

tiếng Việt: năng lực khám phá Cái Đẹp và năng lực thưởng thức Cái Đẹp Năng lực khám phá Cái Đẹp lại gồm năng lực phát hiện Cái Đẹp và những rung động

thẩm mĩ Cái Đẹp nghệ thuật thường không bộc lộ ngay, mà nhiều khi lại được

ẩn giấu trong hình tượng bằng lời, tác phẩm văn chương lại thường có tính đanghĩa và tính mơ hồ, nên phải có con mắt tinh tường trên cơ sở những rung động

thẩm mĩ mạnh mẽ thì mới phát hiện được Còn năng lực thưởng thức Cái Đẹp chính là năng lực cảm thụ Cái Đẹp và đánh giá Cái Đẹp ấy Khi đó, người

đọc sẽ sống cùng tác phẩm văn chương và chuyển hóa Cái Đẹp của tác phẩmthành Cái Đẹp trong lòng mình, thành tài sản tinh thần của mình Đó là quá trình

"đồng sáng tạo" cùng tác giả để tạo ra những "dị bản" trong lòng người đọc Và

từ Cái Đẹp của nghệ thuật mà họ nhận ra Cái Đẹp trong cuộc sống của conngười: đây chính là sự đánh giá Cái Đẹp đúng đắn nhất, và sự đánh giá này làđiều không thể thiếu trong năng lực thẩm mĩ của người học để họ chiếm lĩnh

được Cái Đẹp ấy Như vậy,trong năng lực thẩm mĩ có cả yếu tốcảm xúc (rung động thẩm mĩ) và yếu tố lí trí (nhận xét, đánh giá…); hai yếu tố này thường gắn

bó, hòa quyện với nhau trong quá trình người học tiếp xúc với vẻ đẹp của vănchương và tiếng Việt Phát triển năng lực thẩm mĩ ở đây chính là bồi dưỡng cho

thế hệ trẻ về cả hai mặt cảm xúc và lí trí qua các khâu phát hiện Cái Đẹp, cảm thụ Cái Đẹp, đánh giá Cái Đẹp,

Năng lực ngôn ngữcủa học sinh trung học gồm ba năng lực chủ yếu sau đây:

Năng lực làm chủ ngôn ngữ (tiếng Việt); Năng lực sử dụng ngôn ngữ (tiếng

Việt) để giao tiếp; Năng lực sử dụng ngôn ngữ (tiếng Việt) để tạo lập văn bản Năng lực làm chủ ngôn ngữ đòi hỏi học sinh phải có một vốn từ ngữ nhất định,

hiểu và cảm nhận được sự giàu đẹp của tiếng Việt, nắm được các quy tắc về từ

ngữ, ngữ pháp, chính tả để sử dụng tốt tiếng Việt Năng lực giao tiếp ngôn ngữ đòi hỏi học sinh phải biết sử dụng thuần thục tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt) để

giao tiếp trong nhiều tình huống khác nhau với những đối tượng khác nhau trong

gia đình, nhà trường và xã hội Năng lực sử dụng ngôn ngữ để tạo lập văn bản là

một năng lực đặc trưng rất quan trọng của năng lực ngôn ngữ học sinh trong nhàtrường Bởi mục đích cuối cùng của nó là để tạo ra được những văn bản chuẩnmực và đẹp

Năng lựcĐọc hiểulà hoạt động cơ bản của con người để chiếm lĩnh văn hóa.Đọc hiểu là đọc kết hợp với sự hình thành năng lực giải thích, phân tích, kháiquát, biện luận, tư duy và biểu đạt Mục đích đọc hiểu trong tác phẩm vănchương là phải thấy được: Nội dung của văn bản; Ý nghĩa của văn bản do tác giả

tổ chức và xây dựng; Ý đồ, mục đích, tư tưởng của tác giả gửi gắm trong tácphẩm; Giá trị đặc sắc của các yếu tố nghệ thuật; Ý nghĩa của từ ngữ được dùngtrong cấu trúc văn bản; Thể loại của văn bản, hình tượng nghệ thuật…Như vậy,đọc hiểu là hoạt động đọc và giải mã các tầng ý nghĩa của văn bản thông quakhả năng tiếp nhận của học sinh Đọc hiểu là tiếp xúc với văn bản, hiểu đượcnghĩa hiển ngôn, nghĩa hàm ẩn, các biện pháp nghệ thuật, thông hiểu các thôngđiệp tư tưởng, tình cảm của người viết và giá trị tự thân của hình tượng nghệthuật

Với quan điểm phát huy vai trò chủ thể của học sinh, xuất phát từ đặc thù củavăn chương (nghệ thuật ngôn từ), mà vấn đề đọc hiểu văn bản ngày càng đượcquan tâm Đọc hiểu là quá trình thâm nhập vào văn bản với thái độ tích cực, chủđộng Nếu học sinh không có trình độ, năng lực đọc để hiểu đúng, đánh giá đúngvăn bản thì không thể tiếp thu, bồi đắp được tri thức và cũng không có cơ sở đểsáng tạo Vì thế việc hình thành, bồi dưỡng và phát triển năng lực đọc hiểu mônNgữ văn trong nhà trường là rất cần thiết

Năng lực hợp tác:Mục tiêu cần hướng đến là hình thành cho học sinh khả năng

phối hợp, tương tác hỗ trợ nhau cùng thực hiện nhiệm vụ để cùng đạt mục tiêuchung (ví dụ như thảo luận nhóm) Thảo luận nhóm là phương pháp có thể ápdụng với nhiều bài học, điều quan trọng là phải chú ý đến đề tài cho học sinhthảo luận phải là đề có tính phức hợp, có vấn đề, cần huy động sự suy nghĩ củanhiều người Thông qua việc thảo luận nhóm có thể hình thành cho học sinhkhả năng thể hiện những suy nghĩ, cảm nhận của bản thân và điều chỉnh thái độ,cách ứng xử

Các năng lực thẩm mĩ, ngôn ngữ, đọc hiểu, hợp tác có mối quan hệ tương

hỗ, gắn bó nhằm giáo dục tri thức cho học sinh, đây cũng là những năng lựcgiúp cho học sinh học tập một cách say mê, hứng thú, tìm tòi nghiên cứu khámphá vẻ đẹp vốn có của văn chương

Với những lí do trên có thể nhận thấy, nếu đổi mới phương pháp dạy họctheo hướng phát triển năng lực thẩm mĩ, năng lực ngôn ngữ, năng lực đọc hiểu,năng lực hợp tác sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho ngườihọc đồng thời mang lại hiệu quả to lớn trong quá trình giảng dạy của giáo viên

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.

Có một thực trạng đáng buồn là trong cuộc sống hiện đại ngày nay, đứng trước

sự phát triển đến chóng mặt của khoa học kĩ thuật tiên tiến đã khiến cho một bộphận không nhỏ trong xã hội chúng ta nói chung và học sinh nói riêng dần có xuhướng chọn khối thi và môn thi đại học trước khi bước vào ngưỡng cửa cấp 3THPT, thậm chí đa số các phụ huynh sẽ định hướng trước cho cọn mình nên lựachọn những môn tự nhiên để học và thi đại học, đây cũng là một sự lựa chọnđúng đắn để đảm bảo cho tương lại Tuy nhiên cũng vì thế mà môn Ngữ văntrong các nhà trường THPT dần mất ưu thế, có khi bị xem nhẹ Mặc dù vậy tạiTrường THPT Thạch Thành 4, môn Văn vẫn đang là sự lựa chọn của nhiều họcsinh yêu thích các môn xã hội, nghĩa là trong định hướng cho tương lai, các emvẫn chọn các môn xã hội để hướng đến sự thành công ở con đường phía trước.Vậy làm thế nào để giữ vững niềm yêu thích, và khơi dậy ngọn lửa hứng thú say

mê của học sinh đối với môn Ngữ văn? Có lẽ để trả lời cho câu hỏi này trước hếtngười giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo của học sinh Đồng thời cần phát triển các năng lực và phẩmchất vốn có của người học để khơi gợi hứng thú say mê và nâng cao chất lượngdạy và học

Trong những năm gần đây đặc biệt là từ khi được tiếp thu nội dung đổimới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực phẩm chất củahọc sinh, trường THPT Thạch Thành 4 nói chung và giáo viên Ngữ văn nóiriêng luôn chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướngphát triển năng lực học sinh Dù vậy, một thực tế cho thấy việc dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực vẫn chưa được tiến hành thường xuyên liên tục ởcác tiết dạy học của giáo viên Có lẽ việc đổi mới phương pháp theo hướng pháttriển năng lực người học đang khiến giáo viên còn lúng túng trong khâu soạngiáo án, chuẩn bị đồ dùng phương tiện dạy học và cả lượng kiến thức sâu rộng

để đảm bảo nội dung bài học theo định hướng mới nên việc đổi mới cácphương pháp chỉ mới dừng lại ở những dự án thi giáo viên giỏi hoặc các tiếtthao giảng có sự chuẩn bị đầu tư kĩ càng Việc tiếp thu kiến thức theo nhữngphương pháp mới của học sinh cũng vì thế mà mang tính thụ động, một chiềuchưa tạo được sự hứng thú say mê, sáng tạo và chủ động, trên thực tế học sinh

vẫn còn rất xa lạ với các phương pháp dạy học mới, vậy nên chưa thực sự pháthuy được năng lực bản thân qua các giờ học.

Văn học trung đại Việt Nam là sự hiện thân cho vẻ đẹp tâm hồn, trí tuệcủa con người Việt Văn học trung đại chẳng những đem lại vốn tri thức hết sứcphong phú mà nền văn học trung đại còn giúp con người trở về với cội nguồncủa chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa yêu nước của dân tộc Những thành tựurực rỡ của văn học trung đại không chỉ có chữ Hán mà song song đó còn là sựphát triển mạnh mẽ của văn học chữ Nôm với kiệt tác của Nguyễn Du, NguyễnTrãi, Bà Huyện Thanh Quan, Bà chúa thơ Nôm – Hồ Xuân Hương Với văn họcviết bằng chữ Nôm, việc tiếp cận và tiếp thu kiến thức sẽ có những bước khókhăn nhất định đối với học sinh.Bởi chữ Nôm phần lớn là thứ chữ vay mượn nên

sẽ gây không ít khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm văn học Hơn nữa đờisống được phản ánh trong văn học trung đại là bối cảnh xã hội từ các thế kỉtrước nên xa lạ với học sinh, tư tưởng tình cảm, suy nghĩ của người xưa cũngkhác nhiều so với ngày nay dẫn đến làm cho các em khó cảm nhận về giá trị nộidung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của tác phẩm văn học Văn học trung đạivẫn là một mảng khó tiếp cận với số đông người học, bởi rào cản về ngôn ngữ,văn tự, khoảng cách về văn hoá giữa quá khứ và hiện tại cùng với những khókhăn trong việc tìm kiếm tư liệu tham khảo

Với cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn đã nêu ở trên, tôi mạnh dạn đưa ra một số

kinh nghiệm của bản thân trong việc giảng dạy bài thơ “Tự tình” của Hồ Xuân

Hương, nhằm mục đích vừa phát triển các năng lực cần thiết cho người học vừatạo hứng thú, tính tích cực, sáng tạo, chủ độngnắm bắt kiến thức, qua đó họcsinh hiểu hơn về cuộc đời số phận của những người phụ nữ trong xã hội phongkiến nói chung và những tâm sự mà tác giả kí thác trong bài thơ nói riêng

2.3 Giải pháp đã sử dụng.

2.3.1 Định hướng tiếp nhận kiến thức thông qua việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà

Định hướng tiếp nhận kiến thức thông qua việc chuẩn bị bài của học sinh làcông việc bước đầu của tiếp nhận văn học Giải pháp này nhằm mục đích khích

lệ học sinh làm quen với văn bản và lưu giữ lại cảm xúc ban đầu khi tiếp cận tácphẩm Vì vậy việc đọc hiểu kĩ tác phẩm và chuẩn bị bài ở nhà của học sinh làmột điều vô cùng quan trọng, đặc biệt là những tác phẩm khó như Văn học trungđại

Giáo viên sẽ cung cấp cho học sinh một vài tài liệu về cuộc đời và sựnghiệp thơ văn của tác giả Hồ Xuân Hương để học sinh tìm hiểu trước, nhằm

chuẩn bị tốt kiến thức và kĩ năng để giải quyết được những vấn đề gặp phảitrong quá trình học tập.Yêu cầu học sinh tự tìm tòi, nghiên cứu tư liệu trên mạngInternet để trang bị đầy đủ kiến thức cần có về những sáng tác đặc sắc của tácgiả Hồ Xuân Hương, việc xác định bối cảnh hoàn cảnh ra đời tác phẩm cũng hếtsức quan trọng để học sinh nhận thức rõ mạch cảm xúc chủ đạo xuyên suốt tácphẩm.Để từ đó giúp học sinh có những lí giải chính xác và thấu đáo những vấn

đề khó được đặt ra trong quá trình đọc hiểu bài thơ “Tự tình”.

Tranh minh hoạ nữ sĩ Hồ Xuân Hương

Về phía giáo viên, tôi nghiên cứu để xây dựng các phiếu học tập cho học sinh.Phiếu học tập sẽ hiển thị rõ ràng yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của mỗi học sinhtrong việc tự học, tự chuẩn bị bài ở nhà theo từng nhóm Thông qua việc phân