“Gia đình là nơi để về” bằng lý luận của CNXHKH về gia đình hãy làm rõ vai trò, chức năng của gia đình thông qua luận điểm trên

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần CNXHKH( PLT09A) ĐỀ TÀI “Gia đình là nơi để về” Bằng lý luận của CNXHKH về gia đình Hãy làm rõ vai trò, chức năng của gia đình thông qua luận điểm trên Liên hệ với vấn đề đạo đức gia đình ở Việt Nam hiện nay Giảng viên hướng dẫn NGUYỄN THẾ HÙNG Sinh viên thực hiện PHẠM QUỐC VIỆT Lớp CDDH21 TCA Mã sinh viên 18G401077 Hà nội, ngày tháng năm 2022 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 2 1 Tính cấp thiết của đề tài 2 2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2 3 Đối tượng và phạm v.

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: CNXHKH( PLT09A)

ĐỀ TÀI: “Gia đình là nơi để về” - Bằng lý luận của

CNXHKH về gia đình Hãy làm rõ vai trò, chức năng của gia đình thông qua luận điểm trên- Liên hệ với vấn

đề đạo đức gia đình ở Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn : NGUYỄN THẾ HÙNG Sinh viên thực hiện : PHẠM QUỐC VIỆT

Mã sinh viên : 18G401077

Hà nội, ngày… tháng… năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

1 Tính cấp thiết của đề tài 2

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 3

NỘI DUNG 4

Phần 1 Phần lý luận 4

1.1 Khái niệm và chức năng của gia đình 4

1.2 Một số nguyên tắc trong việc xây dựng môi trường đạo đức ở gia đình 5

PHẦN 2 PHẦN LIÊN HỆ THỰC TẾ VÀ LIÊN HỆ BẢN THÂN 11

2.1 Thực trạng về vấn đề đạo đức trong gia đình hiện nay 11

2.2 Liên hệ thực tiễn bản thân 13

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, nơi con người sinh ra và lớn lên, nơi thế hệ trẻ được chăm lo cả về thể chất, trí tuệ, đạo đức; Là môi trường giáo dục đầu tiên và

có tầm quan trọng quyết định việc hình thành nhân cách của trẻ Giáo dục nhà trường, xã hội là những môi trường giáo dục rất quan trọng, song vai trò của nó chỉ

có thể được phát huy một cách có hiệu quả, khi lấy giáo dục gia đình làm cơ sở Đất nước đang trong thời kỳ đổi mới, xã hội có nhiều đổi thay Nhưng giáo dục gia đình vẫn được các bậc cha mẹ chú ý, quan tâm, những giá trị đạo đức truyền thống của gia đình, của dân tộc vẫn tiếp tục được phát huy Sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước khởi sắc, đời sống của phần lớn các gia đình được nâng lên, việc giáo dục thế hệ trẻ có điều kiện thuận lợi; con trẻ có cơ hội vươn lên tự khẳng định mình trong sự phát triển lành mạnh của gia đình và xã hội

Bên cạnh đó, giáo dục gia đình cũng có những diễn biến tiêu cực, do chịu tác động của môi trường xã hội, của các loại văn hóa phẩm độc hại, của lối sống thực dụng phương Tây Tất cả những điều đó đang làm băng hoại đạo đức một bộ phận

xã hội, lôi cuốn một bộ phận thế hệ trẻ vào vòng tội lỗi Trong khi đó, giáo dục gia đình đối với con trẻ chưa được coi trọng và đầu tư đúng mức Không ít cha mẹ lo nuôi con nhiều hơn đầu tư cho việc dạy chữ, dạy người; nhiều cha mẹ rất coi trọng đến việc giáo dục con cái phát triển toàn diện, song do kiến thức và năng lực hạn chế nên hiệu quả của việc giáo dục còn thấp.Qua đó ta thấy được vai trò quan trọng của gia đình trong sự nghiệp trồng người, vun đắp cho thế hệ tương lai

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ vai trò, các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục gia đình và thực trạng của giáo dục gia đình đối với thế hệ trẻ ở nước ta hiện nay, đề tài đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao vai trò của giáo dục gia đình đối với thế hệ trẻ trong thời kỳ đổi mới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: “Gia đình là nơi để về”, Làm rõ vai trò, chức năng của gia đình, liên hệ với vấn đề đạo đức ở gia đình Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu

+ Phạm vi về không gian: Việt Nam

+ Phạm vi về thời gian: Giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vấn đề đạo đức gia đình Phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật với các phương pháp như: thống nhất lôgic và lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: đề tài giải quyết được vấn đề lý về gia đình

Ý nghĩa thực tiễn: đề tài phân tích thực trạng và đề xuất những giải pháp nâng cao vai trò của giáo dục gia đình trong xã hội hiện nay

NỘI DUNG Phần 1 Phần lý luận

1.1 Khái niệm và chức năng của gia đình

Khái niệm gia đình

Gia đình là một đơn vị xã hội (nhóm nhỏ xã hội), hình thức tổ chức quan trọng nhất của sinh hoạt cá nhân, dựa trên hôn nhân và quan hệ huyết thống, tức là quan hệ giữa vợ chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em và những người thân khác cùng chung sống và có kinh tế chung (theo Từ điển triết học, NXB Văn hóa Thông tin, HN, 2002)

Gia đình là môi trường cơ sở đầu tiên có vị trí quan trọng và ý nghĩa lớn lao đối với quá trình hình thành và phát triển nhân cách Đó là môi trường gắn bó trong suốt cuộc đời của mỗi một cá nhân Gia đình là nơi tạo ra mối quan hệ gắn bó ruột thịt, huyết thống – một thứ tình cảm khó có thể chia cắt Do đó, có phải trải qua bao biến động về mọi phương diện, con người vẫn luôn hướng về quê hương, gia đình

Gia đình ở loài người luôn bị ràng buộc bởi các quy định, các chuẩn mực giá trị, sự kiểm tra và sự tác động của xã hội; vì thế theo các nhà xã hội học, thuật ngữ gia đình chỉ nên dùng để nói về gia đình loài người

Chức năng của gia đình

Trong xã hội, gia đình có các chức năng cơ bản:

- Chức năng thỏa mãn tình cảm giữa các thành viên trong gia đình: thoả mãn tình cảm tinh thần và thể xác giữa hai vợ chồng; thỏa mãn tình cảm giữa cha mẹ và con cái (sống vì nhau), tình cảm giữa anh chị em trong gia đình (thương yêu, đùm bọc lẫn nhau) Phần đông mọi người trong xã hội đều coi gia đình là “tổ ấm”, nơi người ta đi về, nơi người ta chia sẻ với nhau về niềm vui, nỗi buồn, tức là nơi tình cảm của con người được thỏa mãn

- Chức năng sinh sản: Chức năng này tồn tại một cách tự nhiên, vì xã hội chỉ tồn tại được khi hành vi sinh sản vẫn còn được duy trì Chức năng này được coi là một giá trị của gia đình mà từ cổ chí kim loài người phải thừa nhận Bản thân F Engel, một nhà duy vật vĩ đại cũng cho rằng theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch sử suy cho cùng là sự tái sản xuất ra bản thân con người, là sự truyền nòi giống Chức năng sinh sản của gia đình là một giá trị trường tồn

- Chức năng giáo dục: Theo lý thuyết gia đình là “tế bào của xã hội, là yếu tố đầu tiên và cơ bản của quá trình giáo dục” Gia đình là nơi đại bộ phận trẻ em được người lớn thường xuyên giáo dục: “Dạy con từ thưở còn thơ” Trong môi trường gia đình, trẻ bắt đầu hình thành nhân cách, lối sống và đặc biệt là nhân sinh quan Các bậc phụ huynh, nhất là các bà, các mẹ có ảnh hưởng rất lớn tới tương lai của đứa trẻ: Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà

- Chức năng xã hội hoá: Có thể coi gia đình là một xã hội thu nhỏ Mỗi thành viên là một tính cách Việc va chạm các tính cách khác nhau trong một gia đình là môi trường đầu tiên để trẻ em học cách hoà hợp với cộng đồng

- Chức năng kinh tế: Cho đến nay gia đình vẫn còn là một đơn vị sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội Hơn thế nữa nó cũng là đơn vị tiêu dùng chủ yếu các sản phẩm do nền kinh tế sản xuất ra, do vậy nó là tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của kinh tế

Gia đình là một thực thể xã hội Sự tồn tại của nó được xã hội thừa nhận Như vậy bản thân gia đình đã mang một giá trị xã hội Chính các chức năng của gia đình mới đem lại cho nó một giá trị đích thực Cho đến nay các chức năng cơ bản của gia đình vẫn còn giữ nguyên giá trị Sự thừa nhận các chức năng của gia đình tức là đã thừa nhận gia đình là một giá trị trong xã hội

1.2 Một số nguyên tắc trong việc xây dựng môi trường đạo đức ở gia đình

* Ý thức tầm quan trọng:

- Cha mẹ phải nghiêm túc trong việc dạy bảo con cái

- Ý thức được trách nhiệm làm cha mẹ là quan trọng và không thể thay thế Điều này giúp các bậc làm cha mẹ không trao phó hay ỷ lại quá nhiều vào những người khác như nhà trường, người thân, người giúp việc

- Họ cần có định hướng để chủ động và phá huy tính sáng tạo nhằm đạt hiệu quả giáo dục cao nhất

- Ý thức được tầm quan trọng này, các bậc làm cha mẹ có trách nhiệm hơn và đủ ý chí chống trả lại những cám dỗ bằng mọi giá, để dành thời gian sống cùng và nuôi dạy con cái

- Các bậc làm cha mẹ cần trang bị, nâng cao kiến thức và khả năng giáo dục

- Cha mẹ là người có quyền tác động đến sự phát triển và định hướng con người trong tương lai của con mình Nếu giáo dục không có định hướng, đứa trẻ không phát huy được khả năng của mình Tuy nhiên, nếu cha mẹ định hướng một cách chủ quan theo kỳ vọng và ý thích, đứa trẻ sẽ luôn cảm thấy căng thẳng, tự trách, suy sụp tinh thần và thể chất, oán hận và trách cứ cha mẹ Bản thân người làm cha

mẹ, sau một khoảng thời gian dài, cũng đau khổ nhận ra mình đã làm uổng phí thời gian, tuổi trẻ và sức lực của con cái

- Để đạt hiệu quả, đòi hỏi việc định hướng phải dựa vào khả năng thực tế của đứa trẻ Điều này giúp trẻ cảm thấy an toàn và được yêu thương

* Xác định mục tiêu giáo dục con:

- Mục tiêu là ý định, là nguyện vọng, là điều muốn đạt được

- Trên thực tế, có nhiều bậc làm cha mẹ không hề đặt mục tiêu trong việc giáo dục con cái Họ có thái độ buông xuôi, bỏ mặc cho đứa trẻ “tự do phát triển” Sự thiếu hiểu biết và thiếu trách nhiệm này, làm cho trẻ bị thiệt thòi Đối lập với thái cực này, là có không ít bậc làm cha mẹ xác định mục tiêu theo ý riêng của mình Họ mong đợi quá nhiều ở con cái Sự kỳ vọng đó làm cho đứa trẻ cảm thấy căng thẳng, thiếu tự nhiên, thiếu tự tin, mệt mỏi, trầm cảm… Tham vọng và đòi hỏi này dẫn đến sự mất mát nơi trẻ tính hồn nhiên, sự bình an trong đời sống nội tâm và đồng thời cũng ảnh hưởng lớn đến tinh sáng tạo và tự tin

- Cha mẹ cần xác định rõ những mục tiêu ngắn hạn theo từng giai đoạn phát triển của trẻ và những mục tiêu lâu dài trong tương lai Việc xác định các mục tiêu này cần dựa trên cơ sở đặc điểm cụ thể của từng đứa trẻ và điều kiện gia đình Đồng thời cũng dựa trên sự hiểu biết, tôn trọng và làm gương sáng cho con cái

* Thống nhất tác động giáo dục:

- Trong một gia đình có nhiều thế hệ, việc giáo dục con cái đòi hỏi sự tế nhị, khéo léo và thống nhất tác động giáo dục dựa trên cơ sở vì lợi ích của con cái

- Tác hại của cách giáo dục không thống nhất là gây cho trẻ nhiều hoang mang, làm giảm uy tín của người lớn và hình thành tính không trung thực nơi trẻ Khi lâm vào tình trạng hoang mang, trẻ thường tìm cách xoay xở và làm theo quyết định của người có quyền lực cao nhất trong gia đình Do đó, trẻ thường giả vờ và thiếu trung thực để đối phó với quyết định ngược lại của những người có quyền lực thấp hơn

- Gia đình cần thống nhất:

+ Quan điểm, mục tiêu trong việc giáo dục con cái

+ Phân công vai trò

+ Phương pháp sử dụng

* Làm gương:

- Giáo dục trẻ bắt đầu từ cái nôi gia đình và cha mẹ là những người thầy đầu tiên của chúng Nhãn quan của trẻ con về thế giới xung quanh được hình thành, dựa trên những tiếp xúc và giao tiếp của chúng với những người chúng gần gũi Con cái lệ thuộc, hay để ý và bắt chước cha mẹ Do đó cha mẹ là người trực tiếp gieo vào tâm hồn trẻ những hạt giống yêu thương, trung thực, tốt bụng….hay giả dối, gây hấn, bạo lực…

- Dạy con từ thưở còn thơ vì trẻ con có thể phân biệt được đúng-sai, phải-trái, tốt-xấu Để nhân cách trẻ được hình thành và phát triển tốt, trẻ con cần thấy được gương sáng nơi người lớn: chúng cần thấy được phản ứng của cha mẹ trước những

hành động xấu xa Chính bằng phản ứng và nhất là gương sáng của mình, cha mẹ đóng dấu lên tâm hồn trẻ niềm xác tín về cách hành xử và giải quyết vấn đề

- Nhân bất thập toàn Không bắt buộc bậc làm cha mẹ phải là người hoàn hảo để làm gương sáng cho con Tuy nhiên, họ cần có ý muốn hoàn thiện bản thân cách tốt nhất và thẳng thắn, có bản lĩnh để biết nhận lỗi và sửa sai một cách cụ thể Qua

đó, trẻ học được lòng can đảm, tính trung thực, sự cảm thông với những sai lầm của người khác và lòng bao dung Điều này cũng có nghĩa là dạy chúng thấy những giới hạn trong thân phận con người Chính vì thế mà chúng phải cảm thông trước những giới hạn và khuyết điểm của người khác

* Tổ chức lối sống trong gia đình:

- Tạo bầu không khí gia đình ấm áp và đầy tình thương

- Xây dựng nếp sống sinh hoạt lành mạnh để trẻ có thời gian luyện tập nhân cách của mình

- Tổ chức lối sống trong gia đình giúp trẻ học hỏi tính kỷ luật, sự tôn trọng người khác…

- Dạy con bằng hành vi và cách sống của cha mẹ có hiệu quả hơn bằng lời nói

* Tôn trọng nhân cách:

- Tôn trọng là bảo vệ sự phát triển hồn nhiên theo từng lứa tuổi và tạo điều kiện để nhân cách trẻ phát triển cách toàn diện

- Cha mẹ cần lắng nghe, không áp đặt và chấp nhận những suy nghĩ, cảm xúc của chúng

- Lắng nghe và tham dự vào cuộc sống hằng ngày của con cái Không xúc phạm, vùi dập trẻ bằng những hình thức hữu hình và vô hình

- Không làm tổn hại đến tinh thần và thể chất của trẻ (Ví dụ: ép học là làm tổn hại đến sự phát triển của trẻ và làm chúng đánh mất tuổi thơ của mình)

- Sự trao đổi, đối thoại là điều cần thiết trong công tác giáo dục

- Sự thiếu tôn trọng con cái dẫn đến những tác hại nghiệm trọng về thể lý và tâm

lý Đứa trẻ không được tôn trọng, nâng đỡ thường tỏ ra bi quan và thường co cụm trong bản thân Như thế, chúng cũng khó lòng nghĩ đến người khác

* Yêu thương + nghiêm khắc

- Yêu thương là giúp trẻ cảm nhận và biết biểu lộ tình cảm, cảm xúc với người khác Khi được yêu thương, trẻ cảm thấy mình có giá trị Từ đó, hình thành tính tự tin và lòng tự trọng

- Cha mẹ cần có một tình yêu bao la, vô điều kiện đối với con cái Tuy nhiên, nuông chiều con quá đáng sẽ làm con cái dễ hư hỏng, hình thành thành tính ích kỷ

và đòi hỏi Lớn lên, chúng thiếu ý thức cộng đồng, thiếu kỹ năng sống, không đủ bản lĩnh để vượt qua khó khăn trong cuộc sống

- Nghiêm khắc với con cái là điều cần thiết để trẻ học biết những giới hạn và có những điều chỉnh cần thiết Qua đó, trẻ học sống độc lập và tự tin Tuy nhiên, những trẻ bị đối xử quá nghiêm khắc, không nhìn thấy được lòng yêu thương và biểu lộ tình cảm, lớn lên chúng trở thành người vô cảm, có một trái tim chai lì trước nỗi khổ đau và khó khăn của người khác Thánh Phaolo khuyên các bậc làm cha mẹ: đừng nổi cơn phẫn nộ với con cái, kẻo chúng trở nên nhát đản, sợ sệt

- Cha mẹ cần nói “không” khi cần thiết Điều này giúp chúng hiểu rằng không phải bất cứ điều gì chúng muốn, cũng được thỏa mãn Qua đó, ý chí và sự tự chế được tôi luyện

- Giữ được chừng mực, hài hòa giữa yêu thương và nghiêm khắc trong giáo dục con cái là cả một nghệ thuật đòi hỏi nhiều thời gian và hy sinh

* Hiểu con để có phương pháp giáo dục đúng:

- Cha mẹ cần có đủ sự hiểu biết về tâm lý con cái theo lứa tuổi và đặc điểm riêng,

để đồng hành với chúng trong cuộc sống

- Cha mẹ phải tin tưởng rằng bất cứ đứa con nào cũng có một tiềm năng để trở thành người tốt, nhưng con cái cũng có thế giới riêng tư của chúng Cha mẹ cần có

diễn biến tâm lý phức tạp và những thay đổi về thể lý trong từng giai đoạn phát triển của chúng

- Không hiểu con và áp đặt chúng theo những tiêu chuẩn mình mong muốn, cha mẹ gây ra những phát triển không lành mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần của con cái

- Không hiểu con, cha mẹ dễ dàng đẩy chúng ra khỏi vòng tay yêu thương và sự bảo vệ cần thiết của mình

- Không hiểu con, căng thẳng và xung đột giữa 2 phía ngày càng leo thang

Tóm lại, giáo dục trong gia đình là bước đầu tiên và quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người Để giáo dục trong gia đình đạt hiệu quả, đòi hỏi các bậc làm cha mẹ một sự huy sinh lớn lao, không vụ lợi, không cần được con cái đáp đền Tám nguyên tắc cơ bàn giáo dục trên cần sử dụng đan xen nhau

Nó là chiếc chìa khóa mở cánh cửa hạnh phúc của con cái, nền tảng hạnh phúc của

xã hội