Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học chương chuyển hóa vật chất và năng lương sinh học 11 trung học phổ thông với sự hỗ trợ của các phần mềm cmap tools

Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học chương “chuyển hóa vật chất và năng lương” sinh học 11 trung học phổ thông với sự hỗ trợ của các phần mềm Cmap Tools Đinh Thị Lựu Tr

Xây dựng và sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học chương “chuyển hóa vật chất và năng lương” sinh học 11 trung học phổ thông với sự

hỗ trợ của các phần mềm Cmap Tools

Đinh Thị Lựu

Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn: TS Dương Tiến Sỹ

Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về bản đồ khái niệm (BĐKN) trong dạy học

Điều tra thực trạng dạy và học khái niệm (KN) Sinh học ở trường Trung học phổ thông (THPT) Nghiên cứu khả năng ứng dụng của phần mềm Cmap Tools trong dạy học Sinh học, cụ thể hóa quy trình xây dựng BĐKN bằng phần mềm để xây dựng hệ thống BĐKN ở chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng Đề xuất phương pháp sử dụng BĐKN để dạy học chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng, Sinh học 11 ở trường THPT Thiết kế giáo án mẫu có sử dụng BĐKN cho chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng rồi đưa vào thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả và tính

khả thi của đề tài

Keywords: Phương pháp dạy học; Sinh học; Lớp 11; Phổ thông trung học; Phần mềm

Cmap

Content

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ tính cấp thiết của việc đổi mới PPDH trong trường phổ thông hiện nay:

Trong thời đại ngày nay khoa học, kỹ thuật phát triển như vũ bão, con người cần phải có tư duy, trí tuệ phát triển cao, biết thâu tóm tiến trình công việc, có phương pháp làm việc khoa

học, hợp lý hiệu quả mới đáp ứng được yêu cầu đó

1.2 Xuất phát từ tầm quan tro ̣ng của dạy học KN trong dạy học Sinh học ở trường phổ thông: KN vừa là kết quả vừa là phương tiện của tư duy Quá trình nhận thức của con người

thực chất là quá trình hình thành và sử dụng KN Vì vậy dạy và học KN là vấn đề cốt lõi của

quá trình dạy và học

1.3 Xuất phát từ thực trạng dạy và học bộ môn Sinh học ở trường phổ thông hiện nay:

Tình trạng khá phổ biến là HS chỉ chú ý học thuộc lòng KN Sinh học, mà coi nhẹ việc

nắm vững bản chất cốt lõi của chúng Điều đó làm cho HS lúng túng khi vận dụng vào các

bài tập, giải quyết các tình huống trong thực tiễn đời sống

1.4 Xuất phát từ ưu điểm của BĐKN: BĐKN có tác dụng kết nối các thông tin mới và các

thông tin đã có, có thể tiến hành ở nhiều mức độ khác nhau, ở nhiều khâu khác nhau trong quá

trình giảng dạy

1.5 Xuất phát từ nội dung kiến thức chương “Chuyển hóa vật chất và năng lượng ” Sinh học 11 THPT: Chuyển hóa vật chất và năng lượng là cơ sở của sự sống, nên việc

nắm vững hệ thống KN của chương là vấn đề vô cùng cần thiết

Xuất phát từ những lí do trên , chúng tôi chọn đề tài Xây dựng và sử dụng BĐKN

trong dạy học chương “chuyển hóa vật chất và năng lượng” sinh học 11 THPT với sự hỗ trợ của các phần mềm Cmap Tools

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Trên thế giới

BĐKN đã được phát triển và nghiên cứu bởi nhiều tác giả như: David Ausubel,

Joseph D Novak, Gowin , Mintzes, Wandersee …Các tác giả đã có những nghiên cứu chứng minh vai trò của BĐKN trong việc dạy và học như dạy kiến thức mới, củng cố kiến

thức, kiểm tra đánh giá, lập kế hoạch giảng dạy…

BĐKN cũng được ứng dụng trong dạy học Sinh học: J.D Novak (1980), Soyibo

(1995), Ian M Kinchin (2000), Firas Corri & Radwan O AL-Abed (2008),…các tác giả đã chỉ ra ưu điểm lớn của việc sử dụng BĐKN trong dạy Sinh học đó là việc cung cấp những hình ảnh trực quan của KN mà qua đó việc học được tập trung, GV chuyển tải kiến thức một cách dễ dàng hơn…

2.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, BĐKN còn là một khái niệm mới mẻ, mới chỉ có các nghiên cứu ban đầu của các nhà khoa học và giáo dục điển hình như Nguyễn Phúc Chỉnh , Phan Đức Duy,… Các tác giả chủ yếu nghiên cứu về cơ sở lí luận, vai trò và đưa ra quy trình xây dựng BĐKN trong

DH

3 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng BĐKN nhờ sự trợ giúp của phần mềm Cmap Tools nhằm góp

phần nâng cao hiệu quả dạy học chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng, Sinh học 11

THPT

4 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống KN và ứng dụng của phần mềm Cmap Tools trong việc thiết kế BĐKN cho

chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng, Sinh học 11THPT

4.2 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Sinh học 11 ở trường THPT

5 Giả thuyết khoa học

Xây dựng và sử dụng BĐKN trong chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng Sinh

học 11 THPT nhờ sự trợ giúp của phần mềm Cmap Tools sẽ nâng cao chất lượng dạy - học

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về BĐKN

- Điều tra thực trạng dạy và học KN Sinh học ở trường THPT

- Nghiên cứu khả năng ứng dụng của phần mềm Cmap Tools

- Đề xuất phương pháp sử dụng BĐKN

- Thiết kế giáo án mẫu có sử dụng BĐKN cho chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng

7 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết, phương pháp điều tra sư phạm, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, phương pháp thực nghiệm sư phạm và phương pháp thống kê toán học

8 Dự kiến những đóng góp mới của luận văn

- Bước đầu hệ thống hóa cơ sở lý luận về bản chất, vai trò và ý nghĩa của BĐ KN trong dạy

HS học

- Phân tích lôgic cấu trúc nội dung dạy học các KN Sinh học ở cấp độ cơ thể, Sinh học 11 theo tiếp cận Sinh học hệ thống

- Xây dựng hệ thống BĐKN của chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng, Sinh học 11

bằng phần mềm Cmap Tools

- Xác định phương pháp sử dụng BĐKN trong dạy học Chương Chuyển hóa vật chất và năng

lượng ở cấp độ tổ chức sống cơ thể

- Thiết kế một số giáo án mẫu có sử dụng BĐKN trong dạy học chương Chuyển hóa vật chất

và năng lượng ở cấp độ tổ chức sống cơ thể

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cở sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Xây dựng và sử dụng BĐKN trong dạy học chương “chuyển hóa vật chất

và năng lượng” sinh học 11 trung học phổ thông với sự hỗ trợ của phần mềm Cmap Tools

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.1 Khái niệm

1.1.1.1 Bản chất của KN

KN là những tri thức khái quát về những dấu hiệu bản chất và thuộc tính chung nhất của từng nhóm sự vật, hiện tượng cùng loại; về những mối liên hệ và tương quan tất yếu giữa các sự vật, hiện tượng khách quan

Logic biện chứng xem KN có 3 đặc điểm căn bản:

- Tính chung: KN là kết quả của quá trình nhận thức đi từ cái đơn nhất đến cái phổ biến, từ cái riêng đến cái chung bằng con đường khái quát hóa

- Tính bản chất: Trong các dấu hiệu và thuộc tính chung, người ta phân ra được một số thuộc tính và dấu hiệu bản chất

- Tính phát triển : KN phản ánh sự vâ ̣t hiê ̣n tượng trong sự vâ ̣n đô ̣ng và biến đổi của

chúng

1.1.1.2 Kết cấu của KN: Trong một KN cho ta biết hai mặt của sự vật hiện tượng đó là nội

hàm và ngoại diên

- Nội hàm của KN là tập hợp những dấu hiệu cơ bản khác biệt của các đối tượng được phản

ánh trong KN

- Ngoại diên của KN là tập hợp tất cả các đối tượng có chứa những dấu hiệu bản chất được

phản ánh trong dấu hiệu đó

1.1.1.3 Phân loại khái niệm: Trong quá trình nhận thức, người ta phân biệt hai loại khái

niệm: Khái niệm giống (rộng), khái niệm loài (hẹp)

1.1.1.4 Mối quan hệ giữa các KN

Quan hệ so sánh được và không so sánh được, quan hệ đồng nhất, quan hệ bao hàm (quan

hệ lệ thuộc), quan hệ tách rời, quan hệ ngang hàng, quan hệ chồng chéo (quan hệ giao nhau), quan hệ đối lập (quan hệ trái ngược nhau), quan hệ mâu thuẫn ( quan hệ phủ nhận)

1.1.1.5 Cách phân chia KN

* Cơ sở phân chia : Phân chia theo sự biến đổi dấu hiệu, phân đôi KN

* Qui tắc phân chia KN : Phân chia phải cân đối, phân chia phải theo một cơ sở nhất định,

phân chia phải liên tục, các KN nhỏ phân chia ra phải ngang hàng, không chồng chéo, khi phân chia phải căn cứ vào cùng một thuộc tính

1.1.1.6 Cách định nghĩa khái niệm: Các bước định nghĩa khái niệm

Bước 1: Phân tích các đặc điểm của sự vật, hiện tượng

Bước 2: Xác định nội hàm và ngoại diên của KN

Bước 3: Xác định KN giống và KN loài

Bước 4: Định nghĩa KN

Theo tiếp cận logic học, chúng ta có các cách định nghĩa KN sau: Định nghĩa thông qua việc

xác định “giống” gần nhất và sự khác biệt nhau về “loài” Định nghĩa theo nguồn gốc Định nghĩa theo tên gọi

1.1.1.7 Hệ thống hóa KN : Phải nắm vững quan hệ giữa các KN trong hệ thống, phải xác định

KN giữ vị trí trung tâm trong hệ thống KN, cần phải nắm vững nội hàm của từng KN để sắp

xếp KN thành hệ thống

1.1.2 Bản đồ khái niệm

1.1.2.1 Định nghĩa bản đồ khái niệm

BĐKN là một dạng hình vẽ có cấu trúc không gian 2 chiều, gồm các KN và các đường nối KN được đóng khung trong các hình tròn, elip hoặc hình chữ nhật Đường nối đại diện cho mối quan hệ giữa các KN, có gắn nhãn nhằm miêu tả rõ ràng hơn mối quan hệ đó Nhãn thường là từ nối hay các cụm từ nối, định rõ mối quan hệ giữa hai KN Phần lớn nhãn của các

KN là một danh từ

1.1.2.2 Cơ sở khoa học của BĐKN

* Cơ sở tâm lí học của BĐKN: Trong sự hiểu biết của chúng ta, trí nhớ loài người

không phải là một chiếc bình đơn giản để lấp đầy, mà là một tập hợp phức tạp của hệ thống

bộ nhớ được liên hệ với nhau

* Cơ sở nhận thức của BĐKN: Hiện nay, quá trình học hiểu là quá trình được các nhà khoa học hay các chuyên gia trong mọi lĩnh vực đều sử dụng, nhằm xây dựng kiến thức mới BĐKN có giá trị trong học tập và trong quá trình hình thành kiến thức mới của con người

1.1.2.3 Vai trò của BĐKN trong dạy học

* Đối với GV: Dạy một chủ đề, củng cố kiến thức, kiểm tra việc học và xác định kiến thức

sai, đánh giá, lập kế hoạch giảng dạy

* Đối với HS: BĐKN giúp HS nghiên cứu tài liệu mới một cách có hệ thống, củng cố kiến

thức, giúp HS tự đánh giá được kiến thức của mình…

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Thực trạng dạy học môn Sinh học 11 (đặc biệt việc sử dụng BĐKN)

Trong quá trình soạn bài có tới 9.3% số GV không bao giờ xây dựng mục tiêu bài học; 31.2% số GV không bao giờ tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của các KN qua từng bài, chương và cấp học, 19.8% số GV không bao giờ quan tâm xem KN đó đã được định nghĩa chính xác chưa 18.8% số GV không bao giờ giúp HS nảy sinh nhu cầu nhận thức và xác định nhiệm vụ nhận thức KN Có tới 25% GV không bao giờ hướng dẫn HS phân tích và phát hiện được dấu hiệu bản chất của KN, còn việc đưa KN vào hệ thống kiến thức đã có thì

cũng có tới 46.9% GV không bao giờ làm Những PPDH mới như DH theo dự án, và dạy bằng BĐKN thì còn rất ít được áp dụng

1.2.2 Thực trạng hiểu biết của GV về tiếp cận dạy học KN Sinh học ở cấp độ cơ thể, Sinh học 11

Số lượng GV ít khi áp dụng chiếm 21.9%, cá biệt có 12.5% GV còn chưa từng nghe

về cách tiếp cận này 6.2% dạy từng bài có liên hệ các điểm tương đồng giữa TV và ĐV

1.2.3 Thực trạng về thái độ, phương pháp và kết quả học tập bộ môn của HS ở trường THPT

Có tới 59.4 % coi môn học là nhiệm vụ bắt buộc phải học, 10.8% HS không thích

học và 11% không học bài vì không hiểu nội dung của bài đã được học

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BẢN ĐỒ KHÁI NIỆM TRONG DẠY HỌC

CHƯƠNG “CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG”

SINH HỌC 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHẦN MỀM CMAP TOOLS 2.1 Phân tích lôgic cấu trúc nội dung dạy học các khái niệm Sinh học ở cấp độ cơ thể, Sinh học 11 theo tiếp cận Sinh học hệ thống

Chương trình Sinh học 11 giới thiệu hệ thống sống ở cấp độ cơ thể, cụ thể là cơ thể

TV và ĐV, với các chức năng sống cơ bản ở cấp độ cơ thể: chuyển hóa vật chất năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản ở cơ thể TV và ĐV dựa trên những kiến thức đã học về tế bào, nhưng các cơ chế, các quy luật, các quá trình và hoạt động sống được nghiên cứu ở cấp độ cơ thể lại được nghiên cứu trong mối liên hệ giữa cấu trúc với chức năng, giữa các yếu tố cấu trúc với các chức năng khác nhau trong cơ thể và giữa cơ thể với môi trường Mỗi đặc trưng sống nói trên ở cấp độ cơ thể đều được biên soạn tách rời sinh học cơ thể TV (phần A) và sinh học cơ thể ĐV (phần B) Điều này giúp HS nhận thức được các đặc trưng sống cơ bản, đồng thời có thể so sánh cách thức thực hiện chúng ở hai giới TV & ĐV Để dạy tốt chương trình Sinh 11, GV cần chú ý ở mỗi chương cần có phần mở đầu giới thiệu , hoặc có phần tồng kết hệ thống các đặc điểm chung hay tương tự về các dấu hiệu đặc trưng của thế giới sống ở cơ thể TV và ĐV Từ đó khái quát hóa các dấu hiê ̣u đă ̣c trưng và bản chất của từng quá trình sinh ho ̣c ở cơ thể đa bào

2.2 Các nguyên tắc dạy học khái niệm Sinh học ở trường THPT

2.2.1 Nguyên tắc quán triệt mục tiêu, chương trình đào tạo

Việc DHKN Sinh học trong trường THPT cần phải dựa trên cơ sở quán triệt đúng đắn

mục tiêu đào tạo của trường THPT, dựa trên cơ sở khai thác đúng mức độ nội dung chương

trình SGK hiện hành, dựa trên cơ sở thực tiễn, kinh nghiệm của HS

2.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính chính xác, khoa học của nội dung

Trong quá trình DHKN phải trang bị cho HS những tri thức khoa học, chính xác, phản ánh đúng bản chất của sự vật, hiện tượng; dần dần cho HS tiếp xúc với một số phương pháp nghiên cứu, có thói quen suy nghĩ và làm việc một cách khoa học

2.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và tính kế thừa

Muốn nhận thức đúng bản chất sự vật, hiện tượng thì phải sử dụng công cụ của tư duy

là hệ thống hóa các KN, mỗi KN cụ thể đều nằm trong mối quan hệ với tất cả các KN khác

2.2.4 Nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh

Chúng ta thấy rằng Sinh học là ngành khoa học thực nghiệm và lý luận dạy học cũng

đã chỉ rõ: chỉ có trên cơ sở của sự tích cực, tính tự giác, tự lực của HS thì KN mới được hình

thành một cách vững chắc

2.2.5 Nguyên tắc dạy học phù hợp với nhận thức của học sinh

Dạy học nói chung và DH KN sinh học nói riêng phải phù hợp với quá trình lĩnh hội

và đặc điểm tâm lý nhận thức của HS, góp phần từng bước phát triển năng lực tư duy cho

người học

2.2.6 Nguyên tắc đảm bảo việc đánh giá và tự đánh giá của học sinh

Việc đánh giá và tự đánh giá của người học ngày càng được đề cao trong DH hiện đại

Nếu học tập mà không được đánh giá và người học không có khả năng tự đánh giá, thì quá trình dạy và học khó có thể xác định được vị trí của mình trên con đường đạt được mục tiêu

DH

2.3 Qui trình xây dựng BĐKN

- Bước 1: Xác định KN chi phối (KN giống, tổng quát)

- Bước 2: Xác định các KN phụ thuộc (KN loài, bộ phận)

- Bước 3: Xây dựng BĐKN sơ bộ

- Bước 4: Duyệt lại BĐKN

2.4 Xây dựng bản đồ khái niệm chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng bằng phần mềm Cmap Tools

2.4.1 Giới thiệu về phần mềm Cmap Tools : Năm 2004, A.J Cañas và các cộng sự ở Viện

nghiên cứu tâm lý con người và máy Florida (Hoa kỳ) đã viết phần mềm Cmap Tools là một công cụ khá mạnh để lập BĐKN trên máy tính (có thể tải miễn phí phầm mềm này từ địa chỉ http://cmap.ihmc.us) Phần mềm này giúp tập hợp những thế mạnh của BĐKN với sức mạnh của công nghệ, đặc biệt Internet và World Wide Web (WWW)

2.4.2 Xây dựng BĐKN bằng phần mềm Cmap Tools

2.4.2.1 Xây dựng BĐKN tổng quát

Chúng tôi xây dựng các BĐKN nhằm cung cấp một tài liệu hỗ trợ cho GV và HS

trong quá trình da ̣y và ho ̣c, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Sinh học trong trường THPT

2.4.2.2 Xây dựng các kiểu BĐKN chi tiết

+ Dùng BĐKN dạy kiến thức mới

+ Dùng BĐKN củng cố, hoàn thiên kiến thức

+ Dùng BĐKN kiểm tra đánh giá

2.5 Phương pháp sử dụng BĐKN trong dạy học chương Chuyển hóa vật chất và năng lượng

2.5.1 Sử dụng BĐKN trong khâu dạy kiến thức mới

2.5.1.1 Sử dụng BĐKN hoàn chỉnh

Ví dụ 2: Bản đồ khái niệm “Hô hấp thực vật”

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ khái niệm hoàn chỉnh về Hô hấp ở thực vật

Bước 2: Giáo viên đưa hệ thống các hoạt động khai thác bản đồ

*Hệ thống câu hỏi: Hô hấp ở TV diễn ra ở đâu? Tại sao?Nguyên liệu và sản phẩm của quá trình là gì? Con đường diễn ra hô hấp? Các diễn biến trong các con đường đó? Ở thực vật có thể xẩy ra hô hấp sáng, vậy hô hấp sáng là gì? Ảnh hưởng của nó đến TV?

Bước 3: Học sinh tự làm việc, tìm hiểu các KN trong bản đồ

Bước 4: Giáo viên kết luận

2.5.1.2 Sử dụng BĐKN dạng khuyết

Ví dụ 3: Bản đồ khái niệm Quang hợp ở Thực vật

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ khái niệm (dạng khuyết) Quang hợp ở TV

Bước 2: Giáo viên đưa ra hệ thống các hoạt động xây dựng BĐKN hoàn chỉnh

* Hệ thống câu hỏi: Định nghĩa quang hợp? Quang hợp xẩy ra ở đâu? Cơ quan đó có cấu tạo

ra sao? Quang hợp gồm những pha nào? Các pha đó diễn ra ở đâu? Vai trò của quá trình quang hợp?

* Hình ảnh ( Hình 8.1,8.2, 8.3 SGK Sinh học 11 Cơ bản trang 36, 37)

Bước 3: Học sinh tự làm việc, hoàn chỉnh từng phần của bản đồ

Bước 4: Giáo viên kết luận và đưa ra bản đồ khái niệm hoàn chỉnh

2.5.1.3 Sử dụng BĐKN dạng câm

Ví dụ 4: Bản đồ khái niệm quá trình cân bằng nội môi

Bước 1: Giáo viên cung cấp danh sách khái niệm và từ nối, cấu trúc bản đồ

Bước 2: Giáo viên đưa ra hệ thống các hoạt động xây dựng BĐKN hoàn chỉnh

Bước 3: Học sinh tự làm việc, dựa trên các gợi ý hoàn chỉnh bản đồ

Bước 4: Giáo viên kết luận và đưa ra bản đồ khái niệm hoàn chỉnh

2.5.2 Sử dụng BĐKN trong khâu củng cố, hoàn thiện kiến thức

2.5.2.1 Sử dụng BĐKN hoàn chỉnh

Ví dụ 5: Bản đồ khái niệm Hô hấp ở Động vật

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ khái niệm hoàn chỉnh Hô hấp ở động vật

Bước 2: Học sinh đọc, nhận xét cấu trúc, nội dung bản đồ

Bước 3: Giáo viên nhận xét, kết luận

2.5.2.2 Sử dụng BĐKN dạng khuyết

Ví dụ 6: Bản đồ khái niệm quá trình quang hợp ở thực vật C3

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ khái niệm khuyết Quang hợp ở Thực vật C3

Bước 2: Học sinh dựa và kiến thức đã học hoàn chỉnh bản đồ

Bước 3: Giáo viên nhận xét, cung cấp bản đồ khái niệm hoàn chỉnh

2.5.2.3 Sử dụng BĐKN dạng câm

Ví dụ 7: Bản đồ khái niệm quá trình hấp thụ nước và ion khoáng ở TV

Bước 1: Giáo viên cung cấp danh sách khái niệm, từ nối và cấu trúc bản đồ

Bước 2: Học sinh dựa và kiến thức đã học, gợi ý của GV hoàn chỉnh bản đồ

Bước 3: Giáo viên nhận xét, cung cấp bản đồ khái niệm hoàn chỉnh

2.5.3 Sử dụng BĐKN trong khâu kiểm tra, đánh giá

2.5.3.1 Sử dụng BĐKN hoàn chỉnh

Ví dụ 8: Bản đồ khái niệm quá trình tiêu hóa ở động vật

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ khái niệm hoàn chỉnh

Bước 2: Học sinh quan sát, phân tích bản đồ, nhận xét

Bước 3: Giáo viên nhận xét, cho điểm học sinh

2.5.3.2 Sử dụng BĐKN dạng khuyết

Ví dụ 9: Bản đồ khái niệm quá trình vận chuyển các chất trong cây

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ khái niệm dạng khuyết

Bước 2: Học sinh dựa và kiến thức đã học, gợi ý của GV hoàn chỉnh bản đồ

Bước 3: Giáo viên nhận xét, cung cấp đáp án, cho điểm học sinh

2.5.3.3 Sử dụng BĐKN dạng câm

Ví dụ 10: Bản đồ khái niệm mối quan hệ giữa quang hợp - hô hấp ở Thực vật

Bước 1: Giáo viên cung cấp danh sách khái niệm, từ nối và cấu trúc bản đồ

* Hệ thống khái niệm và từ nối

* Cấu trúc bản đồ

Bước 2: Học sinh hoàn chỉnh bản đồ

Bước 3: Giáo viên nhận xét, cung cấp đáp án, cho điểm học sinh

2.5.4 HS tự xây dựng BĐKN

HS tự xây dựng bản đồ khái niệm dưới sự hướng dẫn của GV, bằng cách giáo viên đưa

ra hệ thống các hoạt động để học sinh tự xác định khái niệm trọng tâm, tìm mối liên hệ giữa các khái niệm, từ đó tự xây dựng bản đồ khái niệm Cách này có thể sử dụng trong khâu dạy bài mới

* Yêu cầu

- HS phải nắm vững qui trình xây dựng BĐKN (đã trình bày ở mục 2.3)

- Tự xây dựng BĐKN ở nhà theo yêu cầu của GV

* Qui trình sử dụng BĐKN do HS tự xây dựng để học kiến thức mới

- Bước 1: Học sinh làm việc nhóm thảo luận về BĐKN đã chuẩn bị trước ở nhà

- Bước 2: Các nhóm trình bày sản phẩm của mình

- Bước 3: Giáo viên nhận xét, đánh giá

- Bước 4: Đưa ra kết luận, hoàn chỉnh bản đồ